حالا که فرصت روز و شب کردن در ماه رجب دوباره نصیب ما شده، خوب است برای بهره‌مندی حداکثری از این ماه پربرکت تلاش کنیم. در روایات، ماه رجب «شهر الله الأصب» یعنی ماه «سرای خداوند» نامیده شده که رحمت خدا در آن بر بندگان سرازیر شده و فرصت عبادت، زیارت و درخواست بخشش از درگاه خداوند برای همه افراد مهیاست. پیامبر(ص) فرمودند: «رجب برای امت من ماه استغفار است، پس در این ماه به محضر پروردگار از گناهان خویش پوزش طلبید که خداوند بخشنده‏ای مهربان است»(بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۳۸). در ادامه مروری داریم بر فضیلت امر زیارت، به‌ویژه زیارت امام رضا(ع) در ماه رجب.

توجه به دقایق و موقعیت مکانی مناسب

در بسیاری از متون دینی ما توصیه شده از رحمت‏ و عنایات الهی در ماه رجب نباید غفلت کرد؛ انسان باید در همه لحظه‌ها، ساعات و روزهای این ماه پربرکت، توجه به خداوند داشته باشد. به جز توجه به زمان، توجه به مکان نیز برای ما سودمند خواهد بود. این همه تأکید روی اعیاد، جمعه، شب جمعه و از جمله ماه رجب، بدون تردید آثار ویژه‌ای دارد. دعا، روزه، توجه، زیارت رجبیه، عمره، عمل ام‌داوود و... در ماه رجب که هر کدام از جایگاه و مقام والایی در این ماه برخوردارند (برگرفته از تقوا و اخلاق قرآنی، موسوی تبریزی، سید محسن‏، نور علی نور، قم‏، ۱۳۸۸ش‏، ص ۱۲۵). می‌دانیم براساس آموزه‌های دین ما، برخی از مکان‌ها دارای این ویژگی و برکت هستند که حضور در آن‌ها موجب کسب رحمت و توجه خداوند می‌شود. مانند عنایتی که خداوند متعال در مکان‌های زیارتی، مراقد و مسجد به انسان دارد. پس شایسته است در این ماه اوقات بیشتری را در این اماکن که جملگی خانه‌های خدا هستند، به سرببریم.

زیارت‌های توصیه شده برای ماه رجب

ماه پرفضیلت رجب از ماه‏های بابرکتی است که زیارت خانه خدا و عمره رجبیه یا زیارت قبور امامان معصوم(ع) در آن سفارش شده است. حرام بودن جنگ در ماه رجب به عنوان یکی از ماه‏های حرام نیز نشان دهنده شأن والای این ماه است. زیارت ائمه اطهار(ع)، به‌ویژه زیارت حضرت اباعبدالله(ع) در ماه رجب بسیار سفارش شده است. در روایتی از حسین بن روح (یکی از نواب اربعه امام زمان(عج)) نقل شده هرگاه در ماه رجب به زیارت هر یک از معصومین(ع) رفتی و در هر یک از حرم‏های امامان و مشاهد شریفه بودی، چون داخل شدی، به شکرانه این توفیق، این دعا را بخوان: «الحمدلله الذی اشهدنا مَشهَدَ اولیائه فی رجب...»؛ خدا را سپاس که در ماه رجب، توفیق دیدار اولیائش را برای ما مهیا و حقی را که آنان بر گردن ما دارند، بر ما واجب کرد. درود خدا بر محمد و خاندان برگزیده و جانشینان او. خدایا! همچنان که ما را بر مزارشان حاضر کردی، در قیامت هم ما را با آنان محشور کن (دعای مفصلی است؛
ر. ک: مفاتیح الجنان، عمل هفتم از اعمال مشترکه ماه رجب).
یکی از ادعیه این ماه «زیارت رجبیه» است. زیارت‌نامه‏ای که توصیه شده در این ماه، خطاب به سیدالشهدا(ع) خوانده ‏شود و برای آشنایی با آن می‌توانید به کتب دعا و زیارت مراجعه کنید. این زیارت‌نامه مخصوص شب اول رجب، شب نیمه رجب و روز نیمه شعبان است و چنین آغاز می‏شود: «السلام علیک یابن رسول الله...»(بحارالانوار، ج۹۸، ص ۳۳۶).در ادامه این زیارت‌نامه، متنی خطاب به شهدای کربلا با ذکر نام یکایک آنان آمده که شامل ۷۵ اسم مبارک است و برخی هم آن را زیارت ناحیه مقدسه می‏دانند (بحارالانوار، ج۹۸، ص۳۴۰، محمدمهدی شمس‏الدین، انصار الحسین، ص۱۲۹).

