تبریز یکی از پرجمعیتترین کلانشهرهای ایران، سالهاست چشمانتظار پروژهای است که قرار بود امنیت آبی این شهر و بخش قابل توجهی از آذربایجان شرقی را برای سالهای آینده تضمین کند. طرح انتقال آب ارس که بیش از یک دهه پیش با هدف تأمین آب شرب پایدار و کاهش وابستگی به منابع محدود موجود کلید خورد، از همان ابتدا بهعنوان یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی شمالغرب کشور معرفی شد؛ طرحی که بارها از آن با عنوان «اولویت ملی» یاد شده و تکمیل آن در دولتهای مختلف وعده داده شده است.
با این حال، گذشت سالها از آغاز عملیات اجرایی این پروژه هنوز به معنای پایان آن نیست. در این مدت، مسئولان مختلف از پیشرفت طرح، تخصیص اعتبار، رفع موانع و نزدیک بودن زمان بهرهبرداری سخن گفتهاند، اما پروژه همچنان در فهرست طرحهای نیمهتمام باقی مانده است.
در شرایطی که کاهش منابع آبی، افزایش مصرف، افت ذخایر سدهای تأمینکننده آب تبریز و نگرانی از آینده تأمین آب شرب، اهمیت این پروژه را بیش از گذشته افزایش داده، پرسش اصلی این است که انتقال آب ارس اکنون در چه مرحلهای قرار دارد و چه زمانی قرار است به بهرهبرداری برسد؟
پروژهای که قرار بود طی پنج سال تمام شود
مطالعات اولیه طرح انتقال آب رودخانه ارس به شمالشرق دریاچه ارومیه از دهه ۸۰ آغاز و سرانجام در ۲۶مرداد ۱۳۹۲ کلنگزنی شد.
بر اساس طراحی اولیه، این طرح شامل آبگیری از حاشیه رودخانه ارس در محدوده جلفای منطقه آزاد ارس با ظرفیت انتقال ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب در سال، خط انتقال فولادی به قطر ۲هزار میلیمتر و طول ۱۳۴ کیلومتر، تونل انتقال ۵/۵کیلومتری، هشت ایستگاه پمپاژ و تأسیسات جانبی بود.
در زمان آغاز پروژه اعلام شد عملیات اجرایی طی حدود چهار تا پنج سال به پایان میرسد و بهرهبرداری از آن در سالهای ۱۳۹۶ یا ۱۳۹۷ آغاز خواهد شد؛ اما این برنامه محقق نشد و اکنون پس از گذشت بیش از یک دهه، پروژه همچنان درگیر تکمیل زیرساختها و تأمین منابع مالی است.
نیاز آبی تبریز؛ چرا انتقال آب ارس اهمیت دارد؟
بر اساس اعلام شرکت آب و فاضلاب آذربایجان شرقی، این استان روزانه حدود ۱۳ مترمکعب بر ثانیه آب شرب نیاز دارد که حدود ۵/۳مترمکعب بر ثانیه آن مربوط به روستاها و مابقی مربوط به شهرهاست.
ابراهیم سلیمانی، مدیرعامل آبفا آذربایجان شرقی با اشاره به جایگاه تبریز در مصرف آب استان اظهار کرد: از مجموع ۵/۹مترمکعب بر ثانیه آب مصرفی شهرهای استان، حدود ۶مترمکعب بر ثانیه به کلانشهر تبریز اختصاص دارد.
به گفته وی، منابع تأمین آب تبریز شامل انتقال آب از زرینهرود، سد نهند و چاههای دامنه شمالی سهند است؛ بهگونهای که ۵۰درصد آب این شهر از زرینهرود، ۱۳درصد از سد نهند و مابقی از چاههای دامنه شمالی سهند تأمین میشود.
این وابستگی بالا به منابع موجود، در کنار کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی موجب شده موضوع تأمین یک منبع پایدار برای آینده تبریز به یکی از دغدغههای اصلی مدیریت آب استان تبدیل شود.
دبیر هیئت رئیسه مجلس و نماینده مردم تبریز در مجلس شورای اسلامی نیز شهریور سال گذشته در گفتوگو با خبرگزاری دانشجو با اشاره به وضعیت بحرانی آب در تبریز اظهار کرد: بر اساس پیشبینیها قرار بود انتقال آب ارس به تبریز، مرند و شبستر تا ۲۵سال آینده امنیت آبی ایجاد کند، اما متأسفانه این پروژه مسکوت ماند. در حالی که یک کنسرسیوم مسئولیت اجرا را بر عهده گرفته بود، کار پیش نرفت. ما در مجلس قبل تلاش کردیم روند دوباره فعال شود و قرارگاه خاتم(ص) وارد کار شد. حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلومتر از مسیر اجرا شده است.
