به گزارش قدس آنلاین،این مقدار آب علی‌رغم حجم زیاد، معمولا از سوی هیچ یک از مصرف کنندگان به دلیل نامحسوس بودن مد نظر قرار نمی‌گیرد، اما نقش بسزایی در تولید، مصرف و تبیین چشم‌انداز منابع آب در دسترس دارد. مدتی است نگرشی جدید به مصارف غیر مستقیم و پنهان آب در چرخه تولید و ارائه خدمات به نسل بشر با عنوان اب مجازی مطرح شده است. این مفهوم نخستین بار در سال 1993 توسط  J.A Allen مطرح شد.

آب مجازی پس از تولید یا فرآوری اگرچه میزان آب مصرفی را نشان می‌دهد ولی پس از توليد خیلی وجود حقیقی ندارد ولی واقعاً مصرف شده است و به عبارتی در آن نهفته است بدين جهت بدان آب مجازی گویند. بر این اساس در گفتگویی با علی حاجی‌مرادی کارشناس ارشد عمران آب و عضو گروه توسعه پایدار دانشگاه صنعتی امیر‌کبیر با مفاهیم و ضرورت توجه به آب‌مجازی در تولیدات کشوری و واردات و صادرات محصولات پر یا کم آب بر گفتگو نمودیم.

-  چرا قرن 21 را قرن آب می نامند؟

سازمانهای جهانی گزاره هایی را درباره موضوع بحران آب در جهان مطرح نموده اند، که به منظور روشن شدن موضوع به چند مورد از آن‌ها را اشاره می شود، از آن جمله در سال 2050 حتی اگر منابع آبی شیرین جدیدی در دسترس جهانیان قرار بگیرد و 40درصد به منابع آب آشامیدنی جهان افزوده گردد، دو سوم مردم جهان با کمبود نسبی یا شدید آب مواجه خواهند شد. همچنین گزارش سازمان ملل نشان می دهد سال 2030 میان تقاضای آب بیشتر از عرضه آن خواهد شد و نکته سومی که از اهمیت برخوردار است  محاسبه های سال 2010 نشان داده درسراسر جهان 4500 میلیارد متر مکعب آب مصرف شده است که این عدد در سال 2030 به 6350میلیارد متر مکعب افزایش خواهد یافت. این افزایش نشان می دهد که بحران آبی که در قرن 21به آن اشاره شده با توجه به گزاره های آینده پژوهی اعلام شده که در سطح جهان بر روی آن تحقیقات و بررسی های مختلفی انجام شده عنوان گردیده است .تا سال 2030 مسلما موارد اعلام شده درکل جهان مشهود خواهد شد.

-  آیا این موضوع در کل جهان به طور یکسان بروز خواهد کرد؟

قطعا خیر، مسئله تابع دو متغیر اصلی منابع و مصارف است، به طور مثال گزارش بانک جهانی  نشان می دهد از سال 1960 تا سال 2025 میزان آب تجدید پذیر به ازای هر نفر درخاورمیانه از 3430 متر مکعب در سال به 667 متر مکعب خواهد رسید . این کاهش ناشی از دو متغیر اصلی منابع، یعنی کاهش منابع آب تجدیدپذیر در این منطقه در اثر تغییر اقلیم و بروز خشکسالی‌های مقطعی است و افزایش مصارف ناشی از افزایش جمعیت می‌باشد.

-در داخل ایران وضعیت منابع و آینده برخورداری از منابع آبی به چه شکل خواهد بود؟

-میانگین منابع آب تجدید پذیر کشورکه گزارش شده است 130میلیارد متر مکعب بوده است محاسبات جدید وزارت نیرو نشان می دهد اگر میانگین بلند مدت 45ساله را با احتساب ده ساله اخیر محاسبه کنیم این عدد 122 میلیارد مترمکعب خواهد شد. اگر فقط 18 سال اخیر را در نظر بگیریم این عدد 115میلیارد متر مکعب و میانگین منابع آب تجدید پذیر کشورمان در پنج ساله اخیر تنها  104میلیاردمتر مکعب است.

