سه‌شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۹ - ۱۷:۱۳

در گفت‌وگو با پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی بررسی شد

تاریخچه‌ای خواندنی درباره حرم مطهر رضوی؛ از اولین خادم تا تشکیلات اداری

امام رضا

مجموعه اسناد تشکیلات اداری آستان قدس رضوی در دوره صفوی از قدیمی‌ترین اسناد موجود در کشور است. این اسناد دربرگیرنده اطلاعاتی جالب در حوزه‌های اداری، اجتماعی، اقتصادی، کشاورزی، وقف و دیگر موضوعات مذهبی در گستره جغرافیایی ایران و افغانستان، به‌ویژه خراسان بزرگ است.

به گزارش قدس آنلاین، رضا نقدی، پژوهشگر گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، به‌تازگی پژوهشی با عنوان «تاریخ و تشکیلات آستان قدس رضوی در عصر قاجار» انجام داده است که سرشار از نکات جالب و خواندنی است. در قالب گفت‌وگویی کوتاه با این پژوهشگر مروری بر تاریخچه‌ حرم مطهر رضوی داشتیم که در ادامه می‌خوانید.

نقش سادات منطقه توس در اداره حرم
رضا نقدی درباره تاریخ و تشکیلات آستان قدس رضوی که از زمان شهادت حضرت رضا(ع) آغاز و در دوره شاه تهماسب صفوی به رسمیت شناخته شده است بیان می‌کند: از همان ابتدا خادمانی برای رسیدگی به امور حرم استخدام شدند و «حسین‌بن علی‌بن صاعد بربری»، از اقوام مادری امام رضا(ع)، نخستین خادم حرم مطهر بود.
این پژوهشگر حوزه تاریخ و تمدن رضوی تصریح می‌کند: مزار هارون‌الرشید، یکی از بزرگ‌ترین خلفای عباسی، در کنار مرقد مطهر امام رضا(ع) بود. به همین دلیل، همواره رقابتی بین شیعیان و طرف‌داران هارون‌الرشید وجود داشت اما رفته‌رفته شیعیان بسیاری گرد مزار امام رضا(ع) جمع شدند و در اطراف مزار حضرت(ع) سکونت گزیدند.


وی با اشاره به اینکه در قرن چهارم هجری و در دوره سامانیان حرم گسترش یافت، می‌افزاید: در این دوره سادات موسوی از نسل حمزه بن موسی‌الکاظم(ع) سرپرستی حرم رضوی و سادات منطقه توس را بر عهده گرفتند و تا اواخر دوره تیموری این منصب بر عهده آن‌ها بود که نقش بسیار مهمی در اداره و حفظ حرم و اشیای آن و گسترش بارگاه امام رضا(ع) داشتند.
در دوره سلجوقی و بعد خوارزمشاهی، توجه ویژه‌ای به حرم شد. کاشی‌های نفیس سنجری گواهی بر این مدعاست. با وجود این، متأسفانه از آن دوران اسناد کمی درباره تشکیلات حرم وجود دارد.

متن



گسترش تشکیلات حرم در دوره تیموری
نقدی با بیان اینکه پس از سقوط عباسیان حرم مطهر رضوی بیشتر مورد توجه قرار گرفت، می‌گوید: تشکیلات در دوره تیموری گسترش بیشتری یافت و از زمان شاهرخ تیموری، شهر مشهد بعد از سمرقند و هرات، سومین شهر بزرگ خراسان بود. از این زمان، به دلیل ازدیاد زائران، تشکیلات حرم و ساخت‌وسازها در حرم افزایش یافت که می‌توان به مواردی همچون ساخت مسجد گوهرشاد و مدارس دودرب و پریزاد و شاهرخی و هم‌چنین صحن عتیق و ... اشاره کرد که سهم امیر علی‌شیر نوایی، وزیر و مشاور سلطان حسین بایقرا، در این موارد شایان توجه است.
وی ادامه می‌دهد: با رسمیت یافتن تشیع توسط شاه اسماعیل صفوی، حرم به عنوان کانونی شیعی مطرح شد. بسیاری از تشکیلاتی که در حرم هست به دوره صفویه برمی‌گردد و در این دوره بارگاه نورانی امام رضا(ع) به عنوان یکی از اماکن مقدس در جهان اسلام و مرکز خیریه‌ای که بیشترین موقوفات را داشت شناخته و در اطراف آن مدارس و مساجد و مراکز رفاهی فراوانی ساخته شد.
این پژوهشگر گفت: به دستور شاه تهماسب اول صفوی، تشکیلات اداری و مالی گسترده‌ای برای حرم پی‌ریزی شد که در رأس آن، بعد از شاه، متولی قرار داشت و مواردی چون امور مالی و موقوفات زیر نظر او بود. بعد می‌توان به مواردی همچون صاحب‌منصبان امور مالی (مستوفی و ناظر) و از بیوتات رفاهی به دارالشفاء، مهمان‌سرا و شربت‌خانه، سقاخانه، روشنایی، عصارخانه، کتابخانه و کرکراق‌خانه اشاره کرد و از تشکیلات خدام و فراش و دربان و حفاظ نام برد که در کشیک‌های مختلف خدمت می‌کردند. این تشیکلات مالی و اداری نیز زیرمجموعه‏‌هایی داشتند.

متن

منبع: آستان نیوز

انتهای پیام/

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.