به گزارش قدس، میدان مادر بیرجند چهارشنبهشب میزبان مهمانی از نیجریه، یکی از بزرگترین کشورهای قاره آفریقا با جمعیتی بالغ بر ۱۷۰ میلیون نفر بود؛ مردی که اگرچه بهراحتی به زبان فارسی صحبت نمیکرد، اما روایتش از سرزمین دوردست خود، حکایت از پیوندی داشت که هزاران کیلومتر فاصله جغرافیایی نیز نتوانسته است آن را کمرنگ کند.
ابراهیم زکریا در دویستوشصتوسومین اجتماع شبانه مردم بیرجند، مهمان برنامه «کشوردوست» بود؛ برنامهای که این بار مخاطبان خود را به سفری از نیجریه تا ایران برد؛ از روزهایی که شیخ ابراهیم زکزاکی در جستوجوی پاسخ پرسشهای اعتقادی و اجتماعی خود بود تا روزگاری که نام او با گسترش تشیع، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی و مقاومت شیعیان نیجریه گره خورد.
سیدجواد موسویخواه، مسئول طرح ملی کشوردوست و مجری این برنامه، در آغاز گفتوگو با اشاره به دشواری صحبت کردن مهمان به زبان فارسی توضیح داد که تلاش میکند پرسشها را بهگونهای مطرح کند تا زکریا نیز بتواند به اندازه توانایی خود پاسخ دهد. او سپس به معرفی شخصیت شیخ زکزاکی پرداخت که نقش محوری در شکلگیری جریان شیعی نیجریه داشته است.
از حفظ قرآن در ۱۱ سالگی تا پرسش درباره ظلم در نیجریه
مجری برنامه در معرفی پیشینه شیخ ابراهیم زکزاکی گفت که او در ۱۱ سالگی حافظ کل قرآن شد و در ۱۸ سالگی تحصیلات دینی خود را در مذهب مالکی دنبال میکرد. زکزاکی در آن دوران با پرسشی جدی روبهرو بود: چرا مردم نیجریه باید با ظلم و ستم مواجه باشند و چرا وضعیت کشورشان چنین است؟
به روایت مطرحشده در برنامه «کشوردوست»، این پرسش ذهن او را به خود مشغول کرده بود و همین دغدغهها، مسیر مطالعات و فعالیتهای بعدیاش را شکل داد. او تحصیلات خود را ادامه داد و در دانشگاه نیز به دنبال شناخت بیشتر مسائل فکری و اجتماعی رفت.
در همین دوران، رویدادی بزرگ در جهان اسلام رقم خورد؛ پیروزی انقلاب اسلامی ایران و طرح اندیشههای امام خمینی(ره). مجری برنامه با اشاره به تأثیر پیام انقلاب اسلامی بر جوانان مسلمان گفت زکزاکی با شنیدن ندای امام خمینی(ره) و مشاهده تحولات ایران، برای سفر به کشورمان بیتاب و در نخستین فرصت راهی ایران شد.
یکی از مهمترین بخشهای روایت ابراهیم زکریا به سفر شیخ ابراهیم زکزاکی به ایران و دیدار او با امام خمینی(ره) اختصاص داشت؛ دیداری که نقطه عطفی در زندگی زکزاکی به شمار میرفت.
مجری برنامه با اشاره به دیدار شیخ ابراهیم زکزاکی با امام خمینی(ره) در سالهای آغازین پس از پیروزی انقلاب اسلامی گفت که زکزاکی در آن زمان در حالی به محضر امام رسید که ایشان در بستر بیماری بودند؛ دیداری که به نقطه عطفی در زندگی او تبدیل شد و مسیر فعالیتهای بعدیاش را تحت تأثیر قرار داد. در این دیدار امام خمینی(ره) قرآنی به زکزاکی هدیه دادند و خطاب به او فرمودند: «این قرآن را بگیر و برو تبلیغ کن.»
