سیدجواد حسینی در نشست خبری به مناسبت روز جهانی سالمندان و روز جهانی ناشنوایان، با اشاره به وضعیت حمایتهای مالی از سالمندان اظهار کرد: ۶۰ درصد سالمندان تحت پوشش مستمری نیستند؛ به این معنا که از هر ۱۰ سالمند، ۶ نفر تحت پوشش مستمری قرار ندارند. بنابراین جمعیت بالایی از سالمندان خارج از مددجویان بهزیستی، کمیته امداد، سازمان تأمین اجتماعی و صندوقهای بازنشستگی قرار دارند.
وی با اشاره به کاهش وضعیت درآمدی سالمندان پس از ۷۰ سالگی افزود: با عبور از ۷۰ سالگی، وضعیت درآمدی سالمندان کاهش پیدا میکند؛ بهطوریکه میانگین دهک درآمدی افراد ۶۰ تا ۷۰ ساله ۵.۷۶ و میانگین دهک درآمدی افراد بالای ۷۰ سال، ۴.۵۲ است و این افراد به سمت فقر حرکت میکنند. دادهها نشان میدهد که بعد از ۷۰ سالگی، شاخص درآمدی سالمندان ۷۰ درصد و شاخص دارایی آنان ۴۵ درصد افت میکند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: در ۳۰ استان کشور، میانگین دهک سالمندان پایینتر از میانگین دهک کل جمعیت است. شاخص درآمدی سالمندان ۷۰ درصد و شاخص دارایی آنان ۴۵ درصد عنوان میشود و پس از ۷۰ سالگی افت شاخصهای اقتصادی سالمندان بیشتر میشود.
ایران در آستانه سالمندی؛ رشد چهار برابری جمعیت سالمند
حسینی با اشاره به جمعیت ۱۱ میلیونی سالمندان گفت: اکنون حدود ۱۱ میلیون سالمند در کشور داریم که معادل ۱۳ درصد جمعیت را شامل میشود و ایران در آستانه ورود به دوره سالمندی قرار دارد. در سالهای آینده کشور با این بحران مواجه است.
وی با اشاره به تقسیمبندی مراحل سالمندی افزود: کشورهایی که ۷ تا ۱۴ درصد جمعیت آنها سالمند باشد در مرحله ورود به سالمندی قرار دارند؛ جمعیت سالمند ۱۴ تا ۲۱ درصد به معنای سالمند شدن جامعه، ۲۱ تا ۲۷ درصد به معنای سالخورده شدن و بالای ۲۷ درصد نیز به معنای ورود به مرحله شدیداً سالخورده است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در حال حاضر ایران با بحران سالمندی مواجه نیست اما با توجه به روند موجود، بحران سالمندی را در پیش داریم چراکه ایران جزو پنج کشور نخست دنیا از نظر سرعت رشد جمعیت سالمند است.
حسینی تصریح کرد: رشد جمعیت کشور ۱.۲۴ درصد و رشد جمعیت سالمندان ۴.۴۸ درصد است؛ بنابراین سرعت رشد جمعیت سالمندان بیش از چهار برابر رشد کل جمعیت کشور است. پیشبینی میشود در فاصله سالهای ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ پنجره جمعیتی کشور بسته شود و تعداد سالمندان از جمعیت جوان پیشی بگیرد. در سال ۱۴۳۰، ۳۱ تا ۳۳ درصد جمعیت را سالمندان تشکیل خواهند داد؛ لذا دیگر بهشدت سالخورده میشویم و با این نگاه با بحران سالمندی مواجهیم.
بحران سالمندی از جنس بحرانهای اجتماعی است
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه بحران سالمندی یک موضوع اجتماعی است، گفت: این موضوع همه ابعاد جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد و اگر از هماکنون برای آن طراحی و برنامهریزی نکنیم، با سالمندی مخاطرهآمیز مواجه خواهیم شد. بحرانهای سالمندی بحرانهای اجتماعی هستند. بحرانهای اجتماعی فرایندی هستند، اما همه جامعه را تحت تأثیر قرار میدهند. بنابراین بحرانهای سیاسی، اجتماعی، امنیتی و نظامی، زاده بحرانهای اجتماعی هستند و این بحرانهای اجتماعی است که حکمرانی هوشمند باید آن را پیشبینی کند.