افضل‌ترین زیارت در ماه رجب

با مطالعه متون روایی و آنچه از بزرگان دینی برای ما به‌جا مانده، یکی از با فضیلت‌ترین اعمال ماه رجب، زیارت امام رضا(ع) است. کارشناسان دینی این توصیه و تأکید را که در این ماه، زیارت امام رضا(ع) از زیارت تمامی ائمه اطهار(ع) دارای فضیلت بیشتری است، در ذیل این حدیث از امام جواد(ع) بیان می‌کنند: راوی می‌گوید: از امام جواد(ع) پرسیدم: مردی حج بجا آورد و عمره تمتع را هم بجا آورد و به مدینه رفت و قبر پیامبر(ص) را زیارت کرد. سپس خدمت شما آمد و شما را زیارت کرد، در حالی که عارف به حق شما بود و می‌دانست شما حجت خدا بر خلق او هستی و به کربلا رفت قبر امام حسین(ع) را زیارت کرد، قبر موسی بن جعفر(ع) را نیز زیارت کرد و به سوی سرزمین خود برگشت. سال بعد نیز خداوند، حج را روزی و نصیب او کرد؛ آیا در این سال حج بجا بیاورد یا به خراسان به زیارت قبر پدر بزرگوار شما برود؛ کدام بافضیلت‌تر و برتر است؟ امام جواد(ع) فرمودند: «یَأْتِی خُرَاسَانَ فَیُسَلِّمُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ أَفْضَلُ وَ لْیَکُنْ ذَلِکَ فِی رَجَبٍ؛ زیارت پدرم امام رضا(ع) بافضیلت‌تر و برتر است که البته باید در ماه رجب باشد» (عیون اخبارالرضا(ع)، شیخ صدوق، نشر جهان‏، تهران‏، ۱۳۷۸ ق،‏ ج ۲، ص ۲۵۸).
همچنین برتری زیارت در این ماه بر سایر اعمال نیک مستند به این فراز از زیارت جامعه کبیره است: «اِنْ ذُکِرَ الْخَیْرُ کُنْتُمْ اَوَّلَهُ وَ اَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْویهُ وَ مُنْتَهاهُ؛ هر جا خیری باشد و ذکر شود، شما اول و ریشه و فرع و معدن و جایگاه و پایان آنید». بنابراین تمام خیرات (از جمله هر آنچه از خیر که در ماه رجب است) به برکت اهل بیت(ع) به ما رسیده و ریشه و اصل همه خوبی و خیرها آن‌ها هستند و بافضیلت‌تر بودن زیارت امام رضا(ع) برای مجاوران و زائران مشهد مقدس از تمامی اعمال ماه رجب، اشاره به حقیقتی است که عنوان شده است (تحفه رجبیون: چکامه‌ها و متن‌هایی برای مناسبت‌ها و دعاهای ماه رجب، جمعی از نویسندگان، ص ۶۸ – ۶۶).

ماهی که در آن گره‌گشایی روزی ماست

مناجات و راز و نیاز با خدای متعال در هر فرصتی ثمرات زیادی دارد که نخستین آن‌ها آرامش قلبی و اطمینان به خدای متعال است. به غیر از ثمرات روحی و روانی مناجات، دعا کردن برای ما راه‌گشای بسیاری از بن‌بست‌های زندگی است. در این ماه مبارک پسندیده است ساعتی از روز را به دعا و نیایش مشغول باشیم. مرحوم مجلسی و حاج شیخ عباس قمی موارد متعددی از ادعیه مخصوص این ماه را در کتب خود آورده‌اند؛ از جمله این دعاها از سید بن طاووس است که او از محمد بن ذکوان آورده است: به امام صادق(ع) گفتم لطفاً برای ماه رجب مرا دعایی تعلیم دهید که از طرف خدای متعال به وسیله آن سود ببرم. حضرت فرمود: در تعقیب نمازهای صبح و شام هر روز این ماه این دعا را بخوان: «یا من ارجوه لکلّ خیر و آمن سخطه عند کلّ شر یا من یعطی الکثیر بالقلیل یا من یعطی من سئله یا من یعطی من لم یسئله و من لم یعرفه تحنّنا منه و رحمة اعطنی بمسئلتی ایّاک جمیع خیر الدّنیا و جمیع خیر الآخرة و اصرف عنّی بمسئلتی ایّاک جمیع شرّ الدّنیا و شرّ الآخرة فأنّه غیر منقوصٍ ما اعطیت وزدنی من فضلک». محمد بن ذکوان در ادامه می‏گوید: سپس حضرت محاسن خود را به دست چپ گرفت و با حالت تضرع و خشوع در حالی که انگشت سبابه دست راست را حرکت می‏داد، ادامه دعا را ‏خواند: «یا ذاالجلال و الأکرام یا ذالنّعماء و الجود یا ذالمنّ و الطّول حرّم شیبتی علی النّار»(شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، اعمال ماه رجب).
در حدیثی دیگر از پیامبر(ص) گزارش شده که فرمودند: هر کسی در ماه رجب این عبارت را ۱۰۰بار بگوید: «استغفر الله الّذی لا اله الّا هو وحده لاشریک له واتوب الیه؛ و با صدقه این ماه را به پایان ببرد، پاداش ۱۰۰ شهید را دارد و اگر در ماه رجب از دنیا برود خدا از او راضی ‏است» (شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، ص ۲۴۸).
پایان‌بخش مطلب امروز شرحی از اعمال مختصر ماه رجب را بیان می‌کنیم. در احادیث آمده است هر کسی دوست دارد جایگاه خود را در بهشت ببیند در ماه رجب یک روز روزه بگیرد و چهار رکعت نماز بخواند؛ در رکعت اول ۱۰۰بار سوره توحید، در رکعت دوم ۲۰۰ بار سوره توحید را بخواند.

منابع:
گفتاری درباره ماه رجب‏؛ نویسنده: محمدعلی حائری
فرهنگ زیارت؛ نویسنده: جواد محدثی