این توصیه، تنها یک سفارش فردی نبود؛ پیامی بود که زکزاکی با خود به نیجریه برد و فعالیتهای بعدیاش را بر پایه آن دنبال کرد. او پس از بازگشت، به مذهب شیعه گرایش پیدا کرده بود و تلاش کرد آنچه را از انقلاب اسلامی و مکتب اهلبیت(ع) آموخته بود، در جامعه خود معرفی کند.
مسئول طرح ملی کشوردوست با اشاره به شرایط مذهبی نیجریه در آن دوران گفت فضای حاکم بر جامعه بهگونهای بود که تبلیغ تشیع با دشواریها و خطرهای جدی همراه میشد و حتی ممکن بود برای فردی که در این زمینه فعالیت میکرد، به قیمت جانش تمام شود.
با وجود این شرایط، زکزاکی فعالیت خود را آغاز کرد و بهتدریج شماری از اعضای خانواده، دوستان و اطرافیانش نیز به مذهب شیعه گرایش پیدا کردند و برای تکمیل آموختههای خود بار دیگر به ایران آمد و از محضر علمای شیعه بهره برد تا با مبانی اعتقادی و فکری این مذهب بیشتر آشنا شود.
«شیعه مبارزاتی»؛ قرائتی که زکزاکی بر آن تاکید داشت
در بخش دیگری از برنامه کشوردوست، مجری به مفهومی اشاره کرد که به گفته او در اندیشه و فعالیتهای شیخ ابراهیم زکزاکی جایگاه ویژهای داشت؛ «شیعه مبارزاتی» و در توضیح این تعبیر گفته شد که از نگاه زکزاکی، صرف شیعه بودن و داشتن اعتقادات مذهبی کافی نیست، بلکه باور دینی باید با ایستادگی در برابر ظلم و مسئولیتپذیری همراه باشد.
مسئول طرح ملی کشوردوست با اشاره به این دیدگاه گفت مخالفان این جریان صرفا با عنوان شیعه مشکل ندارند، بلکه آنچه برای آنان حساسیتبرانگیز است، شکل مبارزاتی و اجتماعی این مکتب است؛ جریانی که میتواند همچون حزبالله لبنان در برابر ظلم بایستد و از آموزههای عاشورا برای حرکت و قیام الهام بگیرد.
بر همین اساس، زکزاکی پس از بازگشت به نیجریه، با همراهی دوستان و اطرافیان خود فعالیتهایش را گسترش داد. مجری در توصیف نخستین حرکتهای خیابانی این جریان گفت زکزاکی پرچم «لا اله الا الله» را به دست گرفت و در میان مردم حاضر شد و مخالفت خود را با حاکمیت طاغوتی اعلام کرد.
این حرکتها بهتدریج گستردهتر شد و راهپیماییها و تجمعهای مذهبی و اعتراضی در میان پیروان این جریان رواج یافت. راهپیمایی اربعین حسینی نیز از جمله نمونههایی بود که در این گفتوگو به آن اشاره شد.
مجری تاکید کرد که زکزاکی در این مسیر تلاش داشت با ارتباط مستقیم و رفتار محبتآمیز، افراد را به مکتب اهلبیت(ع) نزدیک کند؛ فعالیتی که به گفته مهمان این هفته برنامه «کشوردوست»، امروز جمعیت قابل توجهی از شیعیان را در نیجریه گرد هم آورده است.
از حسینیه بقیهالله تا مدرسه و دانشگاه؛ مسیر تربیت نسل جدید
در ادامه برنامه، مجری درباره شمار شیعیان نیجریه از ابراهیم زکریا پرسید. او در پاسخ، جمعیت شیعیان این کشور را ۳۰ میلیون نفر اعلام کرد.
مجری با اشاره به اینکه افزایش شمار پیروان این جریان بدون تحمل دشواریها و هزینههای فراوان ممکن نبوده است، از فعالیتهای زکزاکی برای ایجاد پایگاههای فرهنگی و مذهبی سخن گفت.