حسینی با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در این زمینه اظهار کرد: چرخش از سالمندی مخاطرهآمیز به سالمندی سالم را مدنظر داریم و سازمان بهزیستی به عنوان دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در این مسیر فعالیت میکند. در دنیا چهار سناریو پیرامون سالمندی وجود دارد؛ سناریو سپیدهدم، سایهروشن، سالمندی مخاطرهآمیز و سالمندی سالم است. اگر برای بحران سالمندی طراحی نکنیم با سناریوی سالمندی مخاطرهآمیز و سالمندی سخت مواجه میشویم.
وی با بیان اینکه ایران در حال حاضر حدود ۱۱ میلیون سالمند بالای ۶۰ سال دارد، افزود: سالمندان حدود ۱۳ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند و بر اساس تقسیمبندیهای جمعیتشناختی، کشوری که بین ۷ تا ۱۴ درصد جمعیت آن سالمند باشد، در مرحله ورود به سالمندی قرار دارد. بنابراین ایران در حال حاضر از نظر جمعیتشناختی با بحران سالمندی مواجه نیست، اما به دلیل سرعت بالای رشد جمعیت سالمند، در مسیر ورود به مراحل بالاتر سالمندی قرار دارد.
۲۲ درصد معلولان، سالمند هستند
حسینی با اشاره به همپوشانی سالمندی و معلولیت افزود: حدود ۲۶۰ هزار نفر از سالمندان دارای معلولیت هستند و ۲۲ درصد افراد دارای معلولیت را سالمندان تشکیل میدهند. بنابراین سالمندی علاوه بر سرعت، در ایران چندوجهی است. همچنین ۹ درصد سالمندان از یک بیماری خاص رنج میبرند و ۵۰ درصد مستمریبگیران سالمند سازمان بهزیستی دارای معلولیت شدید و خیلی شدید هستند.
وی درباره تبعات اجتماعی سالمندی گفت: نرخ درگیری افراد غیرسالمند با نگهداری از سالمندان ۱۸ درصد است؛ یعنی به ازای هر ۱۰۰ سالمند، ۱۸ نفر از افراد غیرسالمند درگیر نگهداری از آنها میشوند. ۲۳.۵ درصد جمعیت فعال ایران درگیر سالمندانند و به ازای هر ۱۰۰ سالمند ۱۸۰ غیرسالمند درگیر سالمندی هستند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: در کنار این مسئله، ۶۵ درصد افراد نگرانی ذهنی درباره سالمندی را تجربه میکنند و نگرانیهای فیزیکی و مالی نیز در این زمینه وجود دارد. خانوادهای که یک سالمند دارد، ممکن است همزمان با نگرانیهای جسمی، مراقبتی و مالی مواجه باشد؛ از نگرانی درباره زمینخوردن و آسیبدیدگی سالمند گرفته تا هزینههای مراقبت و درمان؛ بنابراین باید از امروز برای مدیریت این ابعاد برنامهریزی کرد.
افزایش سالمندان تنها؛ زنگ خطر جدید
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین به افزایش پدیده سالمندان تنها اشاره کرد و گفت: ۷۷ هزار سالمند زن سرپرست خانوار تنها داریم و در حال مواجه شدن با پدیده سالمندان تنها هستیم. ۵۱ هزار زن سالمند تنها نیز تحت پوشش برنامههای توانمندسازی قرار دارند.
حسینی با اشاره به تغییر ساختار خانواده و کاهش حمایتهای خانوادگی از سالمندان گفت: یکی دیگر از مسائلی که در آینده با آن مواجه خواهیم بود، افزایش سالمندان تنها و سالمندان بیهویت است. این گروه از سالمندان نیازمند توجه و حمایت ویژه هستند.
حسینی از رونمایی سند اشتغال سالمندی در آینده نزدیک خبر داد و گفت: در این سند مشخص میشود سالمندان در چه مشاغلی میتوانند به کار گرفته شوند و جوانانی که در حوزه سالمندی فعالیت میکنند نیز در چه حوزههایی امکان اشتغال خواهند داشت. همچنین سند جامع اشتغال سالمندی و جایزه ملی تجربه سالمندی تدوین شده است.
وی همچنین از اهدای جایزه ملی سالمندی به ۱۰ سالمند موفق و بانشاط در حوزههای مختلف خبر داد و اظهار کرد: سال گذشته ۱۳ هزار فرصت شغلی برای سالمندان ۶۰ تا ۶۵ ساله ایجاد کردیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای طرح سلام محله گفت: ۲۷۵۰ مرکز سلام محله راهاندازی شده و در ۴۵۰ مرکز نیز پاتوق مهر و گفتوگو ایجاد شده است که سالمندان در این مراکز دور هم جمع میشوند، گفتوگو میکنند و آموزشها و مهارتهای لازم برای حفظ سلامت را دریافت میکنند. در این مراکز غربالگری آب سیاه انجام شده و ۲۰ هزار عینک نیز بهصورت رایگان در اختیار سالمندان قرار گرفته است.
۱۹ شهر دوستدار سالمند در کشور
حسینی با اشاره به طرح شهرهای دوستدار سالمند اظهار کرد: تاکنون ۱۹ شهر دوستدار سالمند ایجاد شده است و در این طرح تلاش میشود شهر دسترسپذیر شود. شهر دوستدار سالمند دارای هشت مؤلفه است که یکی از این مؤلفهها گردشگری سالمندی است و ایران این موضوع را در این طرح ایجاد کرده است. شهرها را برای سالمندان باکیفیت و دسترسپذیر میکنند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین از تدوین لایحه حمایت از حقوق سالمندان خبر داد و افزود: این لایحه در حال تدوین است چراکه در حال حاضر تنها یک درصد قوانین موجود در راستای حمایت از سالمندان است. قوانین حمایتی از سالمندان، متأسفانه یک درصد قوانین است؛ بنابراین لایحه قانونی آماده شده است.
حسینی با اشاره به اقدامات پژوهشی در حوزه سالمندی گفت: پیمایش ملی سالمندان انجام شده است و نتایج آن میتواند در سیاستگذاری و برنامهریزیهای این حوزه مورد استفاده قرار گیرد. وی همچنین از تأمین ۳۷۷۰ واحد مسکن برای سالمندان خبر داد و گفت: این پروژهها بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند.
ارائه خدمات به بیش از ۸۰۰ هزار سالمند
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به خدمات این سازمان به سالمندان گفت: به بیش از ۸۰۰ هزار سالمند خدمات ارائه میکنیم و ۱۴۲ هزار نفر نیز تحت پوشش برنامههای آگاهسازی و پیشگیری از معلولیت قرار دارند. ۱۶۴ مرکز روزانه توانبخشی و آموزشی ویژه سالمندان فعال است که به ۸ هزار نفر خدمات ارائه میکنند.
وی همچنین از ارائه ۲۲ هزار مورد ویزیت در منزل، تأمین ۳۳ هزار وسیله توانبخشی و پرداخت ۲۸ هزار مورد کمکهزینه معیشتی به سالمندان خبر داد.
حسینی با اشاره به موضوع سالمندآزاری گفت: ۱۲۳ اورژانس اجتماعی در موضوع سالمندآزاری ورود میکند و در موارد گزارششده، مداخلات لازم از سوی این مراکز انجام میشود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از این نشست با تأکید بر اینکه مناسبسازی باید جای خود را به «دسترسپذیری» برای معلولان بدهد، گفت: مهمترین کاری که در این حوزه دنبال میشود، حرکت از «مناسبسازی» به سمت «دسترسپذیری» است، چرا که ما برای ایجاد امکان ارتباط و دسترسی افراد، لطف نمیکنیم، بلکه وظیفه داریم موانع را برداریم.
