برخی کارگران ممکن است زمانی متوجه کم‌اظهاری دستمزد خود شوند که برای دریافت یکی از حمایت‌های تأمین اجتماعی اقدام کرده‌اند؛ از کمک‌هزینه ازدواج و مرخصی زایمان گرفته تا بیمه بیکاری یا مزایای مربوط به حوادث و ازکارافتادگی. در این شرایط، مبلغ پرداختی براساس اطلاعاتی محاسبه می‌شود که کارفرما در فهرست بیمه ثبت کرده است، نه لزوماً حقوقی که کارگر در واقعیت دریافت می‌کند.

ابراهیم کشاورز، مدیرکل وصول حق بیمه سازمان تأمین اجتماعی، فرار بیمه‌ای را یکی از مشکلات این سازمان دانست و گفت این مسئله می‌تواند در کوتاه‌مدت و همچنین در زمان بازنشستگی، زیان‌هایی را به بیمه‌شدگان تحمیل کند.

وی توضیح داد که فرار بیمه‌ای به دو شکل اتفاق می‌افتد؛ در نوع نخست، کارفرما همه نیروهای خود را بیمه نمی‌کند. برای نمونه، ممکن است یک مجموعه ۱۵ کارگر داشته باشد اما برای تنها ۱۰ نفر از آنها فهرست بیمه ارسال کند. این اقدام مصداق فرار بیمه‌ای است.

کشاورز افزود: نوع دوم به اعلام نکردن دستمزد واقعی مربوط می‌شود. در این حالت، کارفرما حقوق واقعی کارگر را در فهرست بیمه ثبت نمی‌کند؛ برای مثال ممکن است کارگری ۵۰ میلیون تومان حقوق دریافت کند اما برای او در لیست بیمه حداقل دستمزد درج شود.

به گفته مدیرکل وصول حق بیمه سازمان تأمین اجتماعی، پیامد این اقدام فقط به دوران بازنشستگی محدود نمی‌شود. بسیاری از حمایت‌ها و کمک‌هزینه‌های تأمین اجتماعی نیز براساس سابقه بیمه، دستمزد ثبت‌شده و عنوان شغلی فرد محاسبه می‌شوند؛ بنابراین پایین‌تر بودن رقم دستمزد ثبت‌شده می‌تواند مستقیماً مبلغ این پرداختی‌ها را کاهش دهد.

وی با اشاره به سازوکاری که برای شفاف‌تر شدن اطلاعات بیمه‌ای ایجاد شده است، گفت: در سال‌های اخیر همزمان با ارسال فهرست بیمه از سوی کارفرما، پیامکی برای بیمه‌شده ارسال می‌شود که در آن اطلاعاتی مانند کد ملی، سابقه مربوط به ماه، تعداد روزهای کارکرد، میزان دستمزد و عنوان شغلی درج شده است.

کشاورز از کارگران و سایر بیمه‌شدگان خواست این پیامک‌ها را با دقت بررسی کنند و در صورت مشاهده هرگونه مغایرت، موضوع را از طریق سامانه تأمین اجتماعی پیگیری کنند.

وی تأکید کرد: بیمه‌شدگان در صورت مشاهده اختلاف میان اطلاعات پیامک و شرایط واقعی اشتغال خود می‌توانند اعتراضشان را در سامانه es.tamin.ir ثبت کنند. به گفته او، اعتراض‌های ثبت‌شده محرمانه بررسی می‌شود و بیمه‌شدگان نباید از پیگیری مغایرت‌های بیمه‌ای نگرانی داشته باشند.

در واقع، پیامک تأمین اجتماعی تنها یک اطلاع‌رسانی ساده نیست؛ اطلاعات درج‌شده در آن می‌تواند بر بخشی از حقوق و حمایت‌های آینده بیمه‌شده اثر بگذارد. به همین دلیل، بررسی دقیق عنوان شغلی، روزهای کارکرد و به‌ویژه میزان دستمزد ثبت‌شده، می‌تواند از انباشته شدن یک مغایرت تا زمان بازنشستگی یا زمان نیاز به دریافت حمایت‌های بیمه‌ای جلوگیری کند.