مدرسه‌ای که روزگاری حجره‌هایش میزبان مباحث فقه، حدیث و علوم عقلی بود، این روزها میزبان گفت‌وگوی دانشگاهیان درباره خانواده، تربیت اخلاقی، قرآن و جایگاه مشهدالرضا(ع) است؛ تلاشی برای پیوند دوباره میراث علمی حرم مطهر با نیازهای امروز جامعه.
در جوار مضجع امام رضا(ع)، علم و معرفت بخشی از هویت تاریخی این آستان به شمار می‌روند. حرم مطهر رضوی در طول قرن‌ها، افزون بر جایگاه زیارت و عبادت، محل حضور عالمان، شکل‌گیری حلقه‌های درس و تبادل اندیشه بوده است؛ سنتی که بازخوانی آن می‌تواند راهی برای پیوند دادن معنویت با پژوهش‌های دانشگاهی امروز باشد.
حالا در مدرسه تاریخی دودر، در همسایگی بارگاه منور رضوی، این پیوند در قالبی تازه دنبال می‌شود؛ دانشجویانی که حاصل ماه‌ها مطالعه و پژوهش خود را در فضایی علمی و در عین حال آمیخته با معنویت ارائه می‌کنند. آیین دفاع از پایان‌نامه‌های کارشناسی‌ارشد دانشجویان گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) در روزهای ۲۸ و ۲۹ مهرماه، به میزبانی دارالقرآن الکریم حرم مطهر رضوی برگزار شد؛ رویدادی که ۶دانشجو در آن از دستاوردهای پژوهشی خود دفاع کردند.
از حجره‌های درس تا کرسی‌های پژوهش
مدرسه دودر از بناهای تاریخی حرم مطهر رضوی است که پیشینه آن با آموزش و فعالیت‌های علمی در جوار مضجع شریف امام رضا(ع) پیوند خورده است. این مدرسه در گذشته از پایگاه‌های تعلیم و تعلم به شمار می‌رفت و حوزه‌هایی همچون فقه، حدیث، علوم عقلی و ادبیات در فضای آن مورد توجه بود و تدریس می‌شد.
بازگشت برنامه‌های علمی به چنین فضایی، تلاشی برای احیای بخشی از هویت علمی حرم مطهر رضوی است. در این نگاه، فضای معنوی آستان قدس رضوی می‌تواند بستری برای گفت‌وگوی علمی، طرح پرسش‌های تازه و بررسی مسائل جامعه از منظر معارف اسلامی باشد.
برگزاری آیین دفاع از پایان‌نامه‌ها در دارالقرآن نیز در همین چارچوب تعریف شده است. بر اساس توضیحات ارائه شده درباره این طرح، پس از بازگشایی دارالقرآن، با تأکید تولیت آستان قدس رضوی، برگزاری دفاع از رساله‌های دکترا و پایان‌نامه‌های کارشناسی‌ارشد در فضای حرم مطهر مورد توجه قرار گرفت. نخستین آیین این مجموعه برنامه‌ها نیز ۳۰ مهرماه، با دفاع از یک رساله دکترا در حوزه علوم قرآنی برگزار شده بود. عنوان «رسم ارادت، به زبان علم» برای این حرکت، بر همین معنا تأکید دارد؛ اینکه ارادت به امام رضا(ع) می‌تواند در کنار زیارت و حضور در بارگاه منور رضوی، در مسیر آموختن، اندیشیدن و تولید دانش نیز جلوه‌گر شود. در این برداشت، پژوهش فرصتی برای فهم عمیق‌تر آموزه‌ها و سنجش ظرفیت آن‌ها در مواجهه با مسائل زندگی امروز است.
۶ پایان‌نامه با محور قرآن، خانواده و جامعه
در روز نخست این رویداد، سه‌شنبه ۲۸ مهرماه، چهار دانشجو به ارائه و دفاع از پایان‌نامه‌های خود پرداختند. فائزه دبیر، موضوع «بررسی تأثیر تفکرات اومانیسم بر خانواده و پاسخ به چالش‌های آن از منظر قرآن و روایات» را بررسی کرد؛ موضوعی که نسبت میان دیدگاه‌های انسان‌شناختی و بنیان‌های خانواده را از منظر آموزه‌های دینی مورد توجه قرار می‌دهد.
زهرا زارعی نیز در پایان‌نامه خود به «تحلیل معناشناختی مفاهیم فتح مبین، سکینه و مخلفون در سوره فتح مبتنی بر اندیشه تفسیری امام شهید» پرداخت. تمرکز بر مفاهیم قرآنی و بررسی معنای آن‌ها در چارچوب یک رویکرد تفسیری، از جمله مسیرهایی است که می‌تواند به فهم دقیق‌تر متن قرآن و پیوند میان زبان، معنا و تفسیر کمک کند.