بنابراین ملاحظه می شود ما  26 میلیارد متر مکعب در منابع تجدید پذیر داخلی نیز کاهش داشته ایم. و اما در موضوع مصارف، ما در سال آبی گذشته (سال 1392) بیش از 97میلیارد متر مکعب منابع آب تجدید پذیر را مصرف نموده ایم مسلما اگر با همین روند و روشهای کنونی به این نوع مصرف ادامه دهیم این با جمعیت 91میلیون نفر در سال 1405 به 125 میلیارد متر مکعب خواهد رسید یعنی ما تا سال 1405 حتی اگر بخواهیم صد درصد از منابع آب تجدید پذیر کشور را به مصرف برسانیم 104میلیارد متر مکعب ذخایر آبی کشور کفاف 125 میلیارد مصرف را نخواهد داد پس اگر ما با روندی که در افزایش بهره‌وری مصرف آب در کشور داریم پیش برویم سال 1405 قطعا کل مصارف داخلی‌مان از کل منابع آب در دسترسمان بیشتر خواهد شد .ما قطعا کل میزان آب کشور را مصرف کنیم باز هم این میزان نمی تواند نیازهای داخلی را تامین کند .

- حال راه‌حل چیست؟

در کنار افزایش شیب سرعت استفاده از تکنولوژی‌ها و تکنیک‌های افزایش بهره‌وری آب، ما باید چند راه‌حل نرم‌افزاری دیگر را در پیش بگیریم. مهم‌ترین آن تغییر نگاه به مقوله امنیت‌غذایی است.

بر اساس مفهوم آب مجازی نگاه دیگری به مقوله امنیت غذایی می‌توان داشت. در واقع مسئله‌ای که بین تمامی دست اندرکاران آب و کشاورزی کشور مورد وثوق است. ما برای مفهوم امنیت غذایی دو تعریف جهانی داریم که اتفاقا از هیچ کدام از این دو خودکفایی کامل داخلی محصولات غذایی نمی‌توان استخراج کرد. فائو امنیت غذایی را اطمینان دسترسی فیزیکی و اقتصادی مردم به غذای اصلی مورد نیازشان معرفی می‌کند و بانک جهانی امنیت غذایی را دسترسی تمامی مردم در تمامی اوقات به غذای کافی برای برخورداری از یک زندگی سالم و فعال می داند .ملاحظه می شود براساس دو تعریف از مواد غذایی نباید امنیت غذایی را مترادف با خودکفایی کامل داخلی محصولات کشاورزی بدانیم.

کشور ژاپن در سال 1960 تقریبا 79درصد خودکفا بوده است این عدد در سال 2005 به چهل درصد کاهش داده است. اگر بخواهیم خودکفایی را به معنای مدیریت صحیح در سطح جهان بدانیم کشور ژاپن 39درصد کاهش عمکرد داشته درحالی که توسعه اقتصادی کشور ژاپن در بسیاری از شاخصه‌های تولیدی در همین مدت از رشد قابل توجهی برخوردار است.در واقع تجارت آب مجازی نه تنها مانعی در برابر امنیت غذایی کشور نیست بلکه می تواند تقویت کننده امنیت غذایی یک کشور باشد .

- شما از کمک تجارت آب مجازی به تامین امنیت غذایی کشور سخن گفتید، دیگر اثرات مثبت ورود به بحث تجارت آب مجازی چه مواردی می تواند باشد؟

اگر بخواهم در یک کلمه به این سوال شما پاسخ دهم باید بگویم، پایداری سرزمین. مسئولین و مردم می بایست به فکر پایداری سرزمین و میهن خود باشند .

