واقعه غدیر خم فراتر از یک رخداد تاریخی، بنیان اعتقادی تشیع و استمرار رسالت است. با این حال، جریانهای شبههافکن همواره کوشیدهاند با طرح پرسشهایی پیرامون سکوت علی(ع)، معنای واژه مولی و وقایع سقیفه، این حقیقت را مخدوش کنند. حجتالاسلام والمسلمین عیسی عیسیزاده در این نوشتار مبسوط، با استناد به منابع معتبر اهلسنت و شیعه، به شبهاتی اساسی پاسخ داده و با تحلیل دقیق فضای سیاسی آن دوران، حقانیت ولایت علوی را از دل متون کهن استخراج و تبیین کرده است تا پاسخی جامع به تردیدهای القایی باشد.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در روز غدیر فرمودند: «هر کس من مولای او هستم، این [علی] مولای او است. پروردگارا! دوستِ علی را دوست بدار و دشمن علی را دشمن بدار.»
در فضای مجازی، شبهاتی برای تخریب ذهن شیعیان مطرح شده که هدف آن هدر دادن وقت و فکر مؤمنان است. در ادامه، پاسخهای تفصیلی به این موارد ارائه میگردد:
احتجاجات تاریخی حضرت علی (ع) به واقعه غدیر
این ادعا که حضرت علی(ع) هیچگاه به غدیر استناد نکرده، کذب محض است. ایشان در موارد متعددی به این واقعه احتجاج کردند:
در روز رحبه: احمد بن حنبل نقل میکند که علی (ع) مردم را سوگند داد که هر کس سخن پیامبر در غدیر را شنیده برخیزد. ۳۰ نفر از صحابه برخاستند و شهادت دادند که پیامبر دست او را گرفت و فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». (مسند احمد، ج ۴، ص ۳۷۰، ح ۱۹۸۲۳).
در مسجد: هفت روز پس از رحلت پیامبر، ایشان در مسجد به ماجرای غدیر و نزول آیه اکمال دین شهادت دادند. (اثبات الهداة، ج ۲، ص ۱۸، ح ۷۲).
در میدان جنگ: در جنگ جمل، ایشان به طلحه یادآوری کردند که آیا سخن پیامبر را نشنیدی؟ طلحه اعتراف کرد اما گفت فراموش کرده بودم! (الغدیر، ج ۱، ص ۱۸۶). همچنین در جنگ صفین، ایشان خود را «نبأ عظیم» نامیدند که در غدیر بر سر ولایتش پیمان گرفته شد. (مناقب ابن شهر آشوب، ج ۳، ص ۸۰).
واژهشناسی «مولی» و کاربرد سیاسی آن
برخلاف ادعای شبههافکنان، واژه «ولی» و «مولی» در آن زمان معنای حاکمیت داشته است:
پیامبر(ص) فرمودند: «من کنت ولیه فعلی ولیه». (مجمع الزوائد، ح ۱۴۶۲۶).
حتی ابوقحافه (پدر ابوبکر) هنگام شنیدن خبر خلافت پسرش پرسید: «فمن ولی الامر بعده؟» (اخبار مکه فاکهی، شماره ۱۸۳۲، ص ۸۰).
عمر بن خطاب نیز در سخنان خود بارها از این واژه برای جایگاه خلافت استفاده کرده و گفت: «انا ولیّ رسول الله... ثم انا ولیّ ابیبکر». (صحیح مسلم، ج ۳، ص ۱۳۷۸).
تحلیل وقایع سقیفه و موضع انصار
اینکه چرا در سقیفه به غدیر اشاره نشد، ریشه در چند عامل دارد:
• توطئه قریش: انصار میدانستند عدهای از مهاجران برای غصب خلافت پیمان بستهاند. (مسند ابیتعلی، ج ۱، ص ۴۲۶).
• ترس از انتقام: انصار در جنگهای بدر و حنین بسیاری از سران قریش را کشته بودند و میترسیدند اگر خلافت به دست قریش بیفتد، از آنها انتقام بگیرند؛ چنانکه در واقعه «حره» این اتفاق افتاد. (فتح الباری، ج ۱۲، ص ۱۵۳).
• غیبت یاران واقعی: اکثر یاران باوفای پیامبر و علی (ع) در آن لحظه یا در لشکر «اسامه» خارج از شهر بودند (طبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۹۰) یا مشغول مراسم تدفین پیامبر (ص) بودند.
چرایی عدم تجدید بیعت در مدینه
پیامبر(ص) در غدیر از ۱۲۰ هزار نفر بیعت گرفتند و فرمودند: «حاضران به غایبان و پدران به فرزندان برسانند». (السنن الکبری نسائی، ح ۳۶۲۷). طبق سنت نبوی، بیعت یکبار انجام میشد و تکرار آن در مدینه ضرورتی نداشت، چرا که امامت حکمی الهی بود، نه انتخابی بشری.
غدیر در آینه شعر و ادب معاصرِ واقعه
این ادعا که شعری در آن زمان سروده نشد، باطل است. حسان بن ثابت در همان روز غدیر و در حضور پیامبر (ص) سرود: «فقال له قم یا علی فاننی، رضیتک من بعدی اماماً و هادیاً». (تذکرة الخواص، ص ۲۰؛ فرائد السمطین، ج ۱، ص ۷۳). همچنین عتبة بن ابیلهب پس از سقیفه در شعری به حقانیت علی (ع) و دانش او به قرآن و سنن اشاره کرد. (تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۱۲۴).
نام علی (ع) و استناد به قرآن
امام صادق (ع) در پاسخ به این پرسش فرمودند: «خداوند نماز را نازل کرد اما تعداد رکعات آن را در قرآن نیاورد و تبیین آن را به پیامبر سپرد؛ ولایت نیز چنین است.» (کافی، ج ۱، ص ۲۸۶). ذکر نشدن نام صریح، برای جلوگیری از تحریف قرآن توسط منافقانی بود که کینه علی (ع) را به دل داشتند.
سوءقصد به جان حضرت علی(ع)
در زمان حیات پیامبر (ص)، هیبت ایشان مانع از سوءقصد بود. اما پس از رحلت، طبق گزارشهای تاریخی، نقشهای برای قتل ایشان در حال نماز توسط خالد بن ولید طراحی شد که با هوشیاری اسماء بنت عمیس خنثی گردید. (تفسیر قمی، ج ۲، ص ۱۵۹).
میثاق ناتمام؛ غدیر حقیقتی فراتر از سیاست
واقعه غدیر، نه یک تصادف تاریخی، بلکه مهندسی دقیق الهی برای صیانت از آرمانهای اسلام بود. بررسی مستندات نشان میدهد که امیرالمؤمنین (ع) هرگز در برابر غصب حق خود سکوت نکردند، بلکه با بیانی بلیغ و استناد به شهود عینی، حجت را بر همگان تمام کردند. غدیر ترازویی است که عیار ایمان و پایبندی به عهد نبوی را میسنجد و پاسخهای فوق ثابت میکند که حقیقت ولایت، با هیچ شبههای پوشیده نخواهد ماند.
نظر شما