از روز گذشته ۱۷ دی، کالابرگ یک میلیون تومانی برای هر نفر به حساب سرپرست خانوار دهک‌های یک تا سه واریز شد و قرار است در روزهای آینده همین مبلغ به حساب سرپرست خانوار سایر دهک‌ها نیز واریز شود تا با توجه به افزایش قیمت‌ها به دلیل حذف ارز ترجیحی، کمکی باشد تا شاید در این پیچ تاریخی، خانواده‌ها کمتر زیر فشار اقتصادی استخوان‌هایشان خرد شود. هرچند وعده مسئولان این است که این مبلغ متناسب با قیمت‌ها تعیین شده؛ اما بررسی میدانی نشان می‌دهد مبلغ تعریف شده متناسب با افزایش قیمت‌ها نیست و مردم گلایه‌مند هستند.

۱۱ قلم کالای اساسی روی کاغذ، انتخاب محدود در قفسه‌ها

براساس فهرست منتشر شده، سرپرست یک خانواده چهار نفره می‌تواند به ازای ۴میلیون دریافت شده، ۱۱ قلم کالای اساسی شامل مرغ، تخم‌مرغ، گوشت قرمز، حبوبات، قند و شکر، روغن، ماکارونی، برنج، شیر کم‌چرب، ماست کم‌چرب و پنیر را تهیه کند؛ اما همین ۴میلیون تومان در بیشتر مواقع کفاف خرید سه قلم کالا را نمی‌داد. البته مرور حافظه تاریخی شفاف می‌کند که دولت اختلاف قیمت پیشین و جدید را به عنوان کالابرگ لحاظ کرده نه قیمت تمام شده هر کدام از اجناس را که این توضیح کم و بیش در صحبت مسئولان هم به شکلی شنیده شده است.
بررسی‌های میدانی خبرنگار ما از فروشگاه‌های زنجیره‌ای و سایر فروشگاه‌ها نشان می‌دهد به غیر از روغن، سایر کالاهای اساسی در قفسه‌های فروشگاه‌ها در دسترس عموم قرار دارد و در برخی از آن‌ها برای تهیه شکر محدودیت خرید گذاشته شده و بعضی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای هم در حال تخلیه اقلام مختلف برای روزهای آینده هستند تا شاید با جور بودن اجناسشان بتوانند فروش بهتری را تجربه کنند.

محدودیتی دیگر برای خانوارها

به عنوان مثال یک فروشگاه زنجیره‌ای در خیابان هدایت که پرسنل آن در حال تخلیه اقلام مختلف از یک کامیون بودند، تنها فروشگاهی بود که به مشتریان خود اعلام می‌کرد روغن مایع دارد و باید برای خرید آن از طریق کالابرگ کمی صبر کنند. نکته قابل توجه دیگر در این فروشگاه این بود که تنها برنج ایرانی در فهرست کالاهایش قرار داشت.
در یک فروشگاه زنجیره‌ای دیگر در همان محدوده که به نسبت مراجعه‌کننده بیشتری داشت، براساس فهرستی که شامل کالاهای اساسی می‌شد، مشتریان می‌توانستند به غیر از روغن که موجود نبود، کالا انتخاب کنند و با وجود اینکه کیسه‌های برنج هندی در فروشگاه مشاهده می‌شد؛ اما فروشنده اعلام می‌کرد مشتریان می‌توانند با کالابرگ خود تنها برنج ایرانی خریداری کنند و برنج هندی ۱۰ کیلویی یک‌میلیون و ۲۴۵هزار تومانی به دلیل اینکه با نرخ دولتی است، در سبدکالا تعریف نمی‌شود. در این فروشگاه یک کیسه ۵ کیلویی برنج هاشمی ۲میلیون و ۹۰هزار تومان قیمت گذاشته شده بود.
فروشگاهی در خیابان مطهری که انواع گوشت قرمز، سفید و ماهی را داشت هم مانند فروشگاه قبلی فقط روغن نداشت و فروشنده تأکید می‌کرد اگر از ۲۰ دی به بعد برای خرید کالابرگ مراجعه شود، بهتر است.
او در گفت‌وگو با خبرنگار ما عنوان کرد: کالاها برای این فروشگاه‌ها هم تعریف شده؛ اما سامانه مشکلاتی داشت که به مرور برطرف شد. در این فروشگاه برنج عنبربو کیسه ۱۰کیلویی، ۲میلیون و ۸۹۹هزار تومان، طارم معطر ساحل کنار ۴میلیون و ۲۸۰هزار تومان و شیرودی ۳میلیون و ۱۹۹هزار تومان قیمت خورده بود و دارندگان کالابرگ با وجود اینکه برنج پاکستانی و هندی در مغازه بود، فقط باید برنج ایرانی را انتخاب می‌کردند.

