اولین جلسه هفتگی اخلاق عمومی با عنوان «شرح رسالة الحقوق» امام سجاد (ع)، توسط آیت الله هاشمی علیا، استاد اخلاق و مؤسس حوزه علمیه حضرت قائم (عج) چیذر، در مسجد این حوزه برگزار گردید. در این جلسه به تبیین حق خدای تبارک و تعالی در شرح عبارت ذیل پرداخته شد: «فأمّا حقّ الله الأکبر فإنّک تعبده لا تشرک به شیئا فإذا فعلت ذلک بإخلاص جعل لک علی نفسه أن یکفیک أمر الدنیا و الآخرة و یحفظ لک ما تحبّ منها».
ایشان در ابتدا اهمیت دانستن حقوق مختلف و عمل بدان‌ها را متذکر شد و گفت: در رساله حقوق امام سجاد (ع)، حدود مجموعا بیش از ششصد حقوق متعدد بیان شده است که فقط هشتاد مورد از آن‌ها حقوق ابوین است. متأسفانه این حقوق برای بسیاری از مردم، حتی برای طلبه‌ها مخفی است و از آن خبر ندارند، در حالی که لازم است انسان این‌ها را بداند و طبق آن عمل کند.
وی در ادامه، معنای کلمه «حق» را چنین تبیین کرد: «حق» طلب و امری است که شخصی به دیگری بدهکار است. مراتب این حق، نوعا به مرتبه دهنده حق و آنچه که تفضل نموده است، بستگی دارد؛ هرچقدر عظمتِ دهنده حق و داده‌هایش بیشتر باشد، حقش بزرگ‌تر است، مانند پدر، مادر، معلم و مؤمنان. البته همه موجودات هستی بر انسان حقوقی دارند و در آخرت که هیچ راه فراری نیست، آن‌ها را مطالبه می‌کنند و انسان باید پاسخگو باشد؛ بنابراین چنین نیست که انسان در حیات دنیوی خود آزاد باشد.
سپس حضرت استاد به تشریح و توضیح اولین و بزرگ‌ترین حق، یعنی حق الله پرداخت و گفت: بزرگ‌ترین حق، حق خداست؛ چون او خالق و رازق و منعم انسان است؛ سراپای وجود انسان را حکمت و نعمت فرا گرفته است. حق خدا بر بنده، عبادت و بندگی است، بدون هیچ شرکی، نه شرک جلی و نه شرک خفی. طبق فرمایش امام زین‌العابدین (ع)، اگر انسان حق خدا را خالصانه ادا کند، نه از روی ریا، به طوری که تمام عبادات و اذکار و اعمال فردی و اجتماعی او بااخلاص باشد، خدا برای این بنده عابد حقیقی، امر دنیا و آخرتش را کفایت می‌کند؛ به عبارت دیگر، هم دنیایش را آباد می‌کند و هم آخرتش را؛ همچنین هرچه که باب میل این بنده باشد، برایش حفظ می‌کند؛ یعنی به دلخواه او عمل می‌کند. گرچه حق خدا را هرگز نمی‌توان ادا کرد، اما اگر انسان در حدی که توان دارد، در انجام عمل خالصانه بکوشد، خدای مهربان بر خود لازم می‌داند که با او چنین کند، گویی خود را به بنده‌اش بدهکار می‌داند. در این صورت، انسان چه کم دارد؟! تمام گره‌های زندگی، به خاطر این است که حق خدا را ادا نمی‌کنیم.
این استاد اخلاق با اشاره به برخی از آیات قرآن و روایات معصومان (ع)، بر اهمیت و جایگاه اخلاص در عبادات و اعمال تأکید و خاطرنشان کرد: ادانکردن حق خدا، عذاب الهی را در پی دارد؛ چنان‌که خود فرمود: «وَ کَثِیرٌ حَقَّ عَلَیْهِ الْعَذَابُ» و «حَقَّتْ کَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَی الْکَافِرِینَ» و این در حالی است که خداوند تمام آنچه در آسمان‌ها و زمین است برای انسان آفریده و نعمت‌های بی‌شمار ظاهری و باطنی را در اختیار و مسخّر او قرار داده است؛ پس تمام کمبودها از ناحیه خود انسان است. عبادت، غایت خضوع خالصانه در برابر خداست و طبق احادیث، ملاک عبادت، همان اخلاص است و مراتب ایمان نیز به همین وسیله معین می‌شود؛ همچنین به اندازه‌ای که علم و عمل و حب و بغض و صمت و کلام انسان خالص نباشد، در زمره غافلان است. پیامبر گرامی اسلام (ص) در بیان فضیلت اخلاص فرمود: جبرئیل از جانب خداوند عزّ و جلّ خبر داد که اخلاص سرّی از اسرار من است و من آن را به دل بندگانی که دوستشان دارم می‌سپارم؛ «اَلْإِخْلاَصُ سِرٌّ مِنْ أَسْرَارِی، اِسْتَوْدَعْتُهُ قَلْبَ مَنْ أَحْبَبْتُ مِنْ عِبَادِی».
نظر شما