دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) اعلام کرده است که مجوز عمومی G از ۲۴ اوت ۲۰۲۶ بهصورت نامحدود لغو شده است؛ مجوزی که بخشی از همکاریهای دانشگاهی، تبادل دانشجو، ارائه خدمات آموزشی و برخی آزمونهای حرفهای و دانشگاهی میان ایران و آمریکا را امکانپذیر میکرد.
بر اساس این تصمیم، فعالیتهایی که پیشتر در چارچوب مجوز G مجاز بودند، دیگر بهطور خودکار مجاز محسوب نمیشوند، مگر اینکه مجوز یا استثنای قانونی دیگری برای آنها وجود داشته باشد.
یکی از مهمترین پرسشهایی که پس از این تصمیم مطرح شده، سرنوشت آزمونهای استاندارد بینالمللی است؛ آزمونهایی که برای بسیاری از دانشجویان ایرانی بخشی از مسیر ادامه تحصیل در دانشگاههای خارجی محسوب میشوند.
با این حال، باید میان لغو مجوز G و اعلام رسمی توقف آزمونهایی مانند تافل و GRE در ایران تفاوت قائل شد. در متن منتشرشده، نام مشخصی از این آزمونها ذکر نشده و تا زمان تنظیم این گزارش نیز توقف برگزاری آنها بهطور رسمی اعلام نشده است. بنابراین فعلاً نمیتوان از تعطیلی قطعی این آزمونها سخن گفت، اما ابهام حقوقی و اجرایی درباره ادامه فعالیت آنها افزایش یافته است.
مجوزی که فقط یک مجوز آموزشی نبود
مجوز عمومی G در سال ۲۰۱۴ صادر شد و دامنه آن فراتر از تبادل ساده دانشجو بود. دانشگاههای آمریکایی بر اساس این چارچوب میتوانستند برخی خدمات مربوط به پذیرش دانشجویان ایرانی، دریافت درخواست و هزینههای مرتبط با اپلیکیشن و شهریه و همچنین برخی برنامههای آموزشی را ارائه کنند.
بخشی از این مجوز به آموزش آنلاین اختصاص داشت و در شرایط مشخص، امکان حضور افراد ساکن ایران در برخی دورههای دانشگاهی و آموزشی آنلاین دانشگاههای آمریکایی فراهم میشد.
همچنین برخی همکاریهای پژوهشی غیرتجاری، فعالیتهای آموزشی، اعطای بورسیه و حتی مشارکت اعضای هیئت علمی نیز در محدوده این مجوز قرار میگرفت.
از این منظر، لغو مجوز G صرفاً یک تصمیم درباره یک آزمون یا یک گروه از دانشجویان نیست؛ بلکه میتواند یکی از مسیرهای رسمی ارتباط میان جامعه دانشگاهی ایران و آمریکا را محدودتر کند.
تافل و GRE؛ ابهامی که دانشجویان را نگران کرده است
آزمونهای بینالمللی برای بسیاری از دانشجویانی که قصد تحصیل در خارج از کشور دارند، مرحلهای تعیینکننده محسوب میشوند. آزمون تافل برای سنجش مهارت زبان انگلیسی و GRE برای برخی برنامههای تحصیلات تکمیلی، از جمله آزمونهایی هستند که متقاضیان ایرانی ممکن است در مسیر پذیرش دانشگاههای خارجی با آنها مواجه شوند.
اهمیت موضوع از آنجا ناشی میشود که لغو مجوزی که برگزاری برخی آزمونهای ورودی دانشگاهها و آزمونهای حرفهای را پوشش میداد، میتواند برگزارکنندگان این آزمونها را با پرسشهایی درباره مبنای حقوقی ادامه فعالیت در ایران مواجه کند.
با این حال، در شرایط فعلی هرگونه نتیجهگیری درباره توقف قطعی تافل یا GRE در ایران زودهنگام است. ممکن است برگزارکنندگان این آزمونها بتوانند فعالیت خود را بر اساس مجوزها یا استثناهای حقوقی دیگری ادامه دهند. بنابراین دانشجویان و متقاضیان باید منتظر اعلام رسمی نهادهای برگزارکننده باشند.
تحریم علمی؛ فشار مضاعف بر مسیر مهاجرت تحصیلی
تأثیر این تصمیم را نمیتوان فقط در برگزاری یا برگزار نشدن یک آزمون خلاصه کرد. دانشجوی ایرانی برای ادامه تحصیل در خارج از کشور معمولاً با زنجیرهای از مراحل مواجه است؛ از یادگیری زبان و شرکت در آزمونهای استاندارد گرفته تا ارسال مدارک، پرداخت هزینه درخواست، دریافت پذیرش، تأمین منابع مالی و در نهایت طی مراحل ویزا.
