به‌گزارش قدس آنلاین، به‌تازگی این خبر رسانه‌ای شده که تعدادی از خودروسازان خصوصی عرضه محصولات خود را به حالت تعلیق درآورده‌اند و هیچ بخشنامه فروشی منتشر نمی‌کنند، اما در مقابل به‌صورت چراغ خاموش محصولات خود را به‌شکل «سبدی» به‌فروش می‌رسانند.

اما فروش سبدی چیست و چه تأثیری بر بازار دارد؟ به‌صورت کلی زمانی که بازار در رکود سنگین به ‌سر می‌برد و شرکت‌ها هم با مشکل نقدینگی مواجه باشند با فروش سبدی به نمایندگی‌ها سعی می‌کنند ضمن برطرف کردن چالش نقدینگی خود، به‌گونه‌ای از نمایندگی‌های خود هم حمایت کنند.

درست است که در این شرایط مشکل نقدینگی شرکت مرتفع می‌شود، اما با دو مشکل در بازار مواجه می‌شویم نخست اینکه اجرای تعهدات شرکت به مردم عادی که در صف خرید هستند با تأخیر مواجه می‌شود و دوم، امکان افزایش قیمت همین محصولات طی ماه‌ها آینده فراهم می‌شود؛ چراکه خریداران عمده خودرو سعی دارند پس از چند ماه دپو خودرو کسب سود کنند درنتیجه با عدم عرضه در بازار، قیمت‌ها را بالا برده و پس از افزایش قیمت، خودروها را وارد بازار می‌کنند.

در شرایط فعلی بهترین کار فروش سبدی است

عماد جعفری، کارشناس بازار خودرو در گفت‌وگو با قدس ضمن بیان اینکه فروش سبدی خودرو در زمان رکود بازار رخ می‌دهد، اظهار کرد: وقتی بازار اقبالی برای خرید خودرو نشان نمی‌دهد و فروش اقساطی هم تنها تا حدی می‌تواند کمبود نقدینگی شرکت‌ها را جبران کند، بهترین کار فروش سبدی محصول به نمایندگی‌هاست.

وی با اشاره به اینکه فروش سبدی خودرو به ‌نمایندگی‌ها اقدامی غیرقانونی نیست، گفت: این روش تأثیر عجیب و غریبی روی قیمت محصولات در بازار نخواهد داشت؛ چراکه با این مدل فروش عملاً نیاز بازار تأمین می‌شود حالا به روش دیگری. شرکت چند هزار دستگاه خودرو را به ‌نمایندگی تحویل می‌دهد و وقتی این محصولات وارد بازار شدند براساس سازوکار عرضه و تقاضا قیمت‌گذاری و به فروش می‌رسد، بنابراین افزایش قیمتی نخواهیم داشت به‌ویژه اینکه در مدل‌های مونتاژی میان قیمت بازار و کارخانه تفاوت نرخ فاحشی هم وجود ندارد.

این کارشناس بازار خودرو اضافه کرد: اجحاف زمانی رخ می‌دهد که خودروسازان خودروهایی را که متعهد به فروش آنان به مردم شده‌اند را با تأخیر تحویل ‌دهند و در مقابل اقدام به فروش سبدی به نمایندگی‌های خود کنند که در این صورت هم باید گفت وقتی ایران‌خودرو و سایپا به عنوان دو شرکتی که همیشه مورد حمایت دولت بوده‌اند مدت‌هاست خودرویی به مشتری تحویل نمی‌دهند، نمی‌توان از شرکت‌های خصوصی انتظار داشت که به فکر سود خود نباشند.

جعفری اضافه کرد: در چنین شرایطی خودروساز تعهداتش به مردم را مدتی دیرتر تحویل می‌دهد، اما با فروش سبدی بخشی از نقدینگی خود را کسب می‌کند.

وی به ‌نبود نظارت در بازار خودرو اشاره و تصریح کرد: برخی شرکت‌ها حدود یک سال است خودرو به مشتریان خود تحویل نداده، اما در مقابل به‌منظور اینکه در بحث پلاک‌گذاری و... دچار مشکل نشوند به راحتی خودرو در اختیار ارگان‌ها قرار می‌دهند؛ این رفتارها درنتیجه عملکرد دستگاه‌های دولتی و خاصه دستگاه‌های نظارتی است و شاید نتوان بر خودروسازان خرده گرفت.

به باور این کارشناس بازار خودرو؛ این تخلف‌ها که روی می‌دهد درنتیجه اجازه‌ای است که نهادها به‌صورت چراغ خاموش و اهمال‌کاری به شرکت‌ها می‌دهند و می‌بینیم که هر روز هم این اتفاق‌ها در ابعاد گسترده‌تری در حال رخ دادن است.

فروش سبدی خودرو نشان‌دهنده عمق رکود است

امیرحسن کاکایی، دیگر کارشناس صنعت خودرو هم در گفت‌وگو با خبرنگار ما گفت: متأسفانه زمانی که سخن از صنعت و بازار خودرو می‌گوییم همه این‌ها را به عنوان یک سیستم منسجم می‌بینیم درصورتی که هم صنعت خودرو و هم بازار خودرو دارای بخش‌بندی‌های مختلف هستند، اما در گفت‌وگوها و سیاست‌گذاری‌ها همه این بخش‌ها را با یک چشم می‌بینیم، درحالی که در هر کدام از این‌ها رفتارها متفاوت است.