«بررسی جایگاه والدین در تغییر سرنوشت انسان در دیدگاه تطبیقی شهید خامنه‌ای، سیدقطب و علامه جوادی آملی» عنوان پژوهش فاطمه‌سادات طباطبایی بود. این موضوع با قرار دادن دیدگاه‌های سه اندیشمند در کنار یکدیگر، به بررسی جایگاه والدین در شکل‌گیری مسیر زندگی انسان می‌پردازد.
نادیا اله‌عرابی نیز در پایان‌نامه خود، «بررسی آسیب‌های فضای مجازی بر تربیت اخلاقی» را دنبال کرد؛ موضوعی که با گسترش حضور رسانه‌های دیجیتال در زندگی روزمره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و ضرورت بررسی نسبت میان فناوری، رفتار فردی و تربیت اخلاقی را یادآوری می‌کند.
در دومین روز برنامه، چهارشنبه ۲۹ مهرماه، محدثه محجوبی پایان‌نامه‌ای با عنوان «مبانی، اصول و راهبردهای بعثت مردم در اندیشه قرآنی، تربیتی و اجتماعی شهید خامنه‌ای» ارائه کرد. این پژوهش به ابعاد قرآنی، تربیتی و اجتماعی اندیشه‌ای می‌پردازد که در آن، نقش مردم و زمینه‌های اجتماعی در حرکت و تحول مورد توجه قرار می‌گیرد.
مهدیه میرزایی نیز موضوع «نگاه راهبردی به جایگاه مشهدالرضا(ع) در منظومه فکری و عملی امام خامنه‌ای(رحمت‌الله علیه)» را بررسی کرد؛ موضوعی که به جایگاه مشهد و حرم مطهر رضوی در یک منظومه فکری و نسبت آن با ابعاد عملی این نگاه می‌پردازد.
تنوع موضوعات این ۶پایان‌نامه نشان‌دهنده آن است که پژوهش در حوزه الهیات و معارف اسلامی می‌تواند از خانواده و تربیت اخلاقی تا مسائل فرهنگی و اجتماعی و جایگاه شهر زیارتی مشهد را نیز در بر بگیرد.
پیوند دین و دانش در امتداد نیازهای جامعه
در حاشیه این مراسم، نعمت‌الله فیروزی، عضو هیئت علمی گروه الهیات دانشگاه، با اشاره به ضرورت پیوند میان آموزه‌های دینی و مسیر حرکت انسان، بر تأکیدات رهبر شهید و تولیت آستان قدس رضوی درباره امتداد اجتماعی معارف اسلامی تأکید کرد. او با اشاره به ظرفیت دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) گفت: «فضای دانشگاه امام رضا(ع) بستری منحصربه‌فرد برای تعامل میان دین و دانش با محوریت حرم مطهر و مکتب علمی و معرفتی عالم آل محمد(ع) فراهم آورده است».
این رویکرد بر این اصل تکیه دارد که معارف دینی زمانی می‌توانند نقشی مؤثر در زندگی اجتماعی ایفا کنند که در کنار آموزش و تبیین، در معرض پرسش‌های روز قرار گیرند و ظرفیت آن‌ها برای مواجهه با مسائل واقعی جامعه بررسی شود. از این منظر، دانشگاه و حرم مطهر رضوی دو فضای جدا از یکدیگر نیستند؛ دانشگاه امکان پژوهش روشمند را فراهم می‌کند و حرم مطهر با پشتوانه تاریخی و معنوی خود، بستری را برای بازخوانی نسبت دانش، ایمان و مسئولیت اجتماعی در اختیار می‌گذارد.
منیره هوشمند، معاون آموزشی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) نیز با اشاره به راهبرد علمی این دانشگاه، بر ضرورت جهت‌گیری کاربردی پژوهش‌ها تأکید کرد. به گفته او، رویکرد اصلی در تدوین پایان‌نامه‌ها، تقاضامحور بودن و توجه به رفع نیازهای کشور است تا نتایج تحقیقات بتواند گامی عملی برای حل چالش‌های پیش روی جامعه اسلامی باشد.
از یک آیین علمی تا مسیری مستمر
مدرسه دودر با پیشینه‌ای که از آموزش و مباحث علمی در خود دارد، اکنون میزبان پرسش‌هایی درباره خانواده، تربیت، قرآن و آینده جامعه است. این تصویر، یادآور آن است که پیوند علم و معنویت در حرم مطهر رضوی می‌تواند در قالب‌های تازه و متناسب با نیازهای امروز ادامه یابد. در «رسم ارادت، به زبان علم» ارادت به صاحب این بارگاه در کنار پژوهش و اندیشه قرار می‌گیرد؛ تلاشی برای آنکه حرم مطهر رضوی همچنان که مقصد زیارت و نیایش است، در مسیر گسترش معرفت و گفت‌وگوی علمی نیز حضوری زنده و اثرگذار داشته باشد.
نظر شما