یکی از این مراکز، حسینیه بقیهالله در نیجریه است؛ مکانی که در روایت برنامه، محل گردهمایی شیعیان و برگزاری نشستها و برنامههای آموزشی و اخلاقی معرفی شد. زکزاکی در این مرکز و دیگر محافل مذهبی تلاش میکرد مردم را گرد هم آورد و آموزشهای دینی را در میان آنان گسترش دهد.
فعالیتهای او به حسینیه و محافل مذهبی محدود نماند. ارتباط با مدارس، دبیرستانها و دانشگاهها و جذب دانشجویان و جوانان نیز بخش مهمی از این فعالیتها را تشکیل میداد. هدف این بود که نسل جدید، علاوه بر آشنایی با آموزههای شیعه، با مفاهیم مبارزه با ظلم و مسئولیت اجتماعی نیز آشنا شود.
مجری همچنین به حضور تصاویر امام خمینی(ره) در خانه برخی از شیعیان نیجریه اشاره کرد و آن را نشانهای از جایگاه انقلاب اسلامی و شخصیت امام در میان پیروان این جریان دانست.
محرم در نیجریه؛ از یک سال تمرین تعزیه تا اهدای خون در عاشورا
بخش دیگری از گفتوگو به آیینهای مذهبی و شیوه عزاداری شیعیان نیجریه اختصاص داشت؛ آیینهایی که به گفته زکریا، در میان پیروان مکتب اهلبیت(ع) جایگاه ویژهای دارند.
مجری با اشاره به تصاویر مراسم مذهبی در نیجریه، از مهمان پرسید مردم این کشور چگونه در ماه محرم و روزهای تاسوعا و عاشورا عزاداری میکنند و چه برنامههایی برای اربعین دارند.
زکریا با بیان اینکه مراسم عزاداری از ابتدای محرم آغاز میشود و تا اربعین ادامه دارد، از حضور مردم در دستههای سینهزنی و برنامههای ویژه این ایام سخن گفت. او همچنین به علاقه گسترده شیعیان نیجریه برای زیارت کربلا اشاره کرد و گفت میلیونها نفر از آنان در پیادهروی اربعین شرکت میکنند.
مجری در ادامه به برنامهای اشاره کرد که به ابتکار شیخ ابراهیم زکزاکی در روز عاشورا دنبال میشود؛ اهدای خون از سوی عزاداران امام حسین(ع). بر اساس توضیحات مطرحشده، پیروان این جریان در روز عاشورا تلاش میکنند با اهدای خون، عزاداری خود را با اقدامی برای کمک به بیماران و نجات جان انسانها همراه کنند.
اما روایت آیینهای عاشورایی در نیجریه، در ادامه به یکی از تلخترین فصلهای تاریخ شیعیان این کشور رسید؛ واقعه زاریا در سال ۲۰۱۵ میلادی.
زکریا با اشاره به حمله نیروهای حکومتی به شیعیان در شهر زاریا گفت این حادثه در ایام محرم و در شرایطی رخ داد که مردم برای عزاداری امام حسین(ع) گرد هم آمده بودند. او از شهادت شمار زیادی از عزاداران سخن گفت و رقم حدود یکهزار و ۵۰۰ نفر را برای شهدای این واقعه مطرح کرد.
این حمله طی ۲ روز انجام شد و نیروهای نظامی با استفاده از سلاحهای سنگین و شلیک مستقیم به سوی مردم، عزاداران را هدف قرار دادند؛ مردمی که برای عزاداری آمده بودند و سلاحی در دست نداشتند.
در ادامه این روایت، به صحنههای تلخ خشونت علیه شیعیان نیجریه اشاره شد؛ تصاویری از افرادی که یکی پس از دیگری به شکلی فجیع جان خود را از دست میدادند. با وجود این فشارها و خشونتها، پیروان شیخ ابراهیم زکزاکی همچنان بر باورهای اعتقادی خود ایستادگی کردند و از مسیرشان عقب ننشستند.