بحران های زیست محیطی در سطح کشور که ناشی از مصرف زیاد آب است فقط مربوط به نسل حاضر نخواهد بود ومسلما بر زندگی  نسلهای آینده نیز تاثیر خواهد گذاشت .با در نظر گرفتن این موضوع شاخص های مختلفی از سوی سازمان های جهانی مطرح شده است. سازمان ملل متحد دراین باره ورود پیدا کرده است و در سال 1997 طی بیانیه‌ای شاخصی را ارائه کرده است، که اگر کشورها زیر بیست درصد منابع تجدید پذیرشان را مصرف کنند مسلما پایدرای شان تضمین شده می باشد و اگر بین 20 تا 40 درصد آن را به مصرف برسانند در شرایط نرمالی  وجود خواهند داشت و اگر افزون بر 40درصد را به مصرف برسانند شرایط آن کشور بحرانی خواهد بود. یعنی به عبارتی با توجه به آمار و ارقام ارائه شده کشور ایران افزون بر90درصد از منابع آبی تجدید پذیر خود را در سال به مصرف می‌رساند  و این یعنی اینکه ما سرزمینمان را برای نسلهای آتی پایدار نگه نداشته ایم.

اگر بخواهیم عدد فوق را کاهش دهیم و به فرض آن را به عدد  50 درصد برسانیم  ما در این حالت 82 میلیارد مترمکعب آب برای مصرف خواهیم داشت .لازم به ذکر است ما در طی دهه های قبل به منابع آب زیر زمینی کشور هم خسارتهای بزرگی وارد نموده ایم  یعنی با توجه به حفر چاه هایی که از چهار پنج دهه پیش در کشور آغاز شده بود هر ساله میزانی از منابع آبی غیر تجدید ناپذیرمان را به مصرف رسانده ایم و این عدد در سال گذشته به یازده میلیارد متر مکعب رسیده است یعنی ما نه تنها منابع آب تجدید پذیر کشور را به مصرف رسانده ایم  بلکه میزان قابل توجهی از منابع آب غیر تجدید پذیر کشور را هم به مصرف رسانده ایم .مسلما برای جلوگیری از بحران آبی عدد مربوط به منابع آبی غیر تجدید پذیر هم می بایست مورد اصلاح قرار بگیرد و جبران شود اگر مثلا سالی4  میلیارد متر مکعب آب مصرف کنیم می بایست 48میلیارد متر مکعب آب مصرف نماییم. در سال 1405 جمعیت کشور به 90 میلیون نفر می رسد  به دلیل اینکه در این سال سطح رفاه زندگی افزایش می یابد و شهر نشینی توسعه می یابد تقریبا 12میلیارد متر مکعب مصارف آب کشور را می بایست به شرب، صنعت و خدمات اختصاص دهیم . خروجی این قضیه این است که  36میلیارد متر مکعب آب بر ای بخش کشاورزی بیشتر دردسترس نخواهد بود این عدد در حال حاضر بالای 80 میلیارد متر مکعب است یعنی عملا می بایست 45تا 50 میلیارد متر مکعب آب را در بخش کشاورزی کاهش دهیم .

- آیا این امر ممکن است؟

-در واقع عمده نگاه مصرف آب به بخش کشاورزی مربوط می شود صرفه جویی 50میلیارد متر مکعبی در بخش کشاورزی راه حل های مختلفی دارد که بخشی از این راه حلها  تدابیر ساده تکنیکی است که در حال حاضر هم مورد استفاده قرار گرفته است آبیاری تحت فشار، توسعه شبکه های آبیاری و زهکشی و روشهای فنی که مورد استفاده قرار می گیرد. اما بخش دیگری از صرفه جویی ها را می بایست به موضوع نرم افزاری اختصاص داد در راس آن باید به بحث تغییر الگوی کشت اشاره نماییم .بدین معنا که الگوی کشت فعلی کشور الگوی کشت پرآب بر است و در کنار آن کم بازده است .کشت فراسرزمینی هم یکی از موارد مهم و تعیین کننده در این موضوع است ما در کشورهای صنعتی با سرمایه گذاری داخلی محصولات مورد نیازمان را تولید و سپس به کشور وارد نماییم .که بدون فشار به منابع آب داخلی نیازهای مواد غذایی داخلی نیز تامین شود. همچنین تجارت آب مجازی به ما می گوید با نگاهی بالا دستی به سطح کل زمین منابعی را برای تامین مواد غذایی کشور انتخاب نماییم که بتوانیم از آن طریق با کمترین هزینه به ازای هر واحد متر مکعب آب بیشترین میزان غذایی کشور را وارد نماییم .

