نوای نقاره که سالهاست در لحظات طلوع و غروب آفتاب در حرم مطهر رضوی طنینانداز میشود، برای بسیاری از زائران یادآور حالوهوای معنوی و خاطره حضور در آستان مقدس امام رضا (ع) است؛ سنتی دیرینه که تداوم آن، علاوه بر ادوات و مهارتهای خاص، به حضور نیروهای آموزشدیده و آشنایی نسلهای جدید با این هنر آیینی وابسته است.
در همین راستا، دوره آموزش نقارهنوازی ویژه خدام جوان در سالن تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شده است؛ دورهای که در آن جمعی از خدام جوان زیر نظر استادان و پیشکسوتان نقارهخانه، مهارتهای لازم برای حضور در گروههای نقارهنوازی را فرا میگیرند.
تربیت نیروهای جدید برای نقارهخانه رضوی
علی ثقفینیک، مسئول فنی و مدرس دوره آموزشی نقارهنوازی، با اشاره به ضرورت جذب و آموزش نیروهای جدید برای نقارهخانه حرم مطهر رضوی میگوید: با توجه به اینکه تعدادی از نیروهای فعلی نقارهخانه به بخشهای دیگر منتقل میشوند، مدیریت تصمیم گرفت برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، ثبتنام از علاقهمندان انجام شود و افراد جدید پس از گذراندن دوره آموزشی، برای حضور در گروههای نقارهنوازی آماده شوند.
به گفته وی، نخستین گروه آموزشی با حضور کمتر از ۳۵ نفر فعالیت خود را آغاز کرده و با توجه به استقبال صورتگرفته، یک دوره آموزشی برای گروه دیگری از علاقهمندان نیز برگزار خواهد شد.
ثقفینیک با بیان اینکه این دوره تاکنون ۱۱ جلسه آموزشی داشته است، اظهار میکند: کلاسها از ابتدای شهریورماه آغاز شده و بهصورت هفتگی برگزار میشود. خوشبختانه جوانان حاضر در این دوره از استعداد و قدرت یادگیری خوبی برخوردارند و پیشرفت قابل توجهی در فراگیری مهارتهای نقارهنوازی داشتهاند.
وی درباره شیوه ورود هنرجویان به نقارهخانه نیز توضیح میدهد: پس از پایان آموزش، از شرکتکنندگان آزمون گرفته میشود و هیئت داوران با ارزیابی عملکرد آنها، از جمله رفتار، مهارت و نحوه نواختن طبل، درباره صلاحیتشان برای حضور در گروههای نقارهنوازی تصمیمگیری میکنند. پس از قبولی در آزمون و انجام مراحل اداری و حراستی، افراد امکان حضور در نقارهخانه را پیدا خواهند کرد.
از طبل تا کرنا؛ آشنایی با هنر نقارهنوازی
نقارهخانه حرم مطهر رضوی از دو ساز اصلی طبل و کرنا تشکیل شده است؛ طبل با ضربات دست نواخته میشود و کرنا نیز با دمیدن در آن، نوای ویژه نقارهنوازی را ایجاد میکند.
ثقفینیک با اشاره به پیشینه این سنت در حرم مطهر رضوی میگوید: نقارهخانه پس از ساخت مسجد گوهرشاد شکل گرفت. در آن دوران، با گسترش سکونت مردم در اطراف حرم، از صدای نقاره برای اعلام طلوع و غروب آفتاب استفاده میشد؛ چراکه در گذشته امکانات امروزی برای اطلاعرسانی زمان وجود نداشت و نقاره یکی از ابزارهای اعلام زمان به شمار میرفت.
این سنت از آن زمان تاکنون استمرار داشته و نقارهنوازی به یکی از جلوههای شناختهشده آیینی و فرهنگی حرم مطهر رضوی تبدیل شده است.
وی درباره زمان اجرای نقاره نیز توضیح میدهد: نقارهنوازی در روزهای عادی، ۲۰ دقیقه پیش از طلوع و غروب آفتاب انجام میشود و خادمان باید پیش از آغاز برنامه در محل حاضر باشند تا آمادگی لازم برای اجرای دقیق آن را داشته باشند.

