حدیث کسا از شناخته شدهترین متون روایی در میان شیعیان، اگرچه سالهاست بر زبانها جاری است و در محافل خانوادگی و مذهبی قرائت میشود، اما به گفته صاحبنظران، هنوز بخش عمدهای از ابعاد معرفتی، تربیتی و آثار شگفتانگیز آن ناشناخته مانده است. حجتالاسلام والمسلمین مصطفی امینیخواه در محفل خانوادگی «نفس عمیق» با تأکید بر جایگاه ویژه این حدیث در منظومه معارف شیعی، حدیث کسا را سرمایهای بزرگ و کمنظیر دانست که ظرفیت آن، سالها بحث و گفتوگوی علمی و معرفتی را میطلبد. این سخنرانی به همت مؤسسه جوانان آستان قدس رضوی و در چارچوب برنامه هفتگی این محفل برگزار شد.
حدیثی فراتر از یک متن شناخته شده
حجتالاسلام والمسلمین امینیخواه در ابتدای سخنان خود با اشاره به آشنایی عمومی جامعه با حدیث کسا، تصریح کرد: «حدیث کسا از آن متونی است که همه ما نامش را میدانیم، آن را میخوانیم و با آن انس داریم، اما وقتی وارد عمق آن میشویم، میبینیم نکات فراوانی در آن نهفته است که کمتر به آن پرداختهایم». وی افزود: «این حدیث، بهویژه از منظر تربیتی، اعتقادی، معرفتی و حتی اجتماعی، ظرفیتهای کمنظیری دارد. به تعبیر مرحوم آیتالله العظمی بهجت، حدیث کسا سرشار از معجزه است؛ بهگونهای که اگر کسی با دقت و تأمل آن را بررسی کند، دهها معجزه را در همین متن کوتاه مییابد». این استاد حوزه با اشاره به جایگاه ویژه حدیث کسا در میان معارف شیعه، اظهار کرد: «حدیث کسا یکی از سرمایههای بزرگ مکتب تشیع است؛ سرمایهای که چون همیشه در دسترس ما بوده، گاه قدر آن را ندانستهایم». وی افزود: «این معارف در مکاتب غیرشیعی اساساً وجود ندارد. همین گستره و عمق نشان میدهد چه میراث عظیمی در اختیار ماست؛ میراثی که اگر بهدرستی شناخته و تبیین شود، میتواند نقش مهمی در تربیت فردی و اجتماعی ایفا کند».
وعدهای که خود معجزه است
حجتالاسلام امینیخواه با اشاره به بخش پایانی حدیث کسا، آن را یکی از برجستهترین جلوههای اعجاز این روایت دانست و گفت: «وعدهای که پیامبر اکرم(ص) در پایان حدیث کسا بیان میکنند، خود بهتنهایی یک باب مستقل از معجزه است». وی توضیح داد: «پیامبر(ص) وعده میدهند اگر جمعی از مؤمنان و محبان اهلبیت(ع) گرد هم آیند و حدیث کسا را بخوانند، اگر غم و اندوهی داشته باشند، خداوند آن را برطرف میکند و اگر حاجتی داشته باشند، حاجتشان روا میشود». به گفته این سخنران، تحقق مکرر این وعده در طول تاریخ، خود مصداقی از اعجاز حدیث کساست: «میلیونها بار حدیث کسا خوانده شده و در موارد فراوان، حاجتهای بزرگ و مشکلات پیچیده به شکل شگفتآوری حل شده است».
حجتالاسلام امینیخواه با اشاره به تجربهها و توصیههای علما، بیان کرد: «برخی از بزرگان، حدیث کسا را به یک نسخه جامع تشبیه کردهاند؛ نسخهای که برای مشکلات مختلف کاربرد دارد». وی افزود: «در مواردی مانند مشکلات خانوادگی، بیماری، افسردگی و حتی گرفتاریهای بزرگ، توصیه شده است به حدیث کسا متوسل شویم. در خود روایت نیز آمده اگر کسی محزون یا مغموم باشد، خداوند فرج و گشایش را نصیب او میکند».
روایتی که سرنوشت شیعه را رقم میزند
این سخنران با تأکید بر تفاوت ماهوی حدیث کسا با دعاهای رایج، تصریح کرد: «حدیث کسا اساساً دعا یا مناجات به معنای متعارف نیست و روایت یک واقعه عظیم است». وی سپس به تشریح اجمالی واقعه کسا پرداخت و گفت: «این واقعه در خانه حضرت فاطمه زهرا(س) رخ میدهد؛ جایی که پیامبر اکرم(ص) در حالت ضعف وارد میشوند، کسای یمانی را طلب میکنند و بهتدریج امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امیرالمؤمنین(ع) و خود حضرت زهرا(س) با اجازه پیامبر(ص)، زیر کسا قرار میگیرند». حجتالاسلام امینیخواه افزود: «اوج این واقعه زمانی است که جبرئیل امین از آسمان اجازه میگیرد تا به این جمع بپیوندد و پس از آن، آیه تطهیر نازل میشود؛ آیهای که جایگاه اهلبیت(ع) را بهروشنی تبیین میکند».