- ما از ابتدای صحبتمان چند مرتبه از عنوان آب مجازی استفاده کردیم، برای روشن شدن موضوع بفرمایید که اصلا آب مجازی چیست؟

-مبحث آب مجازی اولین بار در سال 1993 توسط دکتر آلن مطرح شد ،آب مجازی آبی است که در مراحل تولید یک کالا مورد استفاده قرار می گیرد ساده ترین تعریفی که دکتر آلن آن را به علاقمندان این موضوع ارائه دادند.

مسلما سه مورد می تواند در میزان آب مجازی تاثیر گذار باشد.نوع محصول،نوع منطقه و عملکرد در واحد سطح. مثلا میزان آب مجازی محصولی مثل گوجه فرنگی  در برابر گندم (آب مجازی گوجه فرنگی 180لیتر بر کیلوگرم است)و (گندم 1300 لیتر بر کیلوگرم )است ، اگر دو محصول متفاوت را در یک منطقه کشت کنیم چون نوع محصول متفاوت است بنابراین میزان آب مجازی آنها هم متفاوت خواهد بود .اگر گوجه را در دو منطقه با فضای متفاوت از هم کشت کنیم یعنی در منطقه ای با نیاز آبی بالا مانند مناطق گرمسیری کشور کشت کنیم و با یک منطقه خوش آب و هوا تر نسبت به منطقه گرمسیر می توانیم شاهد تفاوت مصرف آب مجازی در این دو منطقه باشیم .اگر بگوییم متوسط آب مجازی گوجه در کشور 180 لیتر بر کیلوگرم است این عدد می تواند در یک منطقه 250 و در منطقه ای که بارش بیشتر و از دمای خنک تری برخوردار است به 120 لیتر برسد.مساله سوم عملکرد بر واحد سطح یعنی ما اگر همان گوجه فرنگی را در یک زمین روباز کشت کنیم تا  کشت گلخانه ای این هم در میزان اب مجازی تغییراتی را نشان می دهد می توانیم گوجه فرنگی را در زمین روباز با عملکرد متوسط 30 تا 40تن در هکتار کشت نماییم اما همان محصول را در کشت گلخانه ای بین 300 تا 400تن بر هکتار به دست بیاوریم این مساله نشان می دهد صرفه جویی که در نیاز آبیاری کل در هر کیلوگرم آبیاری ایجاد می شود بر عدد نهایی آب مجازی محصول تاثیر گذار خواهد بود.

- آب مجازی برخی از محصولات چقدر است؟

-آب مجازی یک کیلوگرم مرغ 3900 لیتر است .یک عددتخم مرغ 135 لیتر، یک همبرگر 2400 لیتر و یک کیلوگرم گوشت گاو 15500 لیتر است و یک برگ کاغذ آچار 10لیترمیزان آب مجازی اش می باشد.این اعدادی است که از محاسبات جهانی به دست آمده است اما جالب است عرض کنم ما در دفتر توسعه پایدار دانشگاه صنعتی امیرکبیر بر روی عمده غذاهای مصرفی مردم ایران هم این کار را بسط دادیم، به طور مثال یک پرس چلوکباب برگ 4200لیتر آب مجازی اش باشد در حالی که یک پرس کوکوی سبزی 500 کیلوگرم بر لیتر آب مجازی دارد.

- برگردیم به موضوع، کاربرد تجارت آب مجازی. در چه زمینه هایی می توانیم از تجارت آب مجازی در کاهش آب بخش کشاورزی به 50 میلیارد مترمکعب بهره بگیریم؟

- سه  موضوع در بحث تجارت آب مجازی در سطح جهانی مطرح است  که می توانند از عوامل کمک کننده در کاهش مصرف آب باشند. یک تجارت آب مجازی در سطح بین المللی، دوم تجارت اب مجازی در سطح داخل کشور و سوم تغییر الگوی مصرف آب و تغییر الگوی زندگی بر پایه تغییر مفهوم زندگی است .

