رهبر شهید انقلاب اسلامی در تمامی ایام و مناسبتهای دینی، بهترین عبادت را «دعا» میدانستند؛ خواه در ماه رمضان، رجب، شعبان و شبهای قدر باشد یا در لحظات دشوار زندگی یا هنگام بروز مشکلات. درواقع، دعا یکی از اصلیترین توصیههای ایشان در هرگونه شرایط زندگی بود. ادعیه اسلامی اغلب یادگاران ارزشمند ائمه اطهار(ع) هستند. یادگارانی که امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بهرهمندی از آموزهها و برکات آن در زندگیمان هستیم. دعای جوشن صغیر یادگار گرانبهای امام موسی کاظم(ع) یکی از همین متون ارزشمند است که آشنایی ما با آن با شرح مقاومت مجاهدان پیوند خورده است، زیرا که رهبر شهید انقلاب خواندن آن را به شهید مقاومت، سردار سلیمانی توصیه کرده بودند.
سوغاتی از شهید مقاومت
به نقل از سایت دفتر نشر و حفظ آثار رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله العظمی خامنهای؛ سرلشکر سلیمانی درباره ملاقاتی با رهبر شهید در زمان جنگ ۳۳ روزه لبنان و توصیه ایشان به تلاوت دعای جوشن صغیر چنین گفته است: «سرلشکر سلیمانی درباره این ملاقات میگوید: حضرت آیتالله العظمی خامنهای فرمودند «به اینها [رزمندگان] بگویید دعای جوشن صغیر بخوانند». در شیعه عموماً دعای جوشن کبیر معروف است و دعای جوشن صغیر حداقل در بین عموم مردم -غیر از خواص- معروف نیست. بعد آقا توضیحی هم دادند که یعنی ما تصور دیگری نکنیم در این موضوع که این دعای جوشن صغیر حالا مثلاً چیست؛ مثل بعضیها که میگویند این چهار تا قل هوالله را بخوان یا مثلاً این حمد را بخوان و موضوع حل است. آقا فرمودند: این دعای جوشن صغیر حالت یک انسان مضطر است؛ انسانی که در یک اضطرار شدید است و میخواهد با خدا حرف بزند» (ناگفتههای جنگ ۳۳روزه در گفتوگوی اختصاصی با سرلشکر حاج قاسم سلیمانی، پایگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR).
به شکرانه دفع دشمنان
«دعای جوشن صغیر» در کتابهای معتبر به شرحی گستردهتر از شرح جوشن کبیر نقل شده و کفعمی در حاشیه کتاب «بلدالامین» گفته: این دعا دعایی است بس بلند و پرارج و هنگامی که هادی عباسی کشتن حضرت موسی بن جعفر(ع) را قصد کرد، آن حضرت این دعا را خواند؛ در نتیجه جدش رسول خدا(ص) را در خواب دید که به ایشان فرمود: حق تعالی دشمن تو را هلاک خواهد کرد. این ماجرا در منابع به نحو دیگری نیز چنین گزارش شده: «پس از آنکه عباسیان، حسین بن علی، ملقب به صاحب الفخّ را شهید کردند، موسی الهادی، خلیفه عباسی تصمیم گرفت بزرگان خاندان پیامبر(ص) بهخصوص امام کاظم(ع) را به قتل برساند. علی بن یقطین در نامهای این تصمیم را به اطلاع امام رساند. امام نامه را برای بستگان و شیعیان خویش خواند و نظر آنان را جویا شد. آنان به امام پیشنهاد کردند حضرت خود را مخفی کند؛ اما امام، ضمن خبر دادن از مرگ قریبالوقوع موسی الهادی، گفت بر اثر خواندن دعا، جد خویش، پیامبر اکرم(ص) را در خواب دیده و مژده هلاکت دشمن خویش را از ایشان شنیدهاست. در ادامه روایت آمده است جمعی از شیعیان آن حضرت ـ که بیشتر اوقات با لوحهایی از آبنوس و قلمهای ظریف به محضر امام کاظم(ع) میآمدند و احادیثی را که ایشان املا میکردند، مینوشتند ـ این دعا را از قول ایشان کتابت کردند که به «دعای جوشن صغیر» معروف است» (دانشنامه اسلامی، مدخل دعای جوشن صغیر).این دعا توسط ابنطاووس در مهجالدعوات، کفعمی در البلدالامین و علامه مجلسی در بحارالانوار و زادالمعاد نقل شده است. اگر بخواهید با متن این دعا آشنا شوید میتوانید به سراغ مفاتیحالجنان بروید، زیرا شیخ عباس قمی نیز در مفاتیحالجنان دعای جوشن صغیر را بنابر نسخه بلدالامین، پس از دعای جوشن کبیر نقل کرده است.
