چهارشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ - ۰۱:۴۳

آسیب‌شناسی مجلس شورای اسلامی

قانون‌گذاری با یک مجلس و فراکسیون‌ها و کمیسیون‌های پرنقص

مجلس

 بر مبنای قانون اساسی، قوه مقننه در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نظام یک‌مجلسی است. هرچند این به معنای بسیط و ساده بودن آن نیست. قوه مقننه در جمهوری اسلامی بر مبنای «ملاحظات شرعی، سیاسی و اساسی» مرکب از دو رکن متمایز مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است؛ بنابراین ماهیت آن همچون نظام سیاسی و انتخاباتی‌اش خاص و بی‌بدیل است.


سمیه زمانی/

 بر مبنای قانون اساسی، قوه مقننه در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نظام یک‌مجلسی است. هرچند این به معنای بسیط و ساده بودن آن نیست. قوه مقننه در جمهوری اسلامی بر مبنای «ملاحظات شرعی، سیاسی و اساسی» مرکب از دو رکن متمایز مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است؛ بنابراین ماهیت آن همچون نظام سیاسی و انتخاباتی‌اش خاص و بی‌بدیل است.

از سوی دیگر یک‌مجلسی بودن قوه مقننه با توجه به تنوع قومیتی جمعیت کشور و مسائل خاص آن‌ها، به دو دلیل می‌تواند آسیبی جدی تلقی شود؛ نخست اینکه به دلیل فقدان حزب و نوع نظام انتخاباتی، نمایندگان برای تداوم نمایندگی خویش سعی دارند تا موکلان محلی خود را راضی نگه ‌دارند؛ بنابراین اغلب در میان دو گزینه اولویت ملی و محلی، دومی را برمی‌گزینند و حتی یکی از نقیصه‌های کارکردی مجلس همین اولویت قرار دادن مسائل منطقه‌ای از سوی نمایندگان است. دوم به دلیل گستردگی جغرافیایی کشور با مناطق و اقوام مختلف و مسائل خاص هر منطقه و قوم نیاز به توجه و در نظر گرفتن مسائل این مناطق با توجه به بافت قومیتی و جغرافیایی خاص، ضروری است.

برخی از ساختارهای معیوب نیز در درون مجلس هستند؛ نخست آن چیزی است که به نام «فراکسیون» به گوش همه خورده است. برخلاف کشورهای دیگر که فراکسیون‌ها اغلب نظام حزبی درون پارلمان به شمار می‌روند اما فراکسیون در مجلس شورای اسلامی لزوماً کارکرد حزبی ندارد. فراکسیون‌های مجلس بیشتر به تشتت و پراکندگی نمایندگان می‌انجامند. چون فراکسیون‌ها علاوه بر گرایش‌های سیاسی حول موضوعات صنفی، منطقه‌ای و غیره نیز ایجاد می‌شوند و از هیچ آیین‌نامه‌ای هم برخوردار نیستند. در حالی‌ که فراکسیون‌ها در سایر پارلمان‌ها بال پارلمانی احزاب به شمار می‌روند اما در ایران فقدان حزب موجب شده تا فراکسیون نتواند آن کارکرد اصلی را در انسجام و ساماندهی درونی مجلس ایفا کند.

کمیسیون‌های موجود نیز دچار آسیب‌های جدی هستند؛ نخست اینکه نمایندگان اجازه تغییر کمیسیون دارند و هیچ محدودیتی برای تعداد کسانی که این حق را دارا هستند تعریف نشده است؛ بنابراین راه برای جابه‌جایی و تغییر اعضای کمیسیون‌های تخصصی باز است.

در مورد عضویت در کمیسیون‌ها در حالی ‌که باید تخصص و تجربه ملاک باشد تنها پس از مصوبه اصلاح آیین‌نامه داخلی مجلس در تاریخ سوم خرداد ۱۳۹۲ برای نخستین بار به موضوع امتیازبندی در تعیین اعضای کمیسیون‌ها در قانون توجه شده و تخصص و سابقه ملاک قرار گرفته است؛ اما باز هم در عمل منافع سیاسی و جناحی بر تخصص و تجربه اعضا اولویت یافته است.

تشکیل کمیسیون‌ها در هر دوره مجلس خود تحت منازعات فردی نمایندگان و رقابت برخی نمایندگان در جهت عضویت در کمیسیون‌هایی صورت می‌گیرد که از اهمیت یا سفرهای خارجی بیشتری برخوردار هستند. حتی گمانه مهندسی سیاسی کمیسیون‌ها تقویت می‌شود؛ چرا که برخی افراد دارای صلاحیت، سابقه و تخصص لازم برای عضویت در یک کمیسیون، حذف می‌شوند و افراد بدون تخصص باقی می‌مانند.

در این میان نقش رؤسای شعب در راستای مهندسی سیاسی کمیسیون‌ها و توانایی لابی کردن نماینده برای باقی ماندن در یک کمیسیون به یک محور اثرگذار بدل می‌شود. برخی نمایندگان نیز تنها به عضویت در کمیسیون علاقه داشتند و از تخصص لازم و کافی برخوردار نبودند که این امر اعتراض دیگر نمایندگان را به دنبال داشته است. در صورتی ‌که در هر دوره، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی یا کمیسیون اقتصادی با استقبال گسترده مواجه است اما نمایندگان تمایل کمتری به عضویت در برخی کمیسیون‌ها چون فرهنگی دارند. چون امور سیاسی و اقتصادی بیشتر در معرض دید است.

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.