ایشان در تبیین مفهوم عبارت مورد نظر گفت: «معیشت» به‌معنای حیات دنیوی انسان است و نیز به وسایل مورد نیاز زندگی در دنیا، از جمله ملبس و مطعم و مسکن اطلاق می‌شود. توجه به همین زندگی زمان ما معلوم می‌کند که منظور امام سجاد (ع) از این جمله چیست؛ «خدایا، به تو پناه می‌بریم از زندگی‌ای که در شدت باشد»؛ یعنی انسان نتواند به هیچ‌یک از امورات زندگی‌اش برسد. گاهی خانواده مطالباتی دارند، گاهی دوستان، گاه اساتید و جامعه، از طرفی هوای نفس چیزی می‌طلبد و عقل و دین هم امری دارند؛ مسأله این است که چطور باید تمام این اضداد را با هم جمع کرد؟ این خیلی توان می‌خواهد، به طوری که حتی بزرگان در آن می‌لغزند. به همین خاطر امام (ع) از هجوم چنین سختی‌هایی به خداوند پناه برده‌اند.

وی با تذکر این نکته که دنیا دار بلا و اصلا زندگی برای امتحان است، افزود: خداوند هرگز به بندگانش ذره‌ای ظلم نمی‌کند و تمام احکامش به مصلحت آن‌هاست؛ اما آنان را به انواع و اقسام ابتلائات آزمایش می‌کند تا آن‌هایی که در ایمان صادقند، از آن‌هایی که کاذبند، معلوم شوند؛ چنان‌که خود فرمود: «أحَسِبَ النَّاسُ أنْ یُتْرَکُوا أنْ یَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لَا یُفْتَنُونَ». افرادی هستند که ظاهرشان مؤمن و مسلمان است، ولی تا مقداری تغییر در زندگیشان پیدا می‌شود عوض می‌شوند؛ یا به این صورت که ثروتی دنیوی به‌دست می‌آورند و طغیان می‌کنند؛ «إِنَّ الْإِنْسَانَ لَیَطْغَی أنْ رَآهُ اسْتَغْنَی»، یا بدین جهت که به بدبختی و بیچارگی دچار می‌شوند و دیگر اعتقادشان را به خدا و انبیای الهی و دین از دست می‌دهند. چقدر انسان‌ها که در اثر این سختی‌ها نمازشان را ترک کردند. البته اگر دیانت پایه و اساس نداشته باشد و اعتقادات ضعیف باشد، این‌طور می‌شود. درواقع در این امتحانات، واقعیت انسان بروز و ظهور پیدا می‌کند.

آیت الله هاشمی علیا در ادامه، ضمن بیان برخی روایات، حکمت ابتلا به فتنه‌ها به‌خصوص در آخرالزمان را چنین عنوان کرد: این اوضاعی که در زمان ما هست، همه فتنه‌های آخرالزمانی است و روز به روز بیشتر می‌شود. شدت بلای فتنه‌ها به قدری است که آدمی صبح مؤمن است، ولی شب کافر می‌شود. این فتنه‌ها باعث می‌شود منافقان، یعنی کسانی که در قلب‌هایشان ایمان مستقر و ثابت ندارند و اعتقاداتشان ضعیف است، غربال شوند. فاسقان از دایره مؤمنان جدا می‌شوند و زمین از وجود آنان پاک می‌شود؛ سپس مؤمنان واقعی که نه به‌وسیله مال طغیان می‌کنند و نه با سختی‌ها از دین خدا دست برمی‌دارند، باقی می‌مانند.

این استاد اخلاق در انتها با بیان این نکته که راحتی در دنیا برای مؤمن امری محال است، توصیه کرد: طبق روایتی از امام صادق (ع) راحتی برای مؤمن فقط بعد از مرگ و در لقای الهی است؛ اما به جز این، راحتی در دنیا در چهار امر است: سکوت، خلوت، گرسنگی و سحرخیزی که تمام این‌ها در جهت تزکیه نفس و تصفیه روح و نورانیت قلب است. باید روح خود را با مطالب قرآن و کلمات معصومین (علیهم السلام) تطبیق دهیم و دریابیم که این رنج‌های دنیا برای تصفیه و تزکیه ماست تا ما را آماده لقای الهی کند؛ اگر آماده نباشیم، آبرویمان در محضر خدا و ملائکه و اولیای الهی رفته است. مؤمن و متقی کسی است که در روزگار سختی و گشایش، حالش یکسان و صابر و شاکر باشد و هر دو را از طرف خدا و به خیر و مصلحت بداند. همچنین طبق روایت، هنگامی که سختی به انسان روی آورد، می‌تواند ذکر «یا رئوف و یا رحیم» را بسیار بگوید که باعث آرامش او می‌شود.