جلسه درس اخلاق هفتگی با سخنرانی حضرت آیتالله هاشمی علیا (دام ظله) در روز سه شنبه 26 آبان درحوزه علمیه حضرت قائم (عج) چیذر برگزار شد. این جلسه در ادامه شرح رسالةالحقوق امام سجاد (علیهالسلام) و با محوریت تبیین حق خداوند، حق نفس و مسئولیت انسان در برابر اعمال خویش تشکیل شد. معظم له در این نشست، محاسبه نفس را از مهمترین ارکان تقوا و نشانه تشیع حقیقی دانستند و تأکید کردند که انسان مؤمن باید هر روز رفتار، گفتار، درآمد، اعمال، رابطه خود با خدا و مردم را بررسی کند.
آیتالله هاشمی علیا در آغاز سخنان خود با اشاره به حقالله در رسالةالحقوق بیان کردند که هیچ انسانی قادر نیست حق خداوند متعال را آنگونه که شایسته است ادا کند. نعمتهای الهی چنان گسترده و پیوستهاند که اگر انسان از آغاز آفرینش تا پایان عمر، در برابر هر پلکزدن و به شمار هر موی بدن خویش به حمد و شکر خداوند بپردازد، باز هم از ادای شکر یک نعمت کوچک ناتوان خواهد بود. با وجود این، ناتوانی از ادای کامل حق خداوند، مجوز کوتاهی در بندگی نیست؛ بلکه انسان باید با انجام واجبات، ترک گناهان و استفاده درست از نعمتها، وظیفه خود را تا حد توان انجام دهد.
ایشان در ادامه، حق نفس را به عنوان دومین حق مطرح شده در رساله حقوق در مسیر طاعت الهی تبیین کرده و توضیح دادند که نفس انسان نباید در برابر خواستههای خود رها شود. اعضا و جوارح، از چشم و گوش گرفته تا دست، پا و زبان، هرکدام سهمی از ایمان دارند و انسان موظف است آنها را در راه صحیح به کار گیرد. زبان، مال، خوراک، پوشاک و رفتار اجتماعی، همگی موضوع مسئولیت اخلاقیاند و مؤمن نمیتواند میان عبادت ظاهری و سبک زندگی خود فاصله ایجاد کند.
استاد در بیان اهمیت محاسبه نفس به وصیت پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) به ابوذر، استناد کردند: «یَا أَبَا ذَرٍّ، حَاسِبْ نَفْسَکَ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبَ، فَإِنَّهُ أَهْوَنُ لِحِسَابِکَ غَدًا1 »انسان باید پیش از آنکه در قیامت مورد حسابرسی قرار گیرد، در همین دنیا از نفس خود حساب بکشد.همچنین در حدیث آمده است: «لَا یَکُونُ الرَّجُلُ مِنَ الْمُتَّقِینَ حَتَّی یُحَاسِبَ نَفْسَهُ أَشَدَّ مِنْ مُحَاسَبَةِ الشَّرِیکِ شَرِیکَهُ2 »همانگونه که دو شریک در امور مالی، حتی کوچکترین مبالغ را بررسی میکنند، انسان نیز باید درباره منشأ درآمد، حلال یا حرام بودن غذا، تضییع حقوق دیگران و کیفیت رفتار خود دقت کند.
آیتالله هاشمی علیا در همین راستا روایتی از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نقل کردند: «مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ، وَمَنْ غَفَلَ عَنْهَا خَسِرَ3» سود حقیقی انسان در گرو مراقبت از نفس است؛ زیرا کسی که هر شب اعمال خود را مرور میکند، میتواند نیکیها را افزایش دهد و خطاهای گذشته را با توبه و جبران اصلاح کند. در مقابل، غفلت سبب میشود انسان سالهای طولانی را بدون توجه به مقصد آفرینش سپری کند و در روز حساب، با انبوهی از کوتاهیها و حقوق ادا نشده روبهرو شود.محاسبه روزانه تنها یک توصیه اخلاقی عمومی نیست، بلکه از نشانههای پیروی از مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) به شمار میآید. شیعه باید بهگونهای زندگی کند که رفتار او مایه زینت اهلبیت(ع) باشد، نه سبب بدنامی این مکتب. در پایان هر روز باید از خود بپرسد که چه اندازه به خدا نزدیک شده، آیا حقی از کسی ضایع کرده، درآمدش پاک بوده و آیا علم و معرفت او افزایش یافته است یا نه.
در پایان استاد در تبیین رابطه عقل و شهوت به این روایت اشاره کردند: «فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَ الْمَلَائِکَةِ، وَمَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِمِ4»انسان برخلاف فرشتگان و حیوانات، هم عقل دارد و هم شهوت؛ بنابراین ارزش او به انتخاب و مبارزه درونیاش بستگی دارد. اگر عقل بر تمایلات نفسانی غلبه کند، انسان به مقام بلندی میرسد؛ اما اگر شهوت، مقامطلبی، ثروتاندوزی و دلبستگی به دنیا بر عقل چیره شود، انسان از هدف الهی خویش فاصله میگیرد. قرآن کریم درباره چنین کسانی میفرماید: «أُولَئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ5»آنان همچون چهارپایاناند، بلکه گمراهترند.
1-نثر اللآلی, ج۱, ص۶۲.
2- وسایل الشیعه، ج16، ص 98.
3- نهج الخطابة،ص ۳۴۵.
4- تفسیر الصافی, ج۲، ص۲۵۴.
5-سوره اعراف، آیه 179.




نظر شما