بهگزارش قدس آنلاین، با گذشت چند هفته از آغاز اعتراضها و سپس به آشوب کشیدهشدن آنها در کشور هنوز دسترسی کامل و پایدار به اینترنت بینالمللی برقرار نشده است هرچند طی روزهای اخیر کاربران از اتصالهای قطرهچکانی به شبکههای اجتماعی فیلترشده، ابزارهای هوش مصنوعی و دیگر اجزای مشمول محدودیت دسترسی خبر دادهاند، اما هنوز بخش زیادی از مردم دسترسی پایدار به اینترنت بینالملل ندارند. با طولانیتر شدن مسئله عدم دسترسی به اینترنت و محدودیتها موج مهاجرت و تغییر شغل با انگیزه تداوم جریان کاری و مالی در میان کسبوکارهای مبتنی بر اینترنت، فعالان حوزه هوش مصنوعی و فناوری و برخی فعالان بازارهای مالی از سوی کارشناسان گزارش شده است.
با مروری بر آنچه مواضع دستگاههای اجرایی و میدانی حوزه اتصال به اینترنت در دولت تلقی میشود میتوان بخشی از سردرگمی و ابهامات ذهنی بیشمار فعالان کسبوکار و ذینفعان اقتصادی دسترسی به اینترنت بینالمللی مانند آنچه پیش از وقایع دیماه وجود داشت را درک کرد؛ باوجود وعده پیگیریها و رفع مسئله عدمدسترسی عموم مردم و فعالان به اینترنت در بازههای زمانی مختلف از سوی مقامات مختلف دولت، اما هنوز پاسخ مشخصی درخصوص تاریخ یا برنامه زمانی رفع محدودیتها ارائه نشده است که دولت را از این حیث در ذهن مردم مردود میکند.
هر ساعت محدودیت؛ ۲۱ میلیارد تومان خسارت
۲۶ دیماه بود که احسان چیتساز معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات خبر از درحال انجام بودن فرایند محاسبه خسارتها بهدلیل قطع اینترنت داد. او در این باره گفته بود: «براساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تقریباً به ازای هر روز حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسبوکارها اتفاق افتاده است. در دوره جدید و اکنون ارزیابیها در حال انجام است تا متوجه شویم وضعیت کسبوکارها چگونه است؛ بنابراین هنوز گزارش جدیدی آماده نشده و به محض اینکه آماده شود اطلاعرسانی لازم انجام میشود».
پس از گذشت مدتی وزیر ارتباطات به شکل رسمی اطلاعاتی را درخصوص حجم خسارتها و زیانها در تاریخ ۶ بهمن اعلام کرد. هاشمی درباره آسیبی که قطعی اینترنت متوجه کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال کرده، به برخی برآوردهای انجامشده اشاره کرده و گفته است: «خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد شده که عمدتاً به اپراتورها و بخش شبکهای مربوط است. خسارت روزانه به اقتصاد کلان هم حدود ۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود که لایههای دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل میشود».
میانگین تابآوری کسبوکارهای اینترنتی: ۲۰ روز
وی با استناد به آمار تولید ناخالص داخلی با اشاره به اشتغال حدود ۱۰ میلیون نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال تصریح کرد: «با فرض سهم حداقل ۵درصدی اقتصاد دیجیتال، از اقتصاد کلان کشور این برآوردها منطقی است و حتی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی ارقام بالاتری را نیز مطرح کردهاند؛ اشتغال و معیشت مردم به طور مستقیم لطمه میبیند و میتواند پیامدهای اجتماعی و امنیتی به همراه داشته باشد».
هاشمی درباره تابآوری کسبوکارها گفت: «برآوردها نشان میدهد میانگین تابآوری شرکتها و کسبوکارهای اینترنتی حدود ۲۰ روز است و کشور در حال نزدیک شدن به این نقطه است، بنابراین باید با استفاده از ظرفیتهای موجود، برای کاهش آسیبها اقدام کرد. حمایتها باید با اولویت شرکتهای کوچکتر آغاز شود، هرچند آثار بحران به شرکتهای بزرگ نیز در حال سرایت است؛ آمار ثبتشده حدود ۲ هزار فعال فریلنسری را نشان میدهد که با واقعیت میدانی فاصله دارد. مقرر شده برآورد دقیقتری انجام شود تا سازوکارهای حمایتی طراحی شود».
