در طول جنگ تحمیلی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شد، هواپیماهای سرنشیندار نیروی هوایی آمریکا که در حقیقت بخش حیثیتی ماجرا هم محسوب میشوند، با خسارتهای قابل توجهی مواجه شدهاند. این امر نخستین تلفات جنگندههای سرنشیندار ایالات متحده پس از بیش از دو دهه را رقم زده است. تاکنون دستکم هفت فروند از این هواپیماها – حتی اگر اخبار مربوط به اف-۳۵ را غیرواقعی بدانیم - از دست رفته یا بهشدت آسیب دیدهاند. برای نمونه در اوایل مارس سه فروند جنگنده اف-۱۵ایگل بر اثر آتش یک جنگنده کویتی سرنگون شدند که نمادی از چالشهای هماهنگی در منطقه شد. مهمترین رویداد اخیر نیز سرنگونی یک فروند جنگنده اف-۱۵ایگل دیگر بر فراز استان اصفهان در روز جمعه ۳ آوریل بود که توسط پدافند هوایی ایران هدف قرار گرفت و منجر به عملیات جستوجو و نجات شبانه نیروهای ویژه آمریکا شد که در نتیجه این عملیات هم خسارات مهلک دیگری به ارتش آمریکا وارد آمد. در ادامه نگاهی کوتاه به میزان خسارات ارتش آمریکا فقط در بخش هوایی انداختهایم. این گزارش با استفاده از اطلاعات منتشر شده در رسانههای عمومی تنظیم شده و به منابع غیررسمی یا محرمانه دسترسی نبوده است.
پهپادهای بدون سرنشین
پهپادهای بدون سرنشین آمریکایی، بهویژه مدل پیشرفته امکیو-۹، بیشترین حجم خسارت را در میان تجهیزات هوایی ایالات متحده در این درگیریها متحمل شدهاند، بهطوری که تا پنجم آوریل ۲۰۲۶ حدود ۱۶ فروند از این پهپادهای گرانقیمت بر فراز ایران یا مناطق مرزی نزدیک به آن سرنگون یا بهطور کامل نابود شدهاند. این پهپادها عمدتاً در جریان مأموریتهای شناسایی، نظارت و حمله در ماه مارس و اوایل آوریل هدف قرار گرفتهاند و ارزش مالی هر کدام حدود ۳۰ میلیون دلار است که مجموع خسارت این بخش را به بیش از ۴۸۰میلیون دلار رسانده است. دو مورد از این سرنگونیها در نزدیکی اصفهان رخ داده که رسانههای ایرانی آن را نشانهای بارز از کارایی بالای شبکه یکپارچه پدافندی دانستهاند و تصاویر لاشههای سوخته نیز توسط منابع مستقل تأیید شده است؛ این خسارتها توان عملیاتی نظارت هوایی آمریکا را کاهش داده و فشار بیشتری بر منابع سرنشیندار وارد کرده است.
هواپیماها و بالگردهای پشتیبانی و ترابری
هواپیماهای پشتیبانی لجستیکی و ترابری آمریکا نیز در جریان عملیاتهای گسترده پشتیبانی، سوخترسانی و نجات در این جنگ آسیبهای جدی دیدهاند. هشت فروند هواپیمای سوخترسان کیسی-۱۳۵ و دو فروند هواپیمای هشدار زودهنگام ای-۳ گزارش شده که تعدادی از آنها در حملات موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای منطقهای در عربستان سعودی و عراق نابود شده یا بهشدت آسیب دیدهاند. برای مثال یکی از هواپیماهای کیسی-۱۳۵ در غرب عراق بر اثر آنچه «برخورد» عنوان شده، سقوط کرد و ۶ کشته برجای گذاشت. در عملیات نجات خلبانان جنگنده اف-۱۵ایگل در جنوب اصفهان، طبق ادعاهای رسمی، دو فروند هواپیمای ترابری سی-۱۳۰ و دو فروند بالگرد بلکهاوک توسط پدافند هدف گرفته شدهاند و تصاویر دود غلیظ و لاشههای سوخته نیز منتشر شده است، هرچند مقامات آمریکایی این خسارتها را ناشی از نقص فنی! گیر کردن در زمین پایگاه متروکه و انفجار عمدی خودی برای جلوگیری از افتادن تجهیزات به دست دشمن توصیف کردهاند.
رادارهای زمینی
رادارهای پیشرفته زمینی متعلق به ایالات متحده و ائتلاف نیز در طول جنگ هدف حملات دقیق موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتهاند و دستکم ۱۰ سایت راداری کلیدی آسیب دیده یا بهطور کامل نابود شده است. این رادارها شامل مدلهای مدرن تیپیوای-۲ مرتبط با سیستم دفاع موشکی تاد در کشورهای همسایه مانند اردن، امارات متحده عربی و عربستان سعودی و همچنین افپیاس-۱۳۲ در قطر بودهاند که بخشی حیاتی از شبکه هشدار زودهنگام و ردیابی اهداف بالستیک و هوایی در منطقه را تشکیل میدادند. خسارت به این تجهیزات نه تنها توان شناسایی و رهگیری بهموقع موشکها و پهپادهای ایرانی را برای مدتی محدود کرده، بلکه هزینههای تعمیر و جایگزینی آنها را به میلیاردها دلار رسانده است.
سامانههای پدافندی زمینی
سامانههای پدافندی زمینی آمریکا و متحدانش مانند اجزای کلیدی سیستمهای تاد و پاتریوت که در پایگاههای منطقهای مستقر بودند، نیز ضربههای سنگینی خوردهاند. حملات گسترده موشکی و پهپادی ایران به این پایگاهها منجر به آسیب جدی به چندین لانچر موشک، رادار کنترل آتش و تجهیزات پشتیبانی شده که ارزش مالی آنها میلیاردها دلار تخمین زده میشود. این خسارتها قابلیت دفاع هوایی ائتلاف را برای دورهای کوتاه محدود کرده و در برخی موارد نیاز به بازسازی سریع یا جابهجایی سیستمها ایجاد کرده است.
برآورد کلی خسارتها
در مجموع، میزان کل خسارتهای تجهیزات هوایی، رادارها و سامانههای پدافندی مرتبط با ایالات متحده در جنگ رمضان تا روز گذشته، حدود ۶میلیارد دلار برآورد میشود. این رقم شامل ارزش جایگزینی هواپیماها، پهپادها، رادارهای پیشرفته و سامانههای دفاعی زمینی بوده و ممکن است با ادامه درگیریها افزایش یابد. برای درک بهتر از این میزان خسارت فقط در بخش هوایی ارتش آمریکا کافی است بدانیم کل بودجه دفاعی کشورمان در یک سال ۱۲ تا ۱۳ میلیارد دلار اعلام شده و فقط خسارات مستقیم آمریکا در آسمان ایران تاکنون نیمی از این مبلغ بوده است.
خبرنگار: نیکپندار
نظر شما