در پی این حوادث، شیخ زکزاکی بازداشت شد، اما این بازداشت نیز با واکنش شیعیان همراه بود شماری از آنان برای پیگیری وضعیت رهبر خود به میدان آمدند و با تجمع در مسیر خودروهای حکومتی، تلاش کردند مانع حرکت آنها شوند و خواستار بازگرداندن شیخ ابراهیم زکزاکی شدند.
گسترش تشیع در نیجریه، مسیری هموار و بدون هزینه نبود؛ زکزاکی و خانوادهاش در این راه بهای سنگینی پرداختند و فداکاریهای فراوانی را متحمل شدند؛ مسیری که با ایستادگی و ازخودگذشتگی پیروان او نیز همراه بود.
از حاج قاسم تا شهید لاریجانی؛ نام شهدای ایران در میان جوانان نیجریه
در ادامه گفتوگو، موضوع شناخت مردم نیجریه از شخصیتها و شهدای ایرانی مطرح شد. زکریا در پاسخ به پرسشی درباره چهرههای شناختهشده ایران در میان مردم کشورش، از سردار شهید حاج قاسم سلیمانی نام برد و گفت او محبوبیت زیادی در میان مردم نیجریه دارد و این علاقه بهویژه در میان جوانان نمود پیدا کرده و گروههایی با نام حاج قاسم سلیمانی شکل گرفتهاند که تلاش میکنند تفکر و راه این فرمانده شهید را دنبال کنند.
در کنار حاج قاسم سلیمانی، نام شهید لاریجانی نیز در میان چهرههای مورد توجه جوانان نیجریه مطرح شد. جمله او درباره تفاوت رویکرد ایران با سیاست سلطهگرانه آمریکا، در میان شیعیان نیجریه، لبنان و یمن بازتاب گستردهای داشته و به گفته مجری برنامه، شهید لاریجانی را به یکی از الگوهای مورد توجه نوجوانان و جوانان این کشور تبدیل کرده است.
شهیدان سردار باقری و سلامی نیز از دیگر چهرههایی بودند که در این گفتوگو به آنها اشاره شد. زکریا تصویری از این ۲ شهید را بهعنوان پسزمینه تلفن همراه خود انتخاب کرده بود؛ جزئیاتی که از آشنایی و علاقه او به شهدای ایرانی حکایت داشت.
جایگاه رهبر شهید انقلاب در میان مردم نیجریه
یکی از بخشهای مهم گفتوگو به جایگاه آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، در میان مردم نیجریه اختصاص داشت. زکریا با تاکید بر شناخت گسترده مردم کشورش از ایشان گفت کتابها و بیانات آیتالله خامنهای در میان مردم نیجریه خوانده میشود و آثار ایشان به زبان عربی نیز ترجمه شده است.
او در پاسخ به پرسشی درباره واکنش شیعیان نیجریه به خبر شهادت رهبر انقلاب، از اندوه و تأثر عمیق آنان سخن گفت و این اتفاق را برای مردم کشورش بسیار سنگین توصیف کرد و گفت که هنگام وقوع این حادثه در تهران حضور داشته و از شنیدن خبر شهادت ایشان بسیار متأثر شده است.
این میزان از دلبستگی مردم نیجریه به رهبر شهید انقلاب، توجه مجری را نیز برانگیخت؛ تا آنجا که با اشاره به فاصله چند هزار کیلومتری ۲ کشور، از چرایی این پیوند عاطفی پرسید؛ اینکه چگونه جوانی در نیجریه با شنیدن نام رهبر انقلاب چشمانش پر از اشک میشود. زکریا بار دیگر به شناخت مردم کشورش از آثار و بیانات ایشان اشاره کرد و گستردگی این ارتباط را یادآور شد.