وی با اشاره به گفتوگوی امیرالمؤمنین(ع) با پیامبر اکرم(ص) در پایان واقعه کسا، گفت: «پیامبر(ص) در پاسخ به سؤال امیرالمؤمنین(ع) درباره ثمره این اجتماع، میفرمایند هر جا این حدیث در میان جمعی از مؤمنان نقل شود، رحمت الهی نازل میشود، فرشتگان حضور مییابند و غمها برطرف میشود». حجتالاسلام امینیخواه افزود: «امیرالمؤمنین(ع) در ادامه میفرمایند: «فُزنا و ربّ الکعبه»؛ سوگند به پروردگار کعبه که ما رستگار شدیم و شیعیان ما نیز رستگار شدند. این جمله، جایگاه حدیث کسا را در سرنوشت معنوی شیعه نشان میدهد».
شبهه سند و پاسخی از جنس معرفت
حجتالاسلام والمسلمین امینیخواه در بخش دیگری از سخنان خود، به شبهاتی که گاه درباره سند حدیث کسا مطرح میشود اشاره کرد و گفت: «اصل واقعه کسا، یعنی اجتماع اهلبیت(ع) و نزول آیه تطهیر، مورد اتفاق شیعه و اهل سنت است و هیچ تردیدی در وقوع آن وجود ندارد». وی افزود: «بحثی که گاهی مطرح میشود، درباره همین متن مشهور حدیث کساست. اما در اینجا، باید به مبنایی عمیق و قابل تأمل از مرحوم آیتالله العظمی بهجت توجه کرد». به گفته حجتالاسلام امینیخواه، آیتالله بهجت با نگاهی فقیهانه و دقیق معتقد بودند چنین متونی اساساً قابل جعل نیستند: «ایشان میفرمودند این گونه روایات، آن قدر بلند، عمیق و سرشار از معارف و معجزاتاند که اساساً کسی توان جعل آنها را ندارد».
سخنران محفل «نفس عمیق» با نقل تعبیری از علامه طباطبایی، تصریح کرد: «علامه گاهی میفرمودند این حرفها اگر بخواهد از دهان غیرمعصوم بیرون بیاید، دهانش میچاد. یعنی عمق و عظمت این معارف، فراتر از آن است که یک ذهن معمولی بتواند آن را بسازد و به معصوم نسبت دهد». وی ادامه داد: «کسی که آن قدر معرفت دارد که بتواند چنین مفاهیمی را تصور کند، اساساً در جایگاهی نیست که بخواهد به اهلبیت(ع) دروغ ببندد. جعل این گونه روایات، نه منطقی است و نه معقول».
حدیثی که شمار معجزاتش قابل احصا نیست
حجتالاسلام امینیخواه با تأکید بر جایگاه علمی مرحوم آیتالله بهجت، گفت: «آیتالله بهجت شاگرد میرزای نائینی بودند و از نوجوانی، اشکالات علمی جدی مطرح میکردند. این شخصیت علمی ممتاز، وقتی درباره حدیث کسا سخن میگویند، سخنشان برآمده از ذوق یا احساس نیست، بلکه پشتوانه علمی و فقهی دارد». این استاد حوزه با استناد به کتاب «در محضر بهجت» خاطرنشان کرد: «آیتالله بهجت صراحتاً میفرمایند عجایب و غرایبی در حدیث کساست که خدا میداند، کسی اگر بتواند فقط تعداد معجزات آن را بشمارد، کار بزرگی کرده است». وی افزود: «این تعبیر نشان میدهد معجزات حدیث کسا محدود به یک یا دو مورد نبوده و حتی شمارش آنها نیز کار سادهای نیست».
ملائکهای که متفرق نمیشوند
سخنران محفل «نفس عمیق» با اشاره به سیره عملی آیتالله بهجت، گفت: «نقل شده است ایشان مقید بودند حدیث کسا را هر روز بخوانند و در مقاطعی، شبها خانواده را جمع میکردند و برای آنان حدیث کسا میخواندند». وی افزود: «این نکته بسیار معنادار است؛ چرا که خود حدیث کسا نیز یک واقعه خانوادگی و جمعی است و برکت آن در اجتماع دلها رقم میخورد».
حجتالاسلام امینیخواه در ادامه، به یکی از جلوههای خاص حدیث کسا اشاره کرد و گفت: «در روایت آمده است تا زمانی که اهل مجلس حدیث کسا متفرق نشوند، ملائکه نیز متفرق نمیشوند». وی نمونهای از نقل بزرگان اهل معنا را بیان کرد که پس از برگزاری مجلس حدیث کسا، حضور ملائکه را بهصورت خاص احساس کرده بودند و تأکید کرد: «این برکات، فقط برای چشمهای ظاهری نیست؛ اهل معنا نیز جلوههایی از آن را مشاهده کردهاند».
نسبت حدیث کسا با رفع بلاها و مشکلات اجتماعی
این استاد حوزه با پیوند دادن معارف حدیث کسا به مسائل اجتماعی، گفت: «یکی از اسباب نزول رