روایت آموزه‌های رضوی در زندگی امروز و توجه به انسان با رنج‌ها، امیدها و انتخاب‌هایش، محور نخستین دوره جایزه داستان کوتاه «هشت» بود؛ رویدادی با موضوع «انسان، انسانیت و کرامت انسانی» که آیین اختتامیه آن با حضور مصطفی فیضی، قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی، جمعی از نویسندگان، داوران و اهالی فرهنگ و ادب برگزار شد.
این جایزه در نخستین گام، پذیرای ۲ هزار و ۵۵۹ داستان از هزار و ۵۸۸ نویسنده بود. آثار از ۲۱۳ شهر ایران و کشورهای فرانسه، کانادا، هلند، یمن، افغانستان و پاکستان به دبیرخانه رسید و پس از ارزیابی هیئت انتخاب، ۱۲۶ داستان در بخش بزرگسال و ۴۰ داستان در بخش «قلم جوان» به مرحله نهایی راه یافت.
آیین اختتامیه با اجرای نمایشی درباره داستان‌نویسی آغاز شد و با سخنرانی درباره نسبت ادبیات و آموزه‌های رضوی، ارائه گزارش دبیرخانه، قرائت بیانیه داوران و تقدیر از برگزیدگان ادامه یافت.
از کتاب‌های حدیث تا زندگی شخصیت‌های داستان
امیرمهدی حکیمی، مدیر مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی و عضو شورای سیاست‌گذاری و داور این دوره، داستان را مبنای بسیاری از هنرها دانست و گفت: داستان، روایت خلق می‌کند، جریان می‌سازد و می‌تواند زمینه‌ساز تحول در سینما و دیگر عرصه‌های هنری شود. امروز نیز اقتصاد، سیاست و رسانه با روایت و چگونگی بیان داستان‌ها پیوند خورده‌اند.
وی با اشاره به تجربه بیش از سه دهه فعالیت خود در حوزه‌های ادبی و هنری، پرسشی را مطرح کرد که به گفته او، از دغدغه‌های مستمرش بوده است: درباره امام رضا(ع) چه بنویسیم، چگونه ببینیم و چه اثری خلق کنیم؟
حکیمی در توضیح این دغدغه اظهار کرد: زیارت، زائر و شفا، موضوعاتی عمیق و اساسی هستند، اما در کنار آن‌ها باید پرسید سخنان امام رضا(ع)، که می‌توانند زندگی ما را بسازند، چه جایگاهی در آثار هنری دارند؟ آموزه‌های آن حضرت ما را به دیدن انسان‌ها، دوست‌داشتن یکدیگر و محبت‌کردن دعوت می‌کنند، اما بسیاری از این مفاهیم در کتاب‌های حدیث باقی مانده‌اند و به آثار هنری تبدیل نشده‌اند.
وی با اشاره به روایت رضوی درباره احیای امر اهل‌بیت(ع) و شناساندن زیبایی‌های سخنان آنان به مردم افزود: به گمان من، هنرمندان نیز مخاطب این دعوت هستند و نویسنده، شاعر، فیلم‌ساز و نقاش می‌توانند زیبایی این سخنان را در قالبی هنرمندانه به مخاطب برسانند.
آغاز مسیری برای هشت رشته هنری
مدیر مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، آغاز مطالعات مجموعه رویدادهای «هشت» را مربوط به بیش از دو سال پیش دانست و توضیح داد: بناست در این چارچوب، هشت جایزه یا جشنواره در هشت گرایش و رشته هنری شکل بگیرد و در هر دوره، در کنار موضوعات مرتبط با زیارت، مفاهیم نهفته در سخنان امام رضا(ع) نیز مورد توجه قرار گیرد.
به گفته حکیمی، داستان به دلیل نقش بنیادین خود در خلق روایت و تغذیه دیگر هنرها، نقطه آغاز این مسیر قرار گرفته است و آثار دریافتی می‌توانند در آینده، مبنای تولید فیلم کوتاه، پویانمایی، پادکست و دیگر آثار شوند.
وی همچنین از هیئت انتخاب، داوران، همکاران مؤسسه و دبیرخانه و به‌ویژه نگار تشکری، دبیر جایزه، برای پیگیری این رویداد در یک‌سال‌ونیم گذشته قدردانی کرد و درباره تأخیر در برگزاری اختتامیه گفت: استقبال بیش از پیش‌بینی، زمان‌بندی بررسی آثار را تغییر داد و شرایط این مدت نیز بر برنامه‌ریزی‌ها تأثیر گذاشت.
امید به صداهای تازه
پس از سخنان حکیمی، پیام تصویری عزتی‌پاک، از داوران جایزه، پخش شد. وی استقبال نویسندگان از «هشت» را نشانه ظرفیت جریان ادبی کشور دانست و تأکید کرد: حضور این تعداد شرکت‌کننده، بار دیگر جریان فرهنگی قدرتمند و ادبیات روبه‌رشد ایران را به ما یادآوری می‌کند و امیدوارم بستری فراهم شود تا این استعدادها بتوانند برای ادبیات ایران کار کنند.
نفیسه مرشدزاده، نویسنده و مدرس داستان‌نویسی، نیز در سخنان کوتاه خود، کیفیت آثار این دوره را امیدبخش توصیف کرد و گفت: داستان‌های بسیار خوبی در این جشنواره خواندیم که آدم را به استعدادهای پنهانی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود، امیدوار می‌کند.
پناهی از جنس کلمه
نگار تشکری، دبیر نخستین دوره جایزه، در گزارش خود، از نقش کلمه در التیام رنج‌ها، زنده‌کردن امید و نزدیک‌کردن انسان‌ها به یکدیگر سخن گفت و اظهار کرد: نویسنده برای رسیدن به کلمه‌ها، لحظات دشواری را پشت سر می‌گذارد، اما وقتی اثرش به دست خواننده‌ای می‌رسد و او احساس می‌کند داستان، حرف دلش را بیان کرده است، نتیجه این تلاش معنا پیدا می‌کند.
وی ادبیات را پناهگاهی در میان آشفتگی‌های زندگی امروز دانست و افزود: جایزه «هشت» با همین نگاه شکل گرفت؛ اینکه بتوانیم با داستان، حال آدم‌ها را کمی بهتر کنیم.
تشکری با بیان اینکه استقبال از فراخوان فراتر از انتظار بود، گفت: هزار و ۱۶۱ نویسنده در بخش بزرگسال و ۴۲۷ نویسنده در بخش «قلم جوان»، ویژه افراد زیر ۲۵ سال، شرکت کردند. در بخش بزرگسال نیز ۶۹۶ نویسنده زن و ۴۶۵ نویسنده مرد حضور داشتند.
دبیر جایزه درباره ارزیابی آثار توضیح داد: هر یک از اعضای هیئت انتخاب سه‌نفره، تمام ۲ هزار و ۵۵۹ داستان را خواندند و امتیاز دادند و در نهایت، ۱۶۶ اثر برای ارزیابی نهایی در اختیار هیئت داوران هفت‌نفره قرار گرفت. حجم داستان‌ها در این مرحله نیز قابل‌توجه بود و بدون تلاش و همراهی اعضای هیئت انتخاب و داوران، رسیدن به این مرحله ممکن نبود.
داستان رضوی؛ فراتر از نام و نشانه
یکی از محورهای بیانیه هیئت داوران که عزتی‌پاک آن را قرائت کرد، تمایز میان «داستان رضوی» و «داستان درباره امام رضا(ع)» بود. داوران تأکید کردند که حضور نام امام، گنبد، ضریح، صحن و زیارت، به‌تنهایی دلیل رضوی‌بودن یک داستان نیست؛ آنچه اهمیت دارد، حضور معنایی از جهان رضوی در تصمیم شخصیت‌ها، شیوه مواجهه آنان با دیگران و حفظ حرمت انسان‌هاست.
در این بیانیه، فراوانی داستان‌های قابل‌اعتنا و ظهور صداهای تازه، مهم‌تر از شمار آثار دریافتی توصیف شد. تفاوت جهان و زبان داستان‌های برگزیده بزرگسال نیز نشانه امکان بازآفرینی اندیشه رضوی در جهان‌های داستانی متنوع دانسته شد.
هیئت داوران درباره بخش «قلم جوان» نیز بر اهمیت کشف نگاه مستقل نویسندگان تأکید کرد و کیفیت امروز اثر و امکان رشد و آینده نویسنده را از ملاحظات ارزیابی این بخش برشمرد. توجه مستقل به ایده، شخصیت‌پردازی و طرح داستانی در جوایز جانبی نیز از ابتکارهای نخستین دوره عنوان شد.