برقراری اینترنت با ضعفهای گسترده
با بازخوانی سخنان وزیر ارتباطات و آمارهای رسمی از میزان خسارتها، در زمینه تبعات تداوم محدودیتها با محمدباقر گیلانی کارشناس هوش مصنوعی و اینترنت گفتوگو کردیم که در ادامه میخوانید.این کارشناس حوزه هوش مصنوعی و اینترنت با اشاره به تبعات گذشته محدودیتهای اینچنینی در فضای دیجیتال گفت: پیش از این وضعیت کنونی، چند مرتبه تجربه دسترسی نداشتن به اینترنت یا فیلتر شدن اینترنت بینالملل در کشور طی سال ۱۴۰۱ و ایام دفاع ۱۲ روزه داشتهایم و این تجربه موجب شده تا شرکتها عمدتاً پیشبینی وقوع چنین مسئلهای را داشته باشند. اما باید دقت داشت نوع فیلترینگ اخیر مشابه فیلترینگ مدل جنگ ۱۲ روزه است که مانند همان دوره موجب از بین رفتن برنامهها و افزایش شکنندگی کسبو کارهای اینترنتی، استارتآپها و شرکتهای نوآور در تمام مقیاسها شده است.
وی افزود: زیرساختهای بومی درستی در صورت برقراری اینترنت و تداوم محدودیتها نداریم؛ برای نمونه چین توانسته با برقراری اینترنت ملی عمده نیازهای مردم و ذینفعان فضای اینترنتی خود را تأمین کند در حالی که ما حتی در حوزه پیامرسانها باوجود هزینهها و کمکهای بسیار زیادی که تخصیص دادهایم، نتوانستیم جایگزینهای قابل استفاده و مؤثری به مردم و ذینفعان فضای مجازی و اینترنت در کشور معرفی کنیم.
گیلانی با اشاره به نبود ابزارهای هوش مصنوعی و LLMهای داخلی قابل اتکا برای پاسخ به نیاز کاربران گفت: «ادعاهایی که مسئولان درخصوص مهیا کردن راهکارها و بسترهای لازم برای پاسخ به نیازهای فناورانه و اینترنتی مردم بیان کردهاند، قابل دفاع نیست؛ در کنار این حوزه باید گفت ما هیچLLM یا هوش مصنوعی فارسی که به درستی و به دور از اختلال بتواند نیاز کاربر را پاسخ دهد و یا حتی سرورهای آن در ایران مستقر باشد و میزبانی شود، نداریم؛ با همین فرمان با برقراری اینترنت و فیلترینگ اینترنت بینالمللی جایگزینهای مناسب و پایدار برای ذینفعان نداریم».
توانی برای تداوم چرخه تحقیق و توسعه باقی نمانده است
کارشناس حوزه هوش مصنوعی با اشاره به شرایط نامطلوب اقتصاد دیجیتال گفت: عمده کسبوکارهای دیجیتال و اینترنتبنیان با چالشهای مالی ریشهای مواجهاند؛ پس از جنگ ۱۲ روزه ۶ ماه طول کشیده است تا کسبوکارها بتوانند ضررهای گذشته و عوارض ایجادشده در مسیر ایفای تعهدات خود را در خارج و داخل کشور حل کنند. تداوم این وضعیت موجب میشود کسبوکارها از مسیر نوآوری و نقشآفرینی در کیک اقتصاد دیجیتال خارج شوند که این مهم موجب تعدیل روند توسعه کسبوکارها و کاهش ارائه خدمات در این حوزه میشود. در حال حاضر کسبوکارها وارد مسیر پاسخ به پیامدهای بحرانهای دیجیتالی و اینترنتی شدهاند و انرژی آنها برای تداوم مسیر تحقیق و توسعه در حوزه اصلی کسبوکار خود با چالش مواجه شده است.