روحالله متفکر آزاد با بیان اینکه پروژه با موانع متعددی مواجه شد، تصریح کرد: عدم تصویب مصوبات لازم، مشکلات تأمین مالی و تأخیر در ابلاغ قراردادها سبب شد کار در بروکراسی معطل بماند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان شرقی در اظهار نظری در مرداد سال گذشته گفت: با بهرهبرداری از پروژه انتقال آب شرب به تبریز، بیش از ۵۰درصد نیاز آب شرب این کلانشهر و شهرهای در مسیر تأمین خواهد شد.
یوسف غفارزاده با بیان اینکه سهم استان از این طرح ۱۸۶میلیون مترمکعب است، افزود: از این میزان، ۱۲۵میلیون مترمکعب به تأمین آب شرب تبریز، مرند، شبستر و روستاهای مسیر اختصاص دارد.
به گفته وی، تاکنون ۴۵کیلومتر از خط انتقال به همراه ۶ ایستگاه پمپاژ اجرا شده که نشانهای از پیشرفت فنی و عزم جدی در اجرای این طرح ملی است.
تلاش برای تأمین ۲۵ هزار میلیارد تومان اعتبار تکمیل پروژه
یکی از اصلیترین چالشهای این پروژه در سالهای گذشته، موضوع تأمین اعتبار بوده است. در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ اعلام شد روند اجرای پروژه انتقال آب ارس پس از سالها وقفه، با تأدیه و تخصیص بدهی ۲۲۰ میلیون دلاری جمهوری آذربایجان به ایران شتاب گرفته است. این طرح که حدود ۱۴۵کیلومتر طول دارد، شامل اجرای خطوط انتقال، ایستگاههای پمپاژ، مخازن ذخیره و تصفیهخانه است و برای تأمین بخشی از آب شرب و صنعتی ۲۲ شهر و ۱۶۹ روستا از جمله تبریز، جلفا، مرند و شبستر طراحی شده است.
اوایل تیر ماه امسال نیز مدیر منابع آب جلفا از پیگیری برای تأمین ۲۵ هزار میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز برای تکمیل پروژه استراتژیک انتقال آب ارس در جریان بازدید معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور از این طرح خبر داد.
ناصر درخشانی در خصوص اقدامهای انجام شده تصریح کرد: تاکنون ۳۵کیلومتر از خط لوله و ۶ ایستگاه پمپاژ با هزینهای افزون بر ۱۰هزار میلیارد تومان از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی اجرا شده است؛ همچنین ۱۵کیلومتر دیگر از خط لوله، تملک اراضی در مسیر ۲۰ کیلومتری و آمادهسازی محل مخزن و تصفیهخانه نیز با استفاده از اعتبارات استانی و منابع داخلی شرکت آب منطقهای به سرانجام
رسیده است.
این طرح شامل خط انتقال به طول ١۴۵کیلومتر، مخازن، ایستگاههای پمپاژ و سایر تأسیسات وابسته بوده و با سرمایهگذاری بیش از ۲۱هزار میلیارد تومان در حال اجراست.
بر اساس اعلام مسئولان، برای تکمیل طرح انتقال آب ارس به حدود ۲۵هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است؛ در حالی که علیرضا نوین، نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با دنیای اقتصاد با اشاره به ضرورت اجرای این طرح گفته است: تکمیل انتقال آب ارس به ۲۷همت اعتبار نیاز دارد و پیگیریهای لازم برای فعال شدن دوباره پروژه در حال انجام است.
همچنین در سالهای اخیر موضوع مشارکت بخشهای صنعتی استان برای تأمین مالی پروژه مطرح شده است. استاندار آذربایجان شرقی در نشست بررسی مشارکت شرکت مس سونگون در پروژه انتقال آب ارس اعلام کرده است مقرر شده این شرکت در اجرای طرح مشارکت کند و سازوکار اجرایی این موضوع تدوین
شود.
بهرام سرمست خاطرنشان کرد: مقرر شده در هفتههای آینده، سازوکار اجرایی این موضوع، تدوین و نهایی شود تا روند اجرایی پروژه با سرعت بیشتری دنبال شود.
سرمست دو روز گذشته در نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی آذربایجان شرقی نیز با اشاره به ظرفیتهای تجاری استان، ناظر گمرکات را محور پیگیری پیشنهادهای مربوط به تسهیل واردات و صادرات دانست و افزود: منطقه آزاد ارس یکی از ظرفیتهای مهم و کمتر استفاده شده استان است که میتواند نقش مؤثری در توسعه تجارت خارجی و افزایش مبادلات اقتصادی ایفا کند.
نظر شما