داوران در کنار بیان ظرفیت‌ها، به ضعف‌های تکرارشونده برخی آثار، از جمله پیشی‌گرفتن پیام بر روایت، سخن‌گفتن نویسنده به‌جای شخصیت و افزودن نام امام رضا(ع) و فضای حرم بدون پیوند ضروری با ساختار داستان اشاره کردند. تأکید آنان این بود که «داستان پیش از هر چیز باید داستان بماند» و معنا در سرنوشت شخصیت رخ دهد، نه اینکه در پایان روایت برای مخاطب توضیح داده شود.
برگزیدگان نخستین «هشت»
پس از قرائت بیانیه، در بخش ویژه، مجتبی هژبری از اسفراین برای داستان «هابیل»، برگزیده بهترین شخصیت‌پردازی شد؛ جایزه بهترین ایده داستانی به لیلا نوری از تهران برای «ننه زا» رسید و مرضیه فعله‌گری از تهران برای «زرد، قشنگ‌ترین رنگ دنیاست»، جایزه بهترین طرح داستانی را دریافت کرد.
در بخش «قلم جوان»، شقایق اکبری از کرمانشاه برای «درخت نیمروز» و شقایق بهزادی‌پور از اصفهان برای «آفتاب که بتابد، بوی خون بلند می‌شود»، برگزیده شدند.
در بخش اصلی نیز سید میثم موسویان از همدان برای «میوه ممنوعه» رتبه نخست را کسب کرد، مرتضی فرجی از همدان برای «لولاهای زنگ‌زده دنیا» به رتبه دوم رسید و صدیقه سادات بهشتی از مشهد برای «پسندیده»، رتبه سوم را به دست آورد.
خدمت به زائر؛ از زیارت تا حمایت اجتماعی
مصطفی فیضی، قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی، پس از اهدای جوایز، با قدردانی از شرکت‌کنندگان، به تشریح بخشی از خدمات زیارتی، فرهنگی و اجتماعی این مجموعه پرداخت.
وی با اشاره به تدبیر تولیت آستان قدس رضوی برای گسترش خدمات به مردم گفت: خدمت به زائران در حرم مطهر، مسئولیت اصلی ماست و در طول سال، خدمتگزار بیش از ۲۸ میلیون تشرف هستیم. این آمار، شمار دفعات تشرف را نشان می‌دهد، زیرا هر زائر ممکن است در مدت حضور خود چندین بار به حرم مشرف شود و ما برای هر بار ورود او، وظیفه خدمتگزاری داریم.
فیضی از ارائه بیش از ۵۵ عنوان خدمت و حضور بیش از ۵۸ هزار خادم و خادمیار خبر داد و مهمانسرا، دارالشفا و فضاهای ویژه کودکان، نوجوانان و بانوان را از بخش‌های این خدمات برشمرد.
وی همچنین به فعالیت رواق عقد و ازدواج اشاره کرد و افزود: زوج‌های جوان از نقاط مختلف کشور برای آغاز زندگی مشترک خود به حرم مطهر می‌آیند و در کنار میزبانی از آنان، تا دو سال امکان بهره‌مندی از مشاوره رایگان برایشان فراهم است تا به پایداری زندگی آنان، به‌ویژه در سال‌های نخست ازدواج، کمک شود.
همراهی با خانواده‌های شهدا و مدافعان کشور
قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی با گرامیداشت یاد شهدا، از حضور گروه‌های خدمت‌رسان در چهار استان خوزستان، هرمزگان، سیستان‌وبلوچستان و فارس خبر داد و گفت: در حد توان، برنامه‌هایی برای دلجویی، ابراز همدردی و همراهی با خانواده‌های شهدا انجام شده است.
وی افزود: این همراهی گاهی با حضور خادمان و پرچم حضرت رضا(ع)، برگزاری مراسم و میزبانی از مردم انجام شده و گروه‌های ما همچنان در مناطق جنگی حضور دارند تا مدافعان کشور نیز از این همراهی معنوی بهره‌مند شوند.
فیضی تأکید کرد: تلاش ما این است که همه توان خود را در خدمت کشور، مردم، جوانان، کودکان و دیگر اقشار قرار دهیم و به عنایت امام رضا(ع)، توفیق استمرار این خدمت را داشته باشیم.
آیین اختتامیه با رونمایی از کتاب مجموعه داستان‌های نخستین دوره جایزه ادبی «هشت» پایان یافت؛ مجموعه‌ای که روایت‌های این دوره را از فضای رقابت به میان خوانندگان می‌برد.
مهلا دانشمند
نظر شما