این برنامه، ۲۶ آبانماه ۱۴۰۵، در آستانه روز بزرگداشت ابونصر محمد بن محمد فارابی و روز «حکمت و فلسفه» و همزمان با هفته کتاب و کتابخوانی، با حضور حجتالاسلاموالمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و جمعی از مدیران، کارشناسان و پژوهشگران این آستان مقدس و سایر علاقهمندان، در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی حرم مطهر حضرت رضا (ع) اجرا شد.
سید رضا صداقت حسینی، کارشناس ارزشیابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی در ابتدای این مراسم، گفت: فصوص الحکمه، اثر ابونصر محمد بن محمد فارابی معروف به «معلم ثانی»، یکی از فلاسفه برجسته قرن سوم و چهارم هجری قمری است که تاکنون چندین بار به زیور طبع، آراسته شده است.
وی در معرفی نسخه خطی فصوص الحکمه که در این مراسم رونمایی شد نیز، بیان کرد: نسخه حاضر که در سال ۱۰۱۹ هجری قمری توسط شهابالدین علی حسینی طباطبایی شورستانی به خط نستعلیق کتابت شده، به همت شیخ محمدصالح علامه حائری در مردادماه ۱۳۵۱ به کتابخانه آستان قدس رضوی، اهدا شده است.
صداقت حسینی، افزود: این اثر خطی گنجینه رضوی در یک مجموعه به شماره ۱۱۴۵۲ با ۲۱ رساله عربی و فارسی در ۱۲۰ برگ در ابعاد ۱۸ در ۱۲ سانتیمتر قرار دارد که فصوص الحکمه، رساله هشتم آن به شمار میآید.
وی، ادامه داد: طبق بررسیهای انجام شده، ۸۲ نسخه خطی از آثار فارابی به زبان عربی و ترجمه فارسی در گنجینه مخطوطات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی وجود دارد که قدیمیترین نسخه آن در مراسم حاضر، رونمایی و معرفی شد.
وی تصریح کرد: قدیمیترین نسخه خطی فصوص الحکمه نیز در سال ۸۹۳ هجری قمری کتابت شده و در کتابخانه مسجد اعظم قم، نگهداری میشود.
فصوص الحکمه، یکی از متون فلسفی کهن
در ادامه مراسم، حسین لطیفی، مسئول گروه احیاء تراث بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی اظهار کرد: رساله فصوص الحکمه، یکی از کهنترین و باارزشترین متون فلسفی است که از دیرباز موردتوجه بزرگان فلسفه بوده است. این اثر موجز و خواندنی است.
وی افزود: دو شرح توسط میراسماعیل حسینی تبریزی (۹۱۹-۸۵۶ هجری قمری) و محمدتقی بن عبدالوهاب استرآبادی (۱۰۵۸ هجری قمری)، بر این اثر نوشته شده است که نسخههای آن نیز در کتابخانه آستان قدس رضوی وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه آثار ابونصر محمد بن محمد فارابی (۳۳۹-۲۵۹ هجری قمری) را میتوان در پنج عنوان دستهبندی کرد، ادامه داد: سه کتاب اعم از فصوصالحکم، تعلیقات و عیون المسائل، منتسب به فارابی است.
از تبارشناسی تا جایگاه علمی فارابی
مسئول گروه احیاء تراث بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در بخش دیگر سخنرانی خود با محوریت تبارشناسی فارابی، گفت: تبارشناسی نژادی فارابی طبق بررسی منابع مختلف شامل ایرانیتبار، ترکتبار و یا عربتبار میشود.
وی با محوریت زندگی فارابی به روایت زندگینامهنویسان، افزود: درباره زندگی معلم ثانی، پنج گزارش در بین منابع پیش از قرن ششم هجری قمری به چشم میخورد که در بین آنها، گزارش ابن ابی اصیبه و گزارشی از صاعد اندلسی، اهمیت دارد. در این منابع، به تبار ایرانی و ترک این فیلسوف، اشاره شده است.
استاد لطیفی با محوریت شخصیت و جایگاه علمی فارابی به هندسه معرفتی او در سه حوزه منطق، فلسفه و دین، اشاره و عنوان کرد: فارابی، نخستین فیلسوف جهان اسلام است که فلسفه را بهصورت نظامی منسجم در جهان اسلام عرضه کرد و دستگاه فلسفی مستقلی را پدید آورد. او همچنین مؤسس فلسفه اسلامی و بنیانگذار فلسفه سیاسی اسلامی است.
وی ادامه داد: این فیلسوف، بنیانگذار مکتب منطق در جهان اسلام، نماینده تامالاختیار مدرسه منطقی بغداد و مدرس و شارح کامل منطق ارسطو نیز است.
سخنران برنامه با اشاره به اینکه فلاسفه دینی را به دودسته که دغدغه دین را دارند و همچنین افرادی که دغدغه دین را ندارند و فقط درباره آن بحث میکنند، تقسیم کرد و گفت: فارابی، جزء فلاسفه دینی دغدغهمند بوده، به عبارتی آموزههای دینی برایش مهم بوده است.
وی تصریح کرد: معلم ثانی، فیلسوفی تمامعیار بوده و در حوزههای مختلف فلسفه اعم از حکمت نظری (الهیات، طبیعیات و ریاضیات) و حکمت عملی (اخلاق، سیاست مدن و تدبیر منزل) فعال بوده است. همچنین فارابی، فیلسوفی زمانهاندیش، فیلسوف تمام دورهها، فیلسوف الهیات شهر (مدینه فاضله) و فیلسوف فقه مدن، بوده است.
در پایان این مراسم، حجتالاسلاموالمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی بر لزوم عمقبخشی به مباحث برنامههای سهشنبههای علمی و فرهنگی این آستان مقدس و معرفی جامعتر اندیشمندان بزرگ و تأثیرگذار در جهان اسلام در این برنامهها، تأکید کرد.




نظر شما