وی ادامه داد: درحال حاضر درخصوص بخشی از صنعت و بازار که عمدتاً مونتاژکاران هستند و محصولاتی با قیمت‌های بالای ۵/۱ میلیارد دارند، طی این سال‌ها می‌توانستند در چارچوب قیمت‌گذاری دستوری و براساس ضوابط، قیمت‌ها را به‌روز کنند که اتفاقاً قیمت آنان با قیمت بازار هم یکی بود و تقریباً در فروش این خودروها رانتی به‌وجود نمی‌آمد.

کاکایی افزود: آن‌طور که مشخص است تولید این خودروها درحال حاضر به اشباع رسیده و رکود کامل برای این بخش از بازار حاکم است؛ دراین شرایط فروش سبدی روشی است که در مواقع رکود شدید رخ می‌دهد. به طور مثال در سال‌های ۹۲ و ۹۳ که تولید افزایش یافت و قیمت‌ها به تبع آن افزایشی و بازار هم اشباع شده بود بازار دچار رکود شد؛ چراکه مردم خودرویی خرید نمی‌کردند و این‌گونه شد که ایران‌خودرو و سایپا به این روش فروش سبدی روی آوردند؛ امروز هم همین‌گونه است.

این کارشناس صنعت خودرو تأکید کرد: وظیفه خودروساز تولید است و نه سرمایه‌داری به همین جهت وقتی بازار دچار رکود شدید می‌شود به دلیل اینکه تعداد سرمایه‌دارانِ جزء به اندازه تولید نیست، خودروساز مجبور می‌شود به دنبال خریداران عمده باشد این‌گونه است که فروش سبدی رخ می‌دهد.

وی این رویه را روشی درست برای بقای تولید دانست و درخصوص تأثیر این روش بر احتمال افزایش قیمت در بازار، خاطرنشان کرد: در کشوری که تورم ۴۰ تا ۵۰درصدی وجود دارد نمی‌توان گفت چه کسی مسئول افزایش تورم و قیمت‌هاست. کوییک نسبت به ۵/۱ ماه پیش حدود ۳۰ تا ۳۵درصد افزایش قیمت را در بازار آزاد تجربه کرده، درحالی که دلار صنعتی با رشد ۵۰ تا ۱۰۰درصد مواجه بوده است و در این میان افراد مختلف ازجمله دلالان استفاده می‌برند.

کاکایی ضمن اشاره به‌اینکه در چنین شرایطی چنانچه خودروساز مونتاژی به این دلیل که خریدار ندارد تولید را کاهش دهد مورد انتقاد قرار می‌گیرد که کاهش تولید منجر به افزایش قیمت شده است، گفت: امروز بر سر یک دوراهی هستیم و هر کاری که انجام شود در ادامه مورد انتقاد قرار می‌گیرد؛ افزایش قیمت در بازار ارتباطی با هیچ یک از این‌ها ندارد، اما در بازی‌های مختلف هر فردی سود خودش را می‌برد؛ ذات این کار(فروش سبدی) منجر به افزایش نرخ نمی‌شود، اما ممکن است دلالانی که امروز این خودروها را خریداری می‌کنند زمینه افزایش نرخ را فراهم کنند.

به‌عقیده این کارشناس صنعت خودرو مشکل اصلی امروز ما دلالان نیستند مشکل جای دیگر است. درست است که در این میان دلالان سود می‌برند، اما در حال حاضر دلال نمی‌تواند کاری انجام دهد؛ چراکه بازار در شرایط اشباع قرار دارد. به جایی رسیدیم که باوجود رکود، بازار خودش درگیر افزایش قیمت شده، البته این افزایش قیمت نه متناسب با ارزش ریال که کمتر از آن افزایش می‌یابد مانند مثال کوییک که مطرح شد.

وی اضافه کرد: در این شرایط دلال می‌تواند بازارگرمی کند و به جای فروش نقدی، اقساطی بفروشد؛ هرچند پیش از این خودروسازان هم به سمت فروش اقساطی رفتند، اما شرایط تورمی از تعداد مشتری‌ها کاسته به همین دلیل معتقدم چنانچه فروش کم نبود، خودروسازان به سمت فروش سبدی نمی‌رفتند.

کاکایی تأکید کرد: به‌طور طبیعی هر خودروسازی ترجیح می‌دهد پول خودرو را خودش دریافت کند، اما اگر امروز صنعتگر به سمت فروش سبدی رفته به این معناست که بازار به ‌شدت راکد است و چاره‌ای جز این نوع فروش ندارد که البته بعید است این روش هم راه به جایی ببرد؛ چراکه امروز سرمایه‌گذاری در دیگر بخش‌ها پرسودتر، کم ریسک‌تر و راحت‌تر است.

به گفته این کارشناس صنعت خودرو؛ به نظر من امروز نباید نگران افزایش قیمت در این خصوص باشیم؛ نگرانی اصلی باید این باشد که اساساً دولت قرار است ارزش ریال را چگونه مدیریت کند. امروز اگر بخواهیم به خودروساز فشار بیاوریم که حق فروش سبدی نداری دو اتفاق رخ می‌دهد؛ نخست اینکه خودرو تولید و به انبارها فرستاده می‌شود که در این صورت مورد اتهام احتکار قرار می‌گیرند و دوم اینکه تولید را پایین می‌آورد و به نوعی دیگر مورد اتهام قرار می‌گیرد.