با محاسباتی که باز خود ما در سال 1392 بر اساس آمارهایی که از اداره گمرک استخراج کردیم، بدست آمد از طریق واردات محصولات  کشاورزی خام 27 میلیارد متر مکعب آب وارد کشور کرده است که به نوعی تجارت خارجی آب محسوب می شود و از طریق صادرات محصولات کشاورزی خام و فرآورده های کشاورزی سه میلیارد مترمکعب آب خارج کرده ایم یعنی باید در نظرگرفت تراز آب مجازی کشور 24میلیارد متر مکعب مثبت بوده است عملا یعنی علاوه بر 97میلیارد لیتر مکعب آبی که در سطح کشور به صورت داخلی مصرف کرده ایم 24میلیارد مترمکعب هم  از منابع اب جهانی سایر کشورها مصرف نموده ایم.

بنابراین کشور پرمصرفی بوده ایم و عملا نتوانسته ایم با میزان مصرفی که داریم بازدهی خوبی داشته باشیم .ما از طریق 97میلیارد متر مکعب آب مصرفی در کشور حدود 40میلیارد دلار تولید ناخالص ملی داشته ایم یعنی به ازای هر متر مکعب آب در حدود 40سنت تولید محصول کشاورزی نموده ایم. این عدد در ازبکستان یک دلار است متوسط کشورهای جهان یک و نیم دلار و در فلسطین اشغالی دو و نیم دلار است یعنی شاهد اختلاف فاحشی بین اعداد کشور با سایر کشورهایی که از لحاظ شرایط اقلیمی هم با ایران تفاوت خاصی ندارند هستیم .بنابراین بخش کشاورزی کشور نتوانسته به لحاظ اقتصادی حتی برای کشاورزان کشور هم ره آورد مفیدی داشته باشد. به عبارت دیگر در بخش کشاورزی کشور با یک نوع بیکاری مخفی را داریم عملا کشاورزان مشغول کار هستند اما چیزی به نام آورد ندارند .

- پس ما عملا هم اکنون هم در بحث تجرات آب مجازی وارد شده ایم، پس مشکل کار کجاست؟

رویکرد تجارت آب مجازی و رهنمود آن برای مدیریت منابع آب خصوصا در کشورهای خشک و نیمه خشک این است که  هر کشوری محصولات پر آب بر و مورد نیاز کشورش را از خارج وارد کند و محصولات کم آب بر و گران قیمت را به خارج صادر کند.در این مورد محاسبات می گوید با وارد کردن هر کیلوگرم برنج ، گندم و یا دانه های روغنی میزان هزینه ای کمتر از نیم دلار بر متر مکعب برای  وارداتمان هزینه کنیم .ما می توانیم از طریق صادرات میوه هایی چون انار،کیوی تا 5دلار در متر مکعب به کشور سود برسانیم ما با انتخاب الگوی مناسب تجاری در سطح بین المللی می تواینم به ازای هر متر مکعب آب صادراتیمان در قبال پول آوردی ده متر مکعب آب وارد کنیم.

-اما کاربرد دوم تجارت آب مجازی که مطرح کردید در بحث تجارت داخلی؟

ایران کشوری است که به لحاظ ارتفاعی از مزیت بالایی برخوردار است. اختلاف ارتفاع بین پست ترین و مرتفع ترین نقاط ایران در حدود 6000 متر است .کشوری هستیم که به لحاظ شرایط محیطی متفاوت ترین شرایط را در سطح کشور داریم و از نقطه نظر بارش هم با شرایط متفاوتی در سطح کشور مواجه هستیم اگر بخواهیم بارش نقطه ای در ایستگاه های سطح کشور را مورد بررسی قرار دهیم به طور متوسط در طول یک سال حوزه تالش و مرداب انزلی 1002 میلیمتر بارش داریم در حالی که در منطقه ایستگاهی هامون - هیرمند 81 میلیمتر بارش را شاهد هستیم یعنی هم از لحاظ شرایط توپوگرافی و هیدرولوژیکی کشوری هستیم که از تمامی شرایط و گوناگونی اقلیمی برخورداریم .

