نسل آلفا یا همان دیجیتال‌زاده چون از بچگی با تبلت و گوشی و امثالهم خو گرفته‌ و اصلاً قبل از اینکه چشمش به جهان گشوده شود به روی صفحه نمایش‌ باز شده، با سبک و سیاق رایج آموزشی خیلی حال نمی‌کند و اصلاً نمی‌شود به زور آن‌ها را با همین روش‌های فعلی پی کتاب و درس و مشق و مدرسه فرستاد. وقتی فناوری برای آن‌ها نه یک ابزار جانبی که بخشی از زندگی روزمره‌شان است، یعنی باید یک فکر اساسی برای روش‌های سنتی کرد و قبل از اینکه قطار مسیر یادگیری به سمت انحراف بیشتری برود، ترمزش را کشید.

بچه‌های عصر صفحه نمایش‌

اینکه چرا به کودکان متولد شده سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ دیجیتال‌زاده می‌گویند، به خاطر این است که کاملاً در دنیای دیجیتال و موبایل و هوش مصنوعی بزرگ شده‌اند. اگر دور و برتان از این کوچولوها - که البته بعضی‌هایشان در حال ورود به نوجوانی هستند- وجود داشته باشد، حتماً دیده‌اید که نمی‌توانند درست و حسابی حرف بزنند و حتی کلمات را غلط غلوط می‌گویند اما خوب بلدند چطور گوشی را از دست بزرگ‌ترها بگیرند، رمزش را باز کنند و بروند سراغ بازی و نگاه کردن عکس و فیلم، طوری که حتی به بزرگ‌ترهایشان هم چیز جدید یاد بدهند. این یعنی با نسلی طرفیم که قبل از اینکه یاد بگیرد چطور کلمات را ادا کند و اصطلاحاً حرف بزند، مهارت کار با ابزارهای دیجیتالی را کسب می‌کند. اما این نسل هم مثل همه نسل‌های قبل از خودش نیاز دارد زبان را برای فهم جهان، انتقال فرهنگ و برقراری ارتباط با دیگران یاد بگیرد. در جهان امروز ارتباطات فرامرزی طوری رشد کرده که تسلط به زبان می‌تواند خیلی بیشتر از قبل فرصت‌های آموزشی و شغلی پیش روی‌ کودکان بگذارد، یعنی یادگیری زبان نقش مهمی در رشد تفکر، خلاقیت و توانایی‌های ارتباطی دارد. اما حق بدهید که روش‌های مرسوم و رایج فعلی خیلی به گروه خونی بچه‌های نسل آلفا نمی‌خورد و به ندرت آن‌ها را سر ذوق و شوق یادگیری می‌آورد. به‌خصوص در دوران کرونا که بچه‌ها با مسیر جدیدی از یادگیری روبه‌رو شدند که شامل بازی‌های دیجیتال، برنامه‌های آموزشی، ربات‌های هوشمند و ارتباطات آنلاین بود. درنتیجه یادگیری زبان برای آن‌ها همزمان با فرصت‌های تازه، با چالش‌های جدیدی هم همراه شد که اگر به‌درستی شناخته نشوند، می‌توانند بر کیفیت یادگیری و حتی روابط اجتماعی کودکان اثر بگذارند.

مثلاً چه چالش‌هایی؟

مثلاً یکی از چالش‌هایی که به لطف حضور گسترده فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها ایجاد شد استفاده از زبان محاوره‌ای، واژه‌های شکسته و اصطلاحات غیررسمی بود. این مسئله که البته در کودکان نسل الفا استقبال بیشتری هم دارد، می‌تواند موجب ضعف مهارت‌های زبانی رسمی، کاهش دقت در نوشتار و حتی افت کیفیت در بیان گفتاری آن‌ها شود. از سوی دیگر این نسل بیش از حد به ابزارهای دیجیتال وابسته است و همین ممکن است تعاملات حضوری و تمرین‌های گروهی را که برای یادگیری زبان ضروری‌اند، کاهش دهد. وجود این قبیل مسائل موجب شد تا محققان در این حوزه پژوهشی انجام دهند و به بررسی چالش‌های زبان‌آموزی نسل آلفا در عصر هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال بپردازند. ایسنا از قول محبوبه عارفی، دانشیار گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی می‌نویسد:
«هرچند ابزارهای دیجیتال امکان دسترسی آسان‌تر به محتوای آموزشی و یادگیری شخصی‌سازی‌شده را فراهم کرده‌اند، اما در عین حال می‌توانند تمرکز کودکان را کاهش دهند و یادگیری عمیق زبان را با اختلال مواجه کنند. آینده یادگیری زبان برای نسل آلفا به ایجاد تعادل میان فناوری و نیازهای انسانی وابسته است. به بیان ساده، نه می‌توان نقش فناوری را نادیده گرفت و نه می‌توان آموزش زبان را به‌طور کامل به ابزارهای هوشمند سپرد. یادگیری زبان همچنان به تعاملات اجتماعی، گفت‌وگوهای واقعی و تجربه‌های مشترک نیاز دارد».

آغاز ماجرا

در ادامه، این پژوهش پیشنهاد می‌کند بهتر است نظام آموزشی به سمت استفاده آگاهانه و هدفمند از فناوری حرکت و همزمان، مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی کودکان را تقویت کند. علاوه‌بر آن معلمان به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی نیازمند به‌روزرسانی مداوم دانش خود در زمینه فناوری‌های آموزشی، روش‌های نوین زبان‌آموزی و شناخت ویژگی‌های روان‌شناختی نسل آلفا هستند. معلم آگاه می‌تواند با انتخاب درست ابزارها و روش‌ها، تعادلی میان آموزش دیجیتال و تعامل انسانی برقرار و یادگیری زبان را به تجربه‌ای پویا و معنادار تبدیل کند. از آنجا که در ایران به ندرت داده‌ای در مورد این نسل گردآوری می‌شود، لازم است هر چه زودتر به فکر ارتقای سواد دیجیتال در کنار آموزش زبان این کودکان باشیم. آن‌ها باید بیاموزند چگونه از فناوری به‌درستی استفاده کنند، حریم خصوصی خود را بشناسند و میان زبان رسمی و غیررسمی تمایز قائل شوند. در کنار توجه به زبان‌های جهانی مانند انگلیسی، حمایت از زبان‌های ملی و محلی نیز ضروری دانسته شده تا هویت زبانی و فرهنگی کودکان حفظ شود. اگر امروز او را با مهارت‌های انسانی خلاق، فناوری و محیط امن تربیت کنیم فردا جهانی می‌سازد که هم خلاق است و هم مسئول. البته محققان در پایان یادآوری می‌کنند داده‌های امروز آن‌ها از این نسل بیشتر لحظه‌ای است تا نهایی. برای همین، تعمیم‌پذیری محدودی دارد و نیاز است تحقیقات بیشتری در این حوزه انجام شود تا به روشن‌تر شدن ابعاد مختلف زبان‌آموزی نسل آلفا کمک کند.