نجمه نجم نویسنده کتاب «مهارتها و راهکارهای تربیت مهدوی» و مدرس حوزه و دانشگاه، در سلسلهنشستهای تخصصی مهدویت با موضوع «مهارتها و راهکارهای تربیت مهدوی» در معرفی کتاب خود اظهار کرد: در این کتاب تلاش شده مجموعهای از مهارتها و راهکارهای تربیت مهدوی متناسب با نسل امروز و با توجه به دورههای مختلف سنی ارائه شود تا والدین و مربیان بتوانند مفاهیم مهدوی را با ادبیات و شیوهای متناسب با فرزندان و متربیان خود منتقل کنند.
وی گفت: مهارتهای مطرحشده در کتاب به دو بخش مهارتهای عمومی و اختصاصی تقسیم میشوند. مهارتهای عمومی شامل مهارتهایی مانند انگیزه و خودانگیختگی، برنامهریزی، حل مسئله، تفکر خلاق، روابط مؤثر اجتماعی، تقویت اراده، کنترل و تقوا و همچنین مهارت عمل در کنار علم است که اگرچه در شمار مهارتهای پایه و عمومی قرار میگیرند، در تربیت مهدوی نیز نقش مؤثری دارند.
نجم افزود: در بخش مهارتهای اختصاصی نیز مهارتها و راهکارهای شناختی، مبنایی، عاطفی، رفتاری، اصلاحی، پشتیبان، خودمراقبتی، مصداقی و مکمل مطرح شده است. همچنین بخشی از این مهارتها میتواند مورد استفاده سیاستگذاران، تصمیمسازان، تصمیمگیران و برنامهریزان کشور قرار گیرد.
وی با بیان اینکه هدف این کتاب ارائه خلاصهای از مباحث مهدوی نیست، اظهار کرد: تلاش شده گزارههای مهمی ارائه شود که به تبدیل باور قلبی به یک مهارت کاربردی و کارآمد کمک کند.
مدرس حوزه و دانشگاه با طرح این پرسش که آیا تربیت مهدوی صرفاً یک مفهوم تزئینی و شعاری است یا میتواند یک پارادایم علمی و عملیاتی باشد، گفت: بسیاری از والدین علاقهمند هستند فرزندشان منتظر واقعی باشد، اما ممکن است ندانند چگونه این مفهوم را به زبان، گفتمان، رفتار و کنش متناسب با نسل امروز تبدیل کنند.
وی افزود: عصر غیبت، عصر «مدیریت انتظار» است و قرار نیست انسان در این دوران فردی منفعل باشد و صرفاً زمان را سپری کند. نقطه مهم در تربیت مهدوی این است که شکاف میان باور اعتقادی و کنش تربیتی روزانه را از بین ببریم.
نجم ادامه داد: تربیت مهدوی میتواند به پرورش فرزندی متعهد و مسئولیتپذیر منجر شود و این مسئولیتپذیری در نهایت باید به کارآمدی و اثرگذاری او بینجامد.
وی با اشاره به تفاوت میان اطاعتپذیری و مسئولیتپذیری در تربیت فرزندان گفت: گاهی والدین اطاعتپذیری را اصل قرار میدهند، در حالیکه مسئولیتپذیری باید مورد توجه جدی قرار گیرد. اگر فرزند متعهد و مسئولیتپذیر تربیت شود، ظرفیت اطاعت از خداوند، اهل بیت(ع) و رعایت حریم والدین را نیز در مسیر زندگی خود پیدا خواهد کرد.
تربیت مهدوی را به دعا و مناجات محدود نکنیم
نویسنده کتاب «مهارتها و راهکارهای تربیت مهدوی» افزود: نباید تربیت مهدوی را صرفاً به دعا، مناجات و مجموعهای از دستورهای اخلاقی محدود کرد، بلکه باید آن را به سبک و سلوک زندگی امیدوارانه و آیندهنگرانه تبدیل کرد.
وی بیان کرد: تربیت دینی میتواند انسجامبخش هویت دروندینی باشد، اما تربیت مهدوی در کنار آن الگوی انطباق با سبک زندگی یک منتظر را فراهم میکند؛ منتظری که برای ظهور منجی و مولای خود زمینهسازی میکند.
نجم تصریح کرد: تربیت مهدوی امتداد امیدوارانه و آیندهنگرانه تربیت دینی است و همین نگاه میتواند به انسان کمک کند تا مشکلات، آسیبها و چالشهای زندگی را با امید، طراوت و نشاط بیشتری پشت سر بگذارد.
وی با تأکید بر ضرورت پرورش منتظر فعال و اثرگذار گفت: منظور از مهارت، مجموعهای از شایستگیهاست که میتوان آنها را در وجود فرزندان زمینهسازی کرد تا مرز میان منتظر منفعل و منتظر فاعل و اثرگذار مشخص شود. هدف ما تربیت انسانهای منفعل نیست، بلکه باید فرزندانی تربیت کنیم که بتوانند در جامعه اثرگذار باشند.
مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: تربیت مهدوی قرار نیست صرفاً اطلاعاتی درباره امام زمان(عج) در اختیار فرزندان قرار دهد، بلکه باید آنها را برای یک زندگی خوب و درست در دوران غیبت آماده کند؛ بهگونهای که بدانند چگونه میتوانند در مسیر یک زندگی شایسته حرکت کنند.
وی در ادامه به اهمیت انگیزه و خودانگیختگی در تربیت اشاره کرد و گفت: اگر فرزند انگیزه و خودانگیختگی لازم برای حرکت در مسیر تربیت عقلانی، معنوی، دینی و مهدوی را نداشته باشد، حتی بهترین روشهای تربیتی نیز نمیتواند نتیجه مورد انتظار را به همراه داشته باشد.
نجم افزود: والدین باید نوسان انگیزه فرزند خود را در حوزههای مختلف از جمله تحصیل، ارتباط با والدین، مطالعه، کمک به دیگران، نماز و انجام واجبات مورد توجه قرار دهند، زیرا انگیزه در ارتباط انسان با خودش، خداوند و دیگران نقش مهمی دارد.
وی با بیان اینکه آسیب در انگیزه و خودانگیختگی میتواند ریشههای مختلفی داشته باشد، اظهار کرد: در صورت مشاهده چنین چالشی باید سه ساحت جسم، روان و روح فرزند مورد توجه قرار گیرد و نباید روح و روان را یکسان تلقی کرد.
نویسنده کتاب «مهارتها و راهکارهای تربیت مهدوی» همچنین بر نقش الگوی عملی والدین تأکید کرد و گفت: یکی از اقداماتی که میتواند در ارتباط معنوی فرزندان با امام زمان(عج) مؤثر باشد، سلام روزانه به حضرت است. این ارتباط زمانی اثرگذارتر خواهد بود که فرزند، ارادت و ارتباط والدین با امام زمان(عج) را در رفتار طبیعی و روزمره آنان مشاهده کند، نه اینکه صرفاً با گفتار و توصیه با آن مواجه شود.
وی در ادامه با اشاره به مهارت برنامهریزی در تربیت مهدوی بیان کرد: برنامهریزی در این حوزه صرفاً به معنای طراحی جدول زمانی نیست، بلکه منظور ایجاد پیوند میان وضع موجود و وضع مطلوبی است که از دوران ظهور در ذهن داریم و حرکت تدریجی به سمت آن.
نجم افزود: منتظر واقعی باید برای نزدیک شدن وضع موجود به وضع مطلوب تلاش کند. قرار نیست در دوران غیبت به وضعیت آرمانی نهایی برسیم، اما باید با گامهای کوچک و مؤثر در مسیر آن حرکت کنیم؛ به همین دلیل نمیخواهیم منتظرانی منفعل باشیم، بلکه باید منتظرانی تأثیرگذار تربیت کنیم.
نقش رفتار والدین در آموزش صفات مهدوی به فرزندان
وی با اشاره به نقش رفتار والدین در آموزش صفات مهدوی به فرزندان بیان کرد: بسیاری از مهارتها را نمیتوان صرفاً با توصیه و تذکر به فرزند آموزش داد، بلکه فرزند باید آن مهارت را در سبک زندگی والدین مشاهده و تمرین کند.
مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: برای نمونه، اگر والدین میخواهند صفت گذشت را در فرزند خود تقویت کنند، میتوانند به جای توصیه مستقیم، شرایطی برای تمرین این صفت ایجاد کنند. همچنین زمانی که فرزند از مدرسه یا دانشگاه با ناراحتی از یک دوست، همکلاسی یا استاد بازمیگردد، والدین ابتدا باید شنونده فعال و همدل باشند.
وی تأکید کرد: در چنین موقعیتی نباید والدین بلافاصله فرزند را قضاوت یا توصیه کنند. ابتدا باید با مهارت گوش دادن فعال و همدلی، اجازه دهند فرزند دغدغه و ناراحتی خود را بیان کند و اگر خود او نظر والدین را خواست، در آن مرحله میتوانند بازخورد مناسب ارائه دهند.
نجم بیان کرد: بسیاری از صفات مهدوی باید در زیست و سبک زندگی والدین دیده شود، نه اینکه صرفاً در قالب هشدار، تذکر و دستور به فرزندان منتقل شود. والدین میتوانند با تمرینهای ساده و مستمر، مانند حفظ جملات محبتآمیز حتی در زمان ناراحتی، زمینه انتقال عملی این مفاهیم به فرزندان را فراهم کنند.
وی در پایان گفت: هدف تربیت مهدوی این است که باور مهدوی از یک باور قلبی به رفتار و کنش تربیتی تبدیل شود و فرزندان بتوانند در دوران غیبت، با امید، مسئولیتپذیری و اثرگذاری زندگی کنند.
نظر شما