- این وضعیت در مبحث آب مجازی چه کمکی می تواند انجام دهد؟

می توانیم طیف وسیعی از محصولات کشاورزی را در کشور تولید کنیم و همچنین نقاط مبدا تولید و مقصد تولیدمان در کشور از هم مجزا باشند و سپس محصولات را در  سطح کشور  جا‌به‌جا کینم. برای روشن شدن مووضع یک مثال می‌زنم. برنج غذای اصلی اکثر مردم ایران است، یعنی تقریبا میزان مصرف برنج در نقاط مختلف کشورمان به ازای هر نفر در روز مقدار ثابتی است. بنابراین هر منطقه می بایست غذای اصلی خود را خودش تامین می کرد. بنابراین ما باید از گیلان تا سیستان شالیزارهای برنج می داشتیم اما عملا این کار به جز معدود مناطقی صورت نپذیرفته و عمده نیاز کشور در استانهای شملی تامین شده و بعد به مناطق مصرف ارسال می گردد.ما باید برای سایر محصولات نیز با برنامه ریزی منسجم چنین ساختار مدیریت شده ای را پیاده سازی کنیم. با این چارچوب برای هر محصول نقشه ایرانی ترسیم می گردد که بر روی آن خطوط بسیاری از مسیرهای انتقال آب مجازی (نه از مدلی که هم اکنون برای انتقال آب در کشور در نظر گرفته ایم) ترسیم شده است. لزومی ندارد  سیفی جات مناطق کشور را در مناطق خشک تولید کنیم  می توانیم از ظرفیت مناطق کنار دریا استفاده کنیم  و محصولات را به سایر مناطق انتقال دهیم. البته در حال حاضر شاهد چنین فعالیت هایی هستیم اما بدون رویکرد موضوع آب مجازی.در حال حاضر هم عملا در حال جابه جایی محصولات مختلف در کشور هستیم اما بر اساس مزیت های منطقه ای از نقاط پر آب بر به کم آب برحرکت نکرده ایم .در بحث دریاچه ارومیه با اینکه با مشکل منابع آب مواجه هستیم اما متاسفانه به دلیل نیاز کارخانه جات تولید قند و شکر در سایر نقاط کشور به محصول چغندرقند، از این حوضه سالانه نزدیک به 700هزار تن چغندر به سایر نقاط کشور صادر می شود که به منابع آب آسیب وارد می کند .اگر با نگاه جامع تجارت آب مجای به این موضوع نگریسته می شد قطعا شاهد روشهای غیر مدیریت شده جابجایی محصولات نبودیم . بحث الگوی کشت هم از این جهت از اهمیت برخوردار است که با یک رویکرد از بالا به پایین میزان آبی که در هر دشت می توانیم مصرف می کنیم را محاسبه کنیم و براساس آن الگوهای کشت را در آن منطقه مشخص نماییم که بر این اساس به سه هدف را دست خواهیم یافت. افزایش میزان  اشتغال در بخش کشاورزی، افزایش درآمد سرانه هر کشاورز و کاهش آب مصرفی در هر هکتار . مثلا اگر ما مزایای منطقه ای هر دشت کشور را بر اساس سند ملی آب کشور برای هر محصول در آن دشت در نظر بگیریم ادعا می کنیم ما می توانیم الگوهایی را برای مناطق مختلف کشور پیشنهاد بدهیم  که امنیت شغلی، اقتصادی و آبی منطقه را تامین نماید که قطعا این موضوع به  کل کشور کمک می کند.