گلایه کسبه از پرداخت نشدن معوقات کالابرگ‌های گذشته

صاحب یک لبنیات‌فروشی در محدوده خیابان عبدالمطلب هم که قفسه‌هایش خالی از روغن بود، با گلایه از وضعیت موجود گفت: روغن جزو اموات شده و اصلاً پیدا نمی‌شود. قیمت روغن ۵ کیلویی را یک میلیون و ۸۰۰هزار تومان می‌گویند. مشتری مراجعه می‌کند، نه پنیر می‌خرد و نه کالای دیگر. کره را برای استفاده در غذا می‌خرد. دیشب موجودی کره‌هایم تمام شد. مشتری‌های قدیمی‌ام از من می‌خواهند اسمشان را برای روغن بنویسم تا وقتی روغن آمد، چند تایی به آن‌ها بدهم. خودروهای شرکت‌ها دیگر برای توزیع مواد غذایی و لبنی مراجعه نمی‌کنند. امروز صبح به یک انبار بزرگ رفتم. با قسم و آیه توانستم یک طبق خامه بخرم. توزیع‌کننده بیشتر از این مقدار نمی‌داد و می‌گفت تعطیل هم باشم، برای من سود دارد.
او بیان کرد: هنوز دولت مبلغ کالابرگ‌های قبلی را به حساب ما واریز نکرده و با این بی‌ارزش شدن پول، اگر این مبالغ هم پرداخت شود، چندان کارساز نیست. قند را کیلویی ۶۸ هزار تومان می‌فروختم. امروز به سختی به قیمت ۸۵هزار تومان خریدم. شیر تا روز سه‌شنبه کیلویی ۳۸ هزار تومان بود. امروز برایم به قیمت ۵۸هزار تومان آوردند و با این عدد حتماً لبنیات در روزهای آینده گران خواهد شد. این کالابرگ، عددی نیست و دردی را از مردم دوا نمی‌کند. چند روز پیش تخم‌مرغ کیلویی ۹۵ هزار تومان بود؛ اما حالا به بیشتر از ۲۰۰ هزار تومان رسیده و ۱۰۰ درصد گران شده است. با این اوصاف واقعاً مشخص نیست آینده بازار چه می‌شود.

تفاوت حال‌ و هوای بازار در مناطق مختلف شهر

هر اندازه فروشگاه‌های محدوده هدایت، مطهری و عبدالمطلب خلوت به نظر می‌رسید، در فروشگاه‌های مسیر بولوار توس جمعیت بیشتری مشاهده می‌شد. در این فروشگاه‌ها به جز روغن کنجد که به دلیل گرانی خریداری نداشت، قفسه‌ها خالی از روغن بودند و فروشندگان این پرسش پرتکرار مشتریان را که آیا کالابرگ آن‌ها شارژ شده یا خیر، پاسخ می‌دادند. بعضی‌ها تصور می‌کردند به طور مثال اگر خانواده آن‌ها چهار نفره است، می‌توانند ۱۶ میلیون تومان خرید کنند و وقتی با پاسخ منفی فروشندگان و توضیحات آن‌ها روبه‌رو می‌شدند، گلایه‌مند شده و فروشگاه را ترک می‌کردند.
در این میان زن سالخورده‌ای که زیر پوشش کمیته امداد بود، با یک‌میلیون تومان کالابرگ خود پس از بالا و پایین کردن برنج‌ها و بسته‌های گوشت، تنها به خرید یک کارتن قند ۵ کیلویی رضایت داد. گلایه‌مندی و مقایسه قیمت‌ها با چند روز گذشته، فضای غالب میان مشتریان بود و هرکس که حساب و کتابش تمام می‌شد، با یک جمله «خدا عاقبت همه ما را به خیر کند» و تکان دادن سرش، خریدهایش را برمی‌داشت و از فروشگاه بیرون می‌آمد.
فروشنده‌ای در یک فروشگاه زنجیره‌ای دیگر در همان محدوده ‌گفت: چون شکر را به قیمت قدیم می‌دهیم، هر مشتری نمی‌تواند بیشتر از یک بسته شکر بردارد و هنوز برنج‌های هندی و پاکستانی برای کالابرگ تعریف نشده است. در مجموع همه کالاها وجود دارد؛ اما آنچه کار را برای ما فروشنده‌ها سخت می‌کند، همین تغییر مداوم قیمت‌هاست.

