حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی مفتح؛ عضو هیئت علمی دانشگاه قم، شامگاه ۲۵ مهرماه در نشست علمی «تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص) هماهنگ با نیازهای زمان و بر پایه اجتهاد پیوسته وپویا» که از سوی دبیرخانه حوزوی مرکز الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت با همکاری انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه برگزار شد، گفت: تبیین و ترویج اسلام ناب محمدی در عرصه بین‌المللی، به‌ویژه در جوامع غربی، نیازمند رویکردی جامع، عقلانی و روزآمد است که ضمن پایبندی به مبانی اصیل قرآن و عترت، از توانایی پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید و اقتضائات متغیر زندگی معاصر برخوردار باشد.
وی ادامه داد: تحقق این هدف، مستلزم عبور از شیوه‌های صرفاً تبلیغی و تأکید بر ارائه منظومه‌ای معرفتی، عقلانی و اجتهادی از اسلام است که بتواند در گفت‌وگو با اندیشه‌ها، فرهنگ‌ها و نظام‌های حقوقی و اجتماعی معاصر، حضوری فعال، مستدل و اثرگذار داشته باشد.
استاد دانشگاه قم با بیان اینکه «اجتهاد پیوسته و پویا» مبنایی روش‌شناختی برای بازشناسی نسبت احکام ثابت و متغیر، تفکیک مقتضیات شریعت از برداشت‌های تاریخی و فرهنگی، بازنگری انتقادی در استنباط‌های پیشین و تبیین ظرفیت‌های اسلام اهل‌بیتی برای زیست مؤمنانه در جهان معاصر به شمار می‌رود، افزود: پویایی اجتهاد، به معنای عدول از اصول و مبانی معتبر استنباط نیست، بلکه مقتضای وفاداری به همان اصول در مواجهه با موضوعات و شرایط جدید است.
وی تأکید کرد: همچنین، پیوستگی اجتهاد اقتضا می‌کند که فرآیند استنباط به پاسخ‌گویی به مسائل مستحدثه محدود نماند، بلکه حتی برداشت‌های پیشین از ادله شرعی نیز متناسب با توسعه دانش، تحول شرایط و ظهور پرسش‌های تازه، همواره در معرض بررسی و ارزیابی علمی قرار گیرند. بر این اساس، اجتهاد پویا می‌تواند زمینه ارائه تصویری منسجم، عقلانی و قابل‌دفاع از اسلام ناب را در عرصه جهانی فراهم آورد؛ تصویری که در عین حفظ هویت مذهبی، ظرفیت تعامل سازنده با دیگر ادیان، مذاهب و مکاتب فکری را نیز داشته باشد.
مفتح با بیان اینکه تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص) هماهنگ با نیازهای زمان و بر پایه اجتهاد پیوسته و پویا موضوعی بسیار مهم است لذا بنده در مدتی که در مرکز اسلامی هامبورگ انجام وظیفه می‌کردم دوره‌هایی را با همین عنوان برگزار می‌کردیم، گفت: قبل از تعطیلی مرکز، جلسات این دوره با اقبال گسترده روبرو می‌شد و حتی از کشورهای مختلف اروپایی افرادی حضور داشتند. عنوان دوره «تبلیغ مؤثر» و هدف ما هم تبیین ویژگی یک تبلیغ مؤثر بود.
استاد دانشگاه قم با تاکید بر ضرورت رعایت سه محور در تبلیغ بین‌المللی، تصریح کرد: ضرورت شناخت دقیق مسائل واقعی مخاطبان و تمایز میان پرسش‌های برخاسته از شرایط اجتماعی و فرهنگی آنان با مسائل سنتی دانش‌های اسلامی؛ اهمیت استمرار اجتهاد روشمند و بازاندیشی انتقادی در استنباط‌های فقهی، با حفظ اعتبار منابع و مبانی اجتهاد امامیه و ضرورت تبدیل دستاوردهای پژوهشی و اجتهادی به ادبیاتی علمی، قابل‌فهم و قابل‌گفت‌وگو در محیط بین‌المللی این سه محور را تشکیل می‌دهند.
وی بر اهمیت تعامل میان حوزه‌های علمیه و مراکز اسلامی فعال در خارج از کشورهای اسلامی تأکید کرد و گفت: تعاملی که در آن، حوزه‌های علمیه پشتوانه علمی و روشی پژوهش‌ها را فراهم می‌آورند و مراکز اسلامی، با انتقال پرسش‌ها، تجربه‌ها و واقعیت‌های زندگی مسلمانان در جوامع مختلف، در گسترش افق‌های اجتهاد و جهت‌دهی به پژوهش‌های اسلامی نقش‌آفرینی می‌کنند. چنین تعاملی می‌تواند به شکل‌گیری چرخه‌ای مستمر میان مسئله‌شناسی، پژوهش اجتهادی، تولید معرفت و تبیین و ترویج بین‌المللی معارف اسلامی بینجامد.
مفتح صریح کرد: بدین‌ترتیب، ترویج بین‌المللی اسلام از فعالیتی یک‌سویه و عمدتاً آموزشی و تبلیغی، به فرآیندی پویا، تعاملی و معرفت‌آفرین ارتقا می‌یابد که هم پاسخ‌گوی نیازهای فکری و دینی مخاطبان معاصر است و هم زمینه گسترش ظرفیت‌های علمی و تمدنی مکتب اهل بیت(ع) را فراهم می‌سازد.
استاد دانشگاه قم با بیان اینکه مسئله دیگر در تبلیغ مؤثر بین‌المللی، ترجمه مناسب و با ادبیات قابل فهم و مفید برای مخاطب است، گفت: گاهی مخاطب ما ایرانیان مهاجر و آشنا به مسائل دینی هستند اما گاهی مخاطب ایرانیان نیستند اما مسلمانانی هستند که خیلی با اسلام آشنا نیستند و هر کدام باید مسیر خود را در تبلیغ طی کند.
استاد دانشگاه قم با اشاره به نیازهای فقهی مخاطب، افزود: در آلمان نیازهای فقهی‌ای وجود دارد که در فقه ما مورد بحث جدی نشده است و آن را مسلم گرفته‌اند؛ مثلا در در اروپا به نماز جمعه به چند زبان ترکی، عربی، فارسی و ... نیاز داریم.
ویدر پایان اظهار کرد: تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی، تنها زمانی می‌تواند از عمق علمی و اثربخشی پایدار برخوردار باشد که فعالیت تبلیغی، امتداد طبیعی یک فرآیند زنده و مستمر علمی و اجتهادی باشد. در این صورت، مراکز اسلامی، افزون بر ایفای نقش در معرفی معارف اهل بیت، می‌توانند به حلقه‌های ارتباطی مؤثری میان حوزه‌های علمیه و واقعیت‌های جهان معاصر تبدیل شوند و از طریق انتقال دوسویه اندیشه و تجربه، در بالندگی فقه و اندیشه اسلامی نیز سهمی فعال داشته باشند.
نظر شما