در بخش دیگری از این گفتوگو، مجری تعبیر شخصی خود را درباره جایگاه رهبر شهید انقلاب مطرح کرد و گفت ایشان را «مسلم امام زمان(عج)» میداند؛ تعبیری که زکریا آن را نپذیرفت و در پاسخ گفت: «ایشان عباس امام زمان(عج) است.»
این تعبیر، اشارهای به جایگاه علمداری و پرچمداری داشت؛ برداشتی که مجری نیز آن را به معنای امیدآفرینی و علمداری در مسیر امام زمان(عج) توصیف کرد.
روضهای که شنیدنش برای مهمان نیجریهای دشوار است
در بخش پایانی گفتوگو، صحبت به روضههای کربلا و روایتهای عاشورا رسید. مجری از زکریا پرسید کدامیک از روضههای واقعه کربلا برای او تأثیرگذارتر است و شنیدن کدام روایت برایش دشوارتر است.
زکریا در پاسخ گفت شنیدن روضه مربوط به سر بریدن امام حسین(ع) برایش بسیار سخت است و تحمل آن را ندارد و در توضیح این موضوع، به تجربه تلخ مردم نیجریه اشاره کرد و گفت در کشورش صحنههای بسیاری از سر بریدن انسانها را دیدهاند؛ افرادی که به دلیل باورهای دینی خود با چنین خشونتهایی روبهرو شدهاند.
در مقابل، او از علاقه ویژه خود به روضه حضرت ابوالفضل(ع) سخن گفت و این بخش از واقعه کربلا را از روایتهای محبوب خود دانست.
اگر کشوری مقاومت میخواهد، جوانان باید به میدان بیایند
در بخش دیگر برنامه، مجری با اشاره به حضور زکریا در جمع مردم بیرجند و داغ مشترک آنان در سوگ شهادت رهبر انقلاب، از او خواست پیامی از طرف جوانان و شیعیان نیجریه برای مردم ایران، بهویژه نسل جوان، بیان کند.
زکریا که پیشتر از دشواری صحبت کردن در برابر جمع به زبان فارسی گفته بود، تلاش کرد پیام خود را با همین زبان منتقل کند. محور اصلی سخنان او بر نقش جوانان در حفظ ایستادگی و تداوم مقاومت متمرکز بود و تاکید کرد کشوری که میخواهد در برابر فشارها مقاومت کند، به حضور جوانان در میدان نیاز دارد و بدون مشارکت و مسئولیتپذیری آنان، پیروزی و ایستادگی امکانپذیر نخواهد بود.
در پایان برنامه، تصویری از شهید حجتالله، از دوستان شهید زکریا در واقعه زاریا، به حاضران نشان داده شد که در سال ۲۰۱۵ میلادی و در جریان حمله به شیعیان زاریا، در حالی که از عزاداران امام حسین(ع) بود، به شهادت رسید.
روایت ابراهیم زکریا در اجتماع شبانه مردم بیرجند، حکایت مردمی بود که آشناییشان با انقلاب اسلامی از یک پیام و یک دیدار آغاز شد؛ مردمی که در گذر سالها، با برگزاری آیینهای مذهبی، فعالیتهای فرهنگی و تربیت نسل جوان، جریان شیعی خود را گسترش دادند و در این مسیر هزینههای سنگینی پرداختند.
او از نیجریهای سخن گفت که در آن نام امام خمینی(ره)، حاج قاسم سلیمانی و رهبر شهید انقلاب در میان مردم و جوانانش آشناست؛ سرزمینی که پیوند با ایران، در کنار باورهای مذهبی و تجربه مقاومت، به بخشی از روایت زندگی مردم آن تبدیل شده است. روایتی که نشان میدهد گاهی دلها، فراتر از مرزها و فاصلههای جغرافیایی، به یکدیگر نزدیک میشوند.





نظر شما