حسینی در نشست علمی گرامیداشت روز جهانی ناشنوایان اظهار کرد: به نظر من بهتر است به جای مناسبسازی از مفهوم دسترسپذیری استفاده کنیم و این نگاه را در ستاد مناسبسازی نهادینه کنیم، اساساً واژه مناسبسازی از این جهت محل اشکال است که در آن نوعی تفضل و لطف وجود دارد، گویی میتوان محیط را مناسبسازی نکرد و در صورت تمایل، لطفی در حق افراد انجام داد.
وی افزود: نمیپذیریم که ایجاد زبان اشاره ایرانی، مناسبسازی رمپها، خیابانها و ساختمانها به عنوان لطف تلقی شود، ما از جامعهای سخن میگوییم که دوستدار انسان، دسترسپذیر، بدون مانع، بدون خطر، عادلانه، تلفیقی و اجتماعیساز باشد، چنین جامعهای حق همه انسانهاست و وظیفه ماست که موانع ارتباطی را از میان برداریم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در چنین شرایطی، اختلالاتی مانند شنوایی یا نابینایی دیگر لزوماً معلولیت محسوب نمیشوند، بلکه میتوانند به عنوان تفاوت انسانی دیده شوند، این تفاوت زمانی به معلولیت تبدیل میشود که محیط نتواند بستر مناسب ارتباط و مشارکت را فراهم کند.
حسینی تصریح کرد: زمانی که کوچه، خیابان، ساختمان و وسایل نقلیه دارای مانع باشند و حتی نگرش انسانها نسبت به یکدیگر، نگرشی معلولکننده باشد، معلولیت شکل میگیرد، دسترسپذیری یعنی همین موانع را برداریم.
وی با بیان اینکه نابینایی، کمبینایی، ناشنوایی و کمشنوایی باید در کنار سایر تفاوتهای انسانی دیده شوند، گفت: همانطور که افراد از نظر برونگرایی و درونگرایی، خوشبینی و بدبینی یا تواناییهای مختلف با یکدیگر تفاوت دارند، تفاوتهای جسمی و حسی نیز بخشی از تفاوتهای انسانی هستند.
ایجاد ۳ هزار فرصت شغلی برای ناشنوایان
رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت: این سازمان به ۲۵۳ هزار نفر ناشنوا در بیش از ۲۵ حوزه خدمات ارائه میدهد و در تمام این حوزهها، خدمات به لحاظ کمی و کیفی رشد قابل توجهی داشته است. در دو سال اخیر، میزان پرداختهای سازمان بهزیستی در این حوزه بیش از ۳۸۰ درصد افزایش داشته است.
وی با اشاره به ورود سازمان بهزیستی به حوزه توانمندسازی ناشنوایان افزود: سال گذشته بیش از سه هزار شغل از مشاغلی که ایجاد کردیم به ناشنوایان اختصاص داشت، همچنین بیش از یک هزار و ۳۰۰ واحد مسکونی به آنها تحویل داده شد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اقدامات این سازمان در حوزه پیشگیری و مقابله با آسیبهای اجتماعی، به سامانه ۱۲۳ اورژانس اجتماعی اشاره کرد و گفت: این سامانه برای دسترسی فوری افراد آسیبدیده و در معرض آسیب به خدمات طراحی شده است، اما متوجه شدیم که برای افراد ناشنوا دسترسپذیر نیست؛ بنابراین بلافاصله امکان ارتباط پیامکی با این سامانه را برای ناشنوایان فراهم کردیم.
حسینی ادامه داد: ما دریافتیم که ناشنوایان نیز مانند همه افراد، از جمله خود من، به خدمات روانشناختی نیاز دارند، اما خدمات روانشناختی در این حوزه با دو مشکل اساسی مواجه است. نخست اینکه تعداد روانشناسهایی که دانش تخصصی روانشناختی درباره ناشنوایی، نابینایی و اوتیسم داشته باشند، بسیار محدود است و اگر چنین افرادی وجود داشته باشند، تعداد آنها به اندازه انگشتان دست است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت: مشکل دوم این است که روانشناسان و مددکارانی که دانش تخصصی لازم را دارند، الزاماً زبان ارتباطی با افراد ناشنوا را نمیدانند و این مسئله دسترسی ناشنوایان به خدمات روانشناختی و مددکاری را با مشکل مواجه میکند.