در مشهد ۹۵۰ هزار نفر مشمول دهک‌های یک تا سه هستند

درباره توزیع کالابرگ برای دهک‌های یک تا سه در مشهد، معاون برنامه‌ریزی و توسعه فرماندار شهرستان مشهد در گفت‌وگو با خبرنگار ما اظهار کرد: ۳میلیون و ۱۱۵ هزار و ۴۳۸ نفر در شهر مشهد یارانه دریافت می‌کنند و تعداد پایانه‌های فروش در دوره گذشته توزیع کالابرگ ۲۰هزار و ۲۱۸ مورد بوده که با توجه به همکاری‌ نکردن و پرداخت نشدن معوقات فروشگاه‌ها، در حال حاضر ۱۶ هزار و ۳۰۰ پایانه عرضه کالابرگ در مشهد وجود دارد.
سید مرتضی حیدری ادامه داد: از امروز مشمولان دهک‌های یک تا سه می‌توانند کالابرگ خود را دریافت کنند که در مشهد ۹۵۰هزار نفر جزو این دهک‌ها هستند. قرارگاه و ستاد هماهنگی و نظارت بر بازار در فرمانداری مشهد فعال شده و این ستاد با خط۱۲۴ پاسخگوی پرسش‌ها و مشکلات مردم در حوزه کالابرگ؛ به ویژه نبود کالا در فروشگاه‌ها خواهد بود و با توجه به توزیع روغن از هفته آینده، بهتر است برای تهیه کالابرگ‌ها از هفته بعد مراجعه کنند.
وی در خصوص تعریف برنج هندی و پاکستانی برای تهیه از طریق کالابرگ‌ها توضیح داد: این مشکل از هفته آینده برطرف شده و برنج مورد نیاز فروشگاه‌ها تأمین خواهد شد.

سخن آخر...

در مجموع، آنچه از مشاهده‌های میدانی بازار، همزمان با واریز کالابرگ دهک‌های اول تا سوم بدست می‌آید، نشان می‌دهد فاصله معناداری میان هدف‌گذاری سیاست‌گذار و واقعیت بازار وجود دارد. هرچند کالابرگ به‌عنوان ابزاری حمایتی با هدف جبران بخشی از فشار ناشی از حذف ارز ترجیحی تعریف شده؛ اما افزایش شتابان قیمت‌ها، محدودیت انتخاب کالا و نبود برخی اقلام اساسی به‌ویژه روغن، عملاً قدرت اثرگذاری این حمایت را کاهش داده است. گلایه همزمان مردم و فروشندگان، از یک‌سو نسبت به ناکافی بودن اعتبار کالابرگ و از سوی دیگر پرداخت نشدن معوقات، بیانگر آن است که بدون ثبات در بازار، تأمین مستمر کالا و به‌روزرسانی واقعی ارقام حمایتی متناسب با تورم، کالابرگ نمی‌تواند نقش مؤثری در کاهش فشار معیشتی ایفا کند. آنچه امروز در بازار دیده می‌شود، بیش از آنکه نشانه آرامش باشد، تصویری از تردید نسبت به آینده و نگرانی از تداوم گرانی‌هاست؛ نگرانی‌ که اگر پاسخ عملی نگیرد، اعتماد عمومی به سیاست‌های حمایتی را بیش از پیش تضعیف خواهد کرد.