هر محدودیت تازه در این زنجیره میتواند هزینه، زمان و ریسک فرآیند را افزایش دهد.
این موضوع بهویژه برای دانشجویانی اهمیت دارد که از قبل برای یک دوره پذیرش برنامهریزی کردهاند یا زمان مشخصی برای ارائه نمره آزمون دارند. اگر برگزاری آزمون یا ارائه خدمات مرتبط با آن با اختلال مواجه شود، ممکن است برخی متقاضیان ناچار شوند آزمون خود را به کشور دیگری منتقل کنند؛ اقدامی که به معنای افزایش هزینههای سفر، اقامت و ثبتنام خواهد بود.
از سوی دیگر، محدودیتهای مالی و بانکی ناشی از تحریمها نیز پیش از این پرداخت هزینههای بینالمللی را برای دانشجویان ایرانی دشوار کرده بود. در چنین شرایطی، هر محدودیت جدید میتواند شکاف میان دانشجویان ایرانی و فرصتهای آموزشی بینالمللی را عمیقتر کند.
دانشگاهها در برابر یک دیوار بلندتر
مسئله فقط دانشجویان متقاضی تحصیل در آمریکا نیستند. دانشگاهها و پژوهشگران نیز ممکن است تحت تأثیر کاهش مسیرهای ارتباطی قرار گیرند.
همکاریهای علمی بینالمللی معمولاً به مجموعهای از ارتباطات وابسته است؛ از پروژههای مشترک و دورههای آموزشی گرفته تا تبادل استاد و دانشجو، حضور در نشستهای علمی و استفاده از ظرفیتهای پژوهشی دانشگاههای دیگر کشورها.
تحریمها در سالهای گذشته نیز دسترسی بخشی از پژوهشگران ایرانی به منابع علمی، تجهیزات پژوهشی، پرداختهای بینالمللی و برخی فعالیتهای علمی را دشوار کرده بود. بنابراین تصمیم جدید در شرایطی رخ داده که ارتباط علمی ایران با جهان از پیش با موانع متعددی روبهرو بوده است.
در چنین فضایی، محدودتر شدن کانالهای رسمی ارتباط دانشگاهی میتواند به معنای کاهش فرصت تعامل مستقیم و افزایش هزینه همکاریهای علمی باشد.
راهکار؛ تفکیک سیاست از حق دسترسی به علم
یکی از مهمترین پیامدهای چنین تصمیمهایی، احتمال آسیب دیدن دانشجویانی است که نقشی در مناقشات سیاسی و اختلافات دولتها ندارند. دانشجو یا پژوهشگری که قصد دارد در یک دانشگاه خارجی تحصیل کند، لزوماً بخشی از مناسبات سیاسی میان کشورها نیست، اما ممکن است آثار تصمیمهای سیاسی را مستقیماً در مسیر تحصیلی خود تجربه کند.
از این منظر، حفظ مسیرهای ارتباط علمی و آموزشی، حتی در شرایط اختلاف سیاسی، اهمیت ویژهای دارد. دانشگاهها در بسیاری از موارد میتوانند کانالهایی برای ارتباط میان جوامع ایجاد کنند که از منازعات سیاسی مستقلتر هستند.
در ایران نیز علاوه بر پیگیری حقوقی و دیپلماتیک، توسعه ظرفیت آزمونهای معتبر داخلی و منطقهای، گسترش همکاری با دانشگاههای کشورهای مختلف و ایجاد مسیرهای جایگزین برای دانشجویان میتواند بخشی از آسیبهای احتمالی را کاهش دهد.
با این حال، هیچکدام از این راهکارها نباید به معنای قطع ارتباط با نظام علمی جهانی تلقی شود. تجربه دانشگاههای دنیا نشان میدهد که رشد علمی بیش از هر چیز به ارتباط، تبادل تجربه، دسترسی به دانش و حضور در شبکههای بینالمللی نیاز دارد.
در نهایت، تصمیم جدید آمریکا بیش از آنکه صرفاً مسئله یک آزمون زبان یا آزمون پذیرش دانشگاه باشد، نشانهای از دشوارتر شدن مسیر ارتباط دانشگاهی ایران با آمریکاست؛ مسیری که اکنون دانشجویان، پژوهشگران و دانشگاهها باید منتظر روشن شدن ابعاد حقوقی و اجرایی آن بمانند. تافل و GRE فعلاً با توقف رسمی مواجه نشدهاند، اما لغو مجوز G ابهامی جدی درباره ادامه برخی خدمات دانشگاهی و آزمونهای بینالمللی ایجاد کرده است.
نظر شما