مدرسه باید «مدرسه انسانی» باشد
رئیس سازمان بهزیستی کشور، آموزش و پرورش را یکی از پایههای اصلی توجه به تفاوتها دانست و افزود: مدرسه اساساً باید این تفاوتها را ببیند و زمینه رشد آنها را فراهم کند، اما متأسفانه امروز این اتفاق به اندازه کافی رخ نمیدهد.
حسینی با اشاره به طرح شهاب گفت: طرح شهاب که در سالهای ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ مطرح شد، با همین هدف دنبال شد که تفاوتها و استعدادهای دانشآموزان دیده شود. مفهوم «مدرسه بدون شکست» نیز از همینجا معنا پیدا میکند؛ مدرسه نباید زمینه هیچ شکستی را برای هیچکس فراهم کند، زیرا همه انسانها دارای استعداد هستند، اما استعدادهای آنها متفاوت است.
وی ادامه داد: مدرسه باید این تفاوتها را بشناسد و زمینه ظهور و شکوفایی استعدادهای دانشآموزان را فراهم کند. در آن صورت است که میتوان از «مدرسه انسانی» سخن گفت.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با انتقاد از تعدد و تفکیک مدارس بر اساس ویژگیهای دانشآموزان اظهار کرد: یکی از اشکالاتی که خوشبختانه نظام آموزشی آن را شناخته و در حال کاهش تنوع مدارس است، همین تعدد انواع مدارس است. مدرسه باید مدرسه باشد و اگر قرار است عنوانی برای آن به کار ببریم، باید از «مدرسه انسانی» و «مدرسه ترکیبی» سخن بگوییم.
حسینی تأکید کرد: در مدرسه ترکیبی باید همه افراد، اعم از دانشآموزان استثنایی، تیزهوش و سایر دانشآموزان، در کنار یکدیگر حضور داشته باشند. برای تحقق این هدف، معلمان، کتابها، مدیریت مدرسه و همچنین فضا و کالبد مدرسه باید متناسب با نیازهای همه دانشآموزان طراحی و دسترسپذیر شوند.
حمایتهای بیمهای از زنان سرپرست خانوار
رئیس سازمان بهزیستی کشور درباره حمایتهای بیمهای از زنان سرپرست خانوار عنوان کرد: تمام زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بیمه اجتماعی قرار دارند و این بیمه در روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر بهصورت رایگان ارائه میشود.
حسینی با اشاره به ظرفیتهای موجود در حوزه سالمندی گفت: سالمندان به مراقبان رسمی نیاز دارند. در حوزه خدمات مراقبت رسمی سالمندان اکنون هیچ مجوز رسمی نداریم. این مجوز رسمی اکنون تدوین شده و رونمایی خواهد شد. دورههای اول و دوم سالمندان طراحی شده است.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه خدمات روانشناختی سالمندان اظهار کرد: مرکز مشاوره روانشناسی برای سالمندان نداریم. در همین راستا در ۳۵۰۰ مرکز مشاوره، ۳۵۰۰ مشاور را با رویکرد ارائه خدمات تخصصی به سالمندان آموزش دادیم.
حسینی همچنین درباره «بانک زمان» گفت: روی بانک زمان کار میکنیم و آییننامه آن تدوین و پلتفرم آن آماده خواهد شد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در پایان تأکید کرد: یکی از موضوعات مهم در سیاستگذاری سالمندی، توجه به میزان درگیری سایر اعضای جامعه با مسائل سالمندان است؛ چراکه سالمندی تنها مسئله فرد سالمند نیست و میتواند خانوادهها و حتی بخشهای مختلف جامعه را درگیر کند.
نظر شما