خدمتی که تعطیلی نمیشناسد
حضور در نقارهخانه، تنها به آموختن نواختن ساز محدود نمیشود؛ این خدمت مستلزم نظم، تعهد و آمادگی در ساعات مختلف شبانهروز و شرایط گوناگون آبوهوایی است.
ثقفینیک با اشاره به دشواریهای این خدمت میگوید: خادمان نقارهخانه باید در زمان مقرر حضور داشته باشند و اجرای برنامه به شرایط جوی وابسته نیست؛ بارندگی، برف، یخبندان و سرما مانع انجام این خدمت نمیشود. بهویژه اجرای نقاره صبحگاهی به دلیل ضرورت بیدار شدن در ساعات ابتدایی صبح و دشواری رفتوآمد، نیازمند آمادگی و برنامهریزی بیشتری است.
البته این خدمت در ایام عزاداری و زمانی که پرچم گنبد مطهر به نشانه سوگواری سیاهپوش است، متوقف میشود.
این پیشکسوت نقارهخانه که حدود ۳۰ سال سابقه خدمت در این مجموعه دارد، درباره حضور خود در عرصه آموزش نیز میگوید: پس از سالها فعالیت در نقارهخانه، اکنون تجربه خود را در اختیار خدام جوان قرار داده است تا زمینه حضور و فعالیت نیروهای جدید در این مجموعه فراهم شود.
از تجربه پیشکسوتان تا انگیزه جوانان
در میان شرکتکنندگان این دوره، جوانانی حضور دارند که با انگیزه یادگیری این هنر آیینی و تجربه خدمتی متفاوت در حرم مطهر رضوی، پا به عرصه نقارهنوازی گذاشتهاند.
عباس حسنآبادی، یکی از کارآموزان این دوره، که از سال ۱۳۹۴ در بخشهای مختلف حرم مطهر رضوی خدمت کرده است، درباره انگیزه حضور خود در این کلاس میگوید: در طول سالهای خدمتم در بخشهایی مانند چایخانه، فرش و مهمانسرا فعالیت داشتهام؛ اما نقارهخانه حالوهوای معنوی خاصی دارد و زمانی که نوای نقاره در فضای حرم طنینانداز میشود، زائران نیز احساس و حال متفاوتی پیدا میکنند.
وی ادامه میدهد: بهصورت اتفاقی و با معرفی یکی از دوستانم با این دوره آشنا شدم و امیدوارم بتوانم مطالبی را که در کلاس فرا میگیرم، در نقارهخانه به کار بگیرم و سهمی در ادامه این سنت چندصدساله داشته باشم.
این کارآموز جوان، استفاده از ظرفیت جوانان در گروههای نقارهنوازی را اقدامی ارزشمند میداند و معتقد است آموزش نیروهای جدید میتواند زمینه حضور افراد بیشتری را در این عرصه فراهم کند تا نقارهخانه محدود به یک گروه خاص از خادمان نباشد.
حسنآبادی همچنین با قدردانی از تلاشهای استاد ثقفینیک میگوید: ایشان با دلسوزی و نگاه پدرانه، تجربیات سالهای طولانی فعالیت خود در نقارهخانه را بدون چشمداشت در اختیار ما قرار میدهند و امیدوارم بتوانیم با یادگیری درست این هنر، پاسخگوی زحمات ایشان باشیم.
روایتی از تداوم یک سنت دیرینه
دوره آموزش نقارهنوازی خدام جوان را میتوان تلاشی برای پیوند میان تجربه پیشکسوتان و انگیزه نسل جدید دانست؛ تلاشی که قرار است با آموزش اصولی، ارزیابی مهارتها و ورود نیروهای توانمند به گروههای نقارهنوازی، زمینه استمرار این سنت دیرینه را فراهم کند.
نوای نقاره در حرم مطهر رضوی، فراتر از یک اجرای موسیقایی، بخشی از هویت آیینی و خاطره جمعی زائران است؛ نوایی که استمرار آن در گذر زمان، به همت خادمانی وابسته است که با عشق و تعهد، این میراث معنوی را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکنند.




نظر شما