دعای جوشن صغیر شامل ۱۹ بند است که در هر فقره مشکلات و بلایایی که ممکن است به انسان برسد یادآوری شده است، سپس از خداوند که برطرفکننده آن خطرهاست شکرگزاری شده و در پایان هر فقره بر پیامبر(ص) و خاندانش صلوات فرستاده و از خداوند درخواست میشود انسان را در زمره شکرگزاران قرار دهد (دانشنامه مجازی ویکی شیعه، مدخل دعای جوشن صغیر). با توجه به این مضامین، آیتالله محمد تقی مصباح یزدی معتقد است انسان به وسیله قرائت دعای جوشن صغیر به یاد نعمتهای خدا میافتد و شایسته است هفتهای یک بار یا ماهی یک بار این دعا خوانده شود.
از شرح سختی تا شکر نعمت
در این دعا امام کاظم(ع) در سه بند به شرح دشمنیها، تعدیها و حسدهایی که متوجهشان شده میپردازند. «خدایا چه بسیار دشمنی که شمشیر دشمنیاش را به روی من کشید و لبه تیغش را بر من تیز کرد و باریک نمود دُم برنده اسلحهاش را و زهرهای کشندهاش را برای من درهم آمیخت و تیرهای بیخطایش را به سوی من نشانه گرفت و چشم نگهبانش از من به خواب نرفت و بر آن است نهانی مرا در معرض امور ناخوشایند قرار دهد و به من بچشاند زهر جگرسوزش را» و سپس از رحمت الهی سخن گفتهاند که موجب برطرف شدن شر دشمنان شده است. پس از این، امام موسی کاظم(ع) در بند سوم و چهارم، نعمتها را به شکلی بسیار زیبا و شاعرانه معرفی کرده و در بندهای پس از آن، به صورت مقایسهای داشتههای خود را ذکر میکنند که آموزنده و در خور توجه است. در حقیقت امام(ع) در این بندها ما را بهطور عملی با آداب شکر نعمتهای الهی آشنا میکنند تا بیاموزیم چگونه نعمتهای الهی که خداوند در زندگی به ما مرحمت داشته را مرور کرده و سپاسگزارانه از آنها یاد کنیم. امام موسی کاظم(ع) در این دعا همچنین از این پشتیبانیهای رحیمانه خداوند در موقعیتهای سخت سخن میگویند. جملاتی در این دعا هست که نمایش قدرت ایمان و توکل امام موسی کاظم(ع) است: «فنادیتک یا الهی... واثِقاً بِسُرْعَهِ اِجابَتِک مُتَوَکلاً عَلی ما لَمْ اَزَلْ اَتَعَرَّفُهُ مِنْ حُسْنِ دِفاعِک عالِماً اَنَّهُ لا یضْطَهَدُ مَنْ اَوی اِلی ظِلِّ کنَفِک؛ یعنی من در حالی تو را خواندم که به سرعت اجابت تو اطمینان محکم دارم و بر آنچه از خوبی دفاعت همیشه میشناختم توکل کردم، درحالیکه میدانم کسی که به سایه حمایت تو پناه برد، مورد آزار نخواهد بود».
شرح حال انسان مضطر در ابتلا
در ادامه، دعا از شرح احوال امام(ع) خارج شده و ایشان در بند چهارم و پنجم نعمتهایی را که خداوند به لطفش به بندگان ارزانی داشته و دشواریها و بلاهایی را که از آنها دفع کردهاست، بیان میکنند. بخش دیگر این دعا که شامل بندهای ششم تا هفدهم است با عبارت «إِلهی وَکمْ مِنْ عَبْدٍ أَمْسی وَاَصْبَحَ» شروع میشود. در این فرازها امام(ع) همچون سخنور و آموزگار هوشمندی به ترسیم چند موقعیت دشوار انسانی پرداخته و با استفاده از روش مقایسه، نعمتهایی را که از آن برخوردار هستند؛ همچون عافیت، امنیت، توانمندی، آزادی و... مرور میکنند. بهطور مثال در یکی از این نمونهها به شرح احوال انسانی در حال مرگ پرداخته یا در تصویری دیگر احوال بندهای را بیان میکنند که درگیر بیماری و درد است. تصویر دیگر، تصویر انسانی است که در شرایط جنگ و محاصره دشمن است. امام(ع) در ادامه به شرح شرایط دشوار دیگری چون فقر و اسارت نیز میپردازند و باز با مقایسه شرایط دشوار آن انسان، نعمتهایی که خداوند به ایشان بخشیده را شکر میگویند. پس از آن در فرازی چشمگیر از سجده شکر سخن گفته و دعا را اینگونه به پایان میبرند: «سجده کرد روی خوارم برای ذات عزیز بزرگت، سجده کرد روی فرسوده فانیام برای ذات همیشگی ماندگارت، سجده کرد روی پیوسته به تهیدستیام برای ذات بینیاز بزرگت، سجده کرد رویم و گوشم و چشمم و گوشتم و خونم و پوستم و استخوانم و همه آنچه زمین از بار وجود من برداشته در برابر پروردگار جهانیان» و آنگاه از خداوند در امان ماندن از شر دشمن را تقاضا میکنند.
خبرنگار: آزاده خلیلی
نظر شما