گیلانی، فعال حوزه اقتصاد دیجیتال با ترسیم فضای حاکم بر کسبوکارهای دیجیتال خاطرنشان کرد: در حال حاضر به دلیل قطعی اینترنت و عدم دسترسی گسترده مخاطبان به بسترهای فضای مجازی، ارائهدهندگان خدمات این حوزه و دیجیتال مارکترها به تعدیل نیرو و انحلال کسبوکار خود مبادرت ورزیدهاند و عمده واحدهای صنعتی و برندها در شرایط کنونی، ردیف بودجه خود در حوزه فروش فضای مجازی و... را قطع کردهاند. قطع دسترسی به اینترنت بینالمللی و ابزارهای هوش مصنوعی موجب شده بخشهای دیگری مانند کسبوکارهای پژوهشمحور و روند تحقیق و پژوهشهای دانشگاهی با تعطیلی و تعلیق مواجه شوند.
وی در ادامه افزود: لایه فیلترنت بسیار بیمنطق عمل کرده است؛ شورای امنیت ملی باید در منطق فیلتر با درک چالشهای همه ذینفعان، هوشمندانهتر عمل کند؛ هوشمند نبودن فیلترینگ موجب شده شرکتهای کوچک و کسبوکارهای نوپا با چالشهای جدی مواجه شوند. کسبوکارهای بزرگ تنها بازیگران مهم کیک کسبوکار مرتبط با اینترنت نیستند؛ موج استفاده از استارلینک برای اتصال به اینترنت با توجه به طولانی شدن روند قطع اینترنت بینالملل افزایش چشمگیری داشته؛ چراکه انگیزه کسبوکارها دسترسی پایدار به اینترنت است.
مهاجرت کسبوکارهای ارزآور دیجیتال در حال اوجگیری
وی تصریح کرد: تحقق نیافتن قراردادهای تجاری داخلی و خارجی در حوزه کسبوکارهای دیجیتال و فناور خسارتهای مالی شدیدی به دنبال داشته است؛ روند مهاجرت در میان فعالان کسبوکارهای دیجیتال با انگیزه دسترسی به اینترنت عاری از محدودیت به راه افتاده و بهزودی شاهد خروج عمده کسبوکارهای ارزآور دارای تعامل با مجموعههای اقتصادی و تجاری خارج از کشور خواهیم بود و این روند از هفته نخست وضع محدودیتها آغاز شده و در این مدت افزایش چشمگیری داشته است. این مسئله موجب ایجاد بیکاری و از دست رفتن ظرفیتهای بینظیری در عرصه خدمات مبتنی بر اینترنت خواهد شد.
این کارشناس افزود: برخی از فعالان حوزه کسبوکارهای اینترنتمحور باوجود انگیزههای وطندوستانه با این شرایط ناچار به مهاجرت شدهاند. این ناامنی روانی و اقتصادی اثرات بلندمدتی در توسعهپذیری این کسبوکارها در ایران خواهد داشت.
ضرورت رفع فیلتر از دامنههای داخلی دارای مجوز
زارع، فعال حوزه فروش برخط کالا و خدمات نیز در گفتوگو با قدس یکی از راهکارها برای حل شبکه مسائل موجود را رفع فیلتر از دامنههای داخلی و دارای مجوزهای قانونی دانست و افزود: سکوهای فعال در زمینه فروش کالا کفاف نیاز تولیدکنندگان و صنعتگران علاقهمند به فروش اینترنتی و مستقیم را نمیدهند. باید حمایتهای واقعی و تسهیلگری لازم برای حل و عبور از موانع موجود در زمینه کسبوکارهای برخط در شرایطی مانند جنگ یا بحرانهایی مانند آنچه امروز پیش آمده است، اندیشیده شود. این روزها مرکز ملی فضای مجازی و دولت باید بیشتر هوای کسبوکارهای اینترنتی و آسیبدیدگان این حوزه را داشته باشند.
محمدحسین سمندی، مشاور حوزه کسبوکار نیز با اشاره به تبعات ایجاد شده و خسارتهای وارده به کسبوکارهای برخط و کارگزاران و مجموعههای فعال در حوزه تولیدکنندگی محتوا به قدس گفت: همه کسبوکارهای برخط در انتظار اتصال به بسترهای فیلتر و مسدود شده هستند تا بتوانند جریان کسبوکار و فروش خود را در سکوی اینستاگرام و وبسایتها از سر بگیرند؛ چون تضعیف انگیزه، بیحوصلگی مردم و نارضایتی آنها از این وضعیت برای سفارش کالا و خدمات مشهود است.
نظر شما