محمد خسرویراد، نویسنده و منتقد ادبی، در دهمین عصرانه داستاننویسان رضوی که عصر سهشنبه ۲۴ شهریور با حضور نوقلمان، علاقهمندان به ادبیات داستانی و نویسندگان در انتشارات بهنشر واقع در خیابان میلاد برگزار شد، با اشاره به مباحث مطرحشده درباره تعلیق در جلسات پیشین، اظهار کرد: تعلیق همان گره، شک، انتظار و دغدغهای است که در مخاطب ایجاد میشود تا او درباره ادامه ماجرا و اتفاقی که قرار است رخ دهد، کنجکاو بماند.
وی ادامه داد: تعلیق علاوه بر شکل، در حوزه محتوا نیز اتفاق میافتد. در تعلیق فرمی، پرسشهایی مانند «آیا شخصیت موفق میشود؟» یا «آیا این اتفاق رخ میدهد؟» ذهن مخاطب را درگیر میکند، اما در تعلیق محتوایی، پرسش دیگری شکل میگیرد؛ اینکه آیا موفقیت یا شکست شخصیت، اتفاقی مطلوب است و آیا چیزی که شخصیت میخواهد، همان چیزی است که به آن نیاز دارد.
خسرویراد با تأکید بر نقش اهمیت عاطفی در ایجاد تعلیق محتوایی افزود: نویسنده باید میان مخاطب و شخصیت داستان نسبتی عاطفی ایجاد کند؛ به گونهای که مخاطب نسبت به سرنوشت شخصیت دغدغه پیدا کند. این ارتباط میتواند از علاقه یا حتی نفرت مخاطب نسبت به شخصیت شکل بگیرد و در ادامه، موفقیت یا شکست او برای مخاطب اهمیت پیدا کند.
این نویسنده و منتقد ادبی، شخصیتپردازی را از عناصر اساسی در شکلگیری چنین تعلیقی دانست و گفت: وقتی مخاطب نسبت به شخصیت تعلق خاطر پیدا میکند، نسبت به انتخابها و سرنوشت او نیز حساس میشود و در این نقطه، تعلیق محتوایی شکل میگیرد.
وی در ادامه به تأثیرگذاری آثار هنری بر نگرش و رفتار مخاطبان اشاره کرد و گفت: قدرت هنر تنها در سرگرمکردن مخاطب نیست، بلکه اثر هنری میتواند ذهن و نگاه او را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، نویسنده هنگام ساختن تعلیق محتوایی باید بداند چه معنا و نگرشی را به مخاطب منتقل میکند
خسرویراد با اشاره به قدرت تأثیرگذاری آثار هنری بر باور و رفتار مخاطب، گفت: گاهی یک اثر هنری بدون دعوت مستقیم، تصویری از خودکشی، اعتیاد یا سبک زندگی خاص ارائه میکند و چنان بر ذهن و احساس مخاطب اثر میگذارد که نگرش او نسبت به آن پدیده تغییر میکند.
به گفته وی، همین ظرفیت نشان میدهد نویسنده در هنگام شکلدادن به تعلیق محتوایی باید نسبت به معنا و باوری که به مخاطب منتقل میکند، آگاه و مسئول باشد.
خسرویراد همچنین درباره تعلیق در «هدف و غایت» توضیح داد: در این نوع تعلیق باید میان هدف اعلامشده شخصیت و غایت واقعی داستان فاصله ایجاد شود؛ به این معنا که شخصیت ممکن است در ابتدای داستان هدفی مشخص داشته باشد، اما در ادامه مخاطب به این پرسش برسد که آیا دستیابی به این هدف واقعاً همان چیزی است که شخصیت به آن نیاز دارد؟
وی خاطرنشان کرد: نویسنده باید عناصر مختلف داستان را در خدمت شخصیتپردازی قرار دهد و از طریق شناخت خواستهها، ترسها و نیازهای شخصیت، تعلیق را شکل دهد. بنابراین، عناصر داستان از یکدیگر جدا نیستند و در ساختن شخصیت و ایجاد دغدغه برای مخاطب به یکدیگر کمک میکنند.
این نویسنده و منتقد ادبی در پایان تأکید کرد: نویسنده باید در حوزهای که درباره آن مینویسد، به شناخت عمیق برسد. اگر قرار است اثری بر باور یا نگاه مخاطب تأثیر بگذارد، نویسنده باید نسبت به محتوایی که ارائه میکند، آگاهی و مسئولیتپذیری داشته باشد.
گفتنی است، خوانش، بررسی و نقد داستان، تمرین مربوط به تعلیق از دیگر برنامههای این نشست ادبی بود. عصرانه داستاننویسان رضوی هر دو هفته یکبار روزهای سهشنبه ساعت ۱۶ در فروشگاه مرکزی کتاب بهنشر برگزار میشود.
نظر شما