-   و آخرین کاربردی که بیان کردید، تغییر الگوی زندگی با توجه به مفهوم آب مجازی است؟

براساس رویکرد آب مجازی می توانیم بگوییم الگوی مصرف آب مجازی، الگوی زندگی است .ملاحظه می شود با صرفه جویی در بسیاری از کالاها مثلا کاغذ می توانیم به کاهش مصرف منابع ابی کمک نماییم.پس نگاهی که در شرایط حال حاضر به موضوع صرفه جویی در مصرف اب وجود دارد می تواند بخش کوچکی از کاهش مصرف آب باشد در حالی که بخش بزرگ پنهانی در صرفه جویی در مصرف آب داریم که می بایست آن را هم مورد بررسی قرار دهیم که ان هم مصرف آبی است که به صورت غیر مستقیم داریم.

هر نفر در طول روز به طور متوسط 250 لیتر آبی است که از طریق شرب و بهداشت و کارکردهای روزانه مصرف می‌نماید، اما انسان‌ها از طرق غیر‌مستقیم مثل مصرف میوه، غذا، پوشاک و سایر مایحتاج روزانه زندگی بیش از 3000لیتر آب مصرف می کند. ما می توانیم با تغییر سبک زندگی در کاهش مصرف آب صرفه جویی نماییم و کاهش مصرف آب را فقط در کاهش مدت زمان شستن دست ها و ...به حساب نیاوریم.

سبک زندگی حتی در الگوی مطالعه نیز می تواند منجر به صرفه جویی در مصرف آب شود. مطالعه از منابع دیجیتالی مانند کتب الکترونیکی و سایت ها به جای منابع کاغذی مانند کتاب و روزنامه می تواند در مصرف آب صرفه جویی ایجاد کند. اگر بتوانیم از طریق بخش پنهان مصارف آب  10درصد صرفه جویی نماییم به اندازه کل مصرف آب مستقیم صرفه جویی نموده ایم.

-       و اما سخن آخر.

 در همین رابطه سبک زندگی باید مثالی خدمتتان بزنم. مردم ایران مردمی بودند که الگوی مصرف غذایی آنها استفاده از حبوبات بوده است. اما در حال حاضر با توسعه الگوی فرهنگ فست فودی و گوشتی از سیر مصرف محصولات گیاهی وارد چرخه گوشت خواری شده ایم هر نفر به حدود 2400کیلو کالری غذا در روز نیاز دارد که می بایست از منابع غذایی مختلفی تامین کند اگر تمامی نیازش را از منابع گوشتی مصرف نماید 5400 لیتر آب مصرف کرده است اگر در مصرف گوشت 25درصد کاهش دهد 4500لیتر آب مجازی مصرف نموده است .

اگر نیاز کالری اش را از منابع غذایی سبزیجات و گیاهی تامین کند فقط 2800لیتر در روز  آب مصرف کرده است درواقع ما می توانیم با انتخاب الگوهای غذایی منطبق با مصرف آب از طریق نوع غذا خوردن هم در مصرف آب صرفه جویی کنیم و اعدادی که از این طریق صرفه جویی می شود از اعدادی که در بخش شرب و بهداشت صرفه جویی خواهد شد بسیار بیشت ر خواهد بود.مثلا هر کیلو کالری از طریق گوشت گاو 6لیتر آب مصرف نموده است .

برای گندم نیم لیتر ،مرغ 2/7لیتر و برای حبوبات دو دهم لیتر است .بنابراین بایددر الگوی مصرف و سبک زندگی مصرف آب مجازی حتی به الگوی غذایی هم در کاهش مصرف آب توجه نماییم . برای روشن شدن موضوع یک عدد فقط جهت تنویر ذهن خوانندگان خدمتتان عرض میکنم، اگر مردم کشور ایران در هر روز تنها 100 کیلوکالری نساز غذایی خود را به جای استفاده از منابع حیوانی با منابع گیاهی جایگزین کنند، در طی یکسال می توانیم 6 میلیاردمترمکعب برابر با چهار برابر کل مصارف شهر تهران در مصرف آب صرفه جویی کنیم.