اگر از موشک، پرتاب و ماجرای بازگشت از فضا چیزی ندانید، باز هم بعید است برای مهار یک موشک چندصد میلیون دلاری، اولین چیزی که به ذهنتان برسد «تور» باشد. تور را معمولاً برای ماهی پهن میکنند، نه برای گرفتن بوستر یک موشک مداری که با سرعتی دیوانهوار از دل آسمان برمیگردد. اما مهندسان چینی سراغ همین ایده رفتهاند. پهن کردن یک تور خیلی بزرگ روی عرشه یک کشتی، تا این غول فلزی را، اگر بشود اسمش را صید گذاشت، از هوا بگیرند.
ایده چندبار مصرف
این بازی صید و شکار البته خیلی تازگی ندارد و تقریباً از همان روزی که بشر نخستین موشک را به فضا فرستاد، این سؤال را هم بلافاصله مطرح کرد که «حالا چه جوری سالم برش گردانیم؟» چون موشکها ارزان نیستند؛ هر کدامشان چند ده یا حتی چند صد میلیون دلار قیمت دارند. اینکه پس از هر پرتاب، گرانترین بخش موشک را بفرستی ته اقیانوس یا بگذاری در جو زمین بسوزد، صرفه اقتصادی ندارد. از طرفی فرود آوردن یک استوانه فلزی چند ده متری که چند دقیقه قبل با هزاران کیلومتر بر ساعت از زمین جدا شده، اصلاً ساده نیست. برای همین، دههها تقریباً همه موشکها یکبارمصرف بودند؛ مأموریتشان را انجام میدادند و بعد یا سهم اقیانوس میشدند یا در جو زمین از بین میرفتند. تا همین یک دهه پیش که اسپیسایکس ورق را برگرداند. سال ۲۰۱۵، یک بوستر فالکون ۹ پس از رساندن محمولهاش به فضا، سالم برگشت و روی سکوی فرود نشست؛ خیلیها فکر میکردند این فقط یک نمایش مهندسی است، اما اسپیسایکس صدها بار مرحله اول موشکهایش را بازیابی کرده و بعضی از همان بوسترها چندین بار دوباره پرواز کردهاند. این ماجرا موجب شد رقابت فضایی شکل تازهای به خودش بگیرد. حالا تقریباً همه قدرتهای فضایی، از آمریکا و اروپا گرفته تا چین، به دنبال ساخت موشکهای چندبارمصرف هستند؛ چون رقابت علاوه بر رسیدن به فضا بر سر ارزانتر رسیدن آن هم هست.
امضای مهندسان چینی
چین اما با یک حرکت جسورانه به طور رسمی وارد رینگ اصلی رقابتهای فضایی شده است. آنها مسیر فرود آرام روی سکوها را کنار گذاشتهاند تا با روشی عجیبتر، بازی را تغییر دهند. مهار کردن یک غول فلزی با استفاده از همان ایدهای که پیشتر در مقدمه گفتیم. این نمایش فنی در اولین پرتاب موشک «لانگ مارچ ۱۰بی» به وقوع پیوست وهمهچیز طبق پروتکلها پیش رفت؛ ماهواره در مدار خود مستقر شد و سپس، مرحله اول موشک از بدنه جدا شد. در این لحظه، طبق سنن دیرینه مهندسی فضا، عمر این بوستر به پایان میرسد اما بوستر چینی، برخلاف انتظار، مسیر سقوط را به مسیر بازگشت تغییر داد و حدود ۶ دقیقه بعد از جدایی، این قطعه عظیم، درست همان جایی که انتظارش را نداشتیم، میان تار و پود تور نصبشده روی سکوی دریایی مهار شد. شرکت علوم و فناوری هوافضای چین (CASC) این موفقیت را اولین تجربه تاریخی برای مأموریتهای تور-محور میداند و اسپیسداتکام از قول آن مینویسد: «این نخستین بار است که یک موشک مداری با استفاده از تور بازیابی میشود». ادعایی که اگر در مأموریتهای بعدی هم تکرار شود، احتمالاً به امضای مهندسان چینی تبدیل خواهد شد.
بازیابی موشکها
بیشک این همه دردسر برای برگرداندن یک موشک، فایدهای جز پول ندارد؛ آن هم پول خیلی زیاد. پیشتر هزینههای صنعت فضایی بار سنگینی روی دوش کشورها میگذاشت و اصلاً برای همین به این فکر افتادند که ایده «موشکهای چندبارمصرف» را عملی کنند. گرانترین بخش موشک که نباید دور ریخته شود؛ بلکه باید سالم برگردد، سرویس شود و دوباره برای پرواز آماده شود. تا پیش از این، بازی بازیابی موشک و فرودهای تماشایی «فالکون ۹» در انحصار اسپیسایکس بود و موشک مثل یک مداد غولپیکر، با دقت روی سکوی شناور میایستاد. این صحنه تا امروز تقریباً صدها بار تکرار شده و جلو خونریزی بودجههای فضایی را گرفته. اما چینیها، انگار که مایل نبودند از روی اسپیسایکس کپیبرداری کنند، مسیر متفاوتی را انتخاب کردهاند. آنها به جای نصب پایههای سنگین روی بوستر، سراغ یک تور مجهز به سامانه جذب ضربه رفتهاند. روشی که اگر جواب بدهد، موشک سبکتر میشود و دیگر لازم نیست وزن اضافی پایههای فرود را با خودش تا اعماق فضا حمل کند. وزن کمتر هم یعنی سوخت کمتر یا فضای بیشتر برای حمل محموله؛ مزیتی که در صنعت فضایی، خیلی دست رقیبان را جلو میاندازد. البته ناگفته نماند که نمیشود همین طوری و با یک بار فرود موفق سریع قضاوت کرد. این تازه اول راه است و عیار واقعی این فناوری زمانی مشخص میشود که همین بوستر دوباره سوختگیری شود، دوباره پرواز کند و چند بار این چرخه را تکرار کند؛ مثل کاری که اسپیسایکس سالهاست انجام میدهد. چین میگوید همین بوستر قرار است تا پایان امسال دوباره به فضا برود. اگر این اتفاق بیفتد، ماجرای «تور موشکگیری» به بخشی از رقابت جدی قدرتهای فضایی تبدیل میشود. بنابراین شاید تا چند سال پیش، تصویر نمادین صنعت فضایی، موشکی بود که با شعلهای عظیم از زمین جدا میشد. امروز اما تصویر نمادینش، موشکی است که سالم برمیگردد. فرقی هم نمیکند روی سکوی اسپیسایکس بنشیند یا داخل تور مهندسان چینی؛ برنده این مسابقه، احتمالاً کسی خواهد بود که بتواند سفر به فضا را شبیه سفر با هواپیما کند؛ رفت، برگشت و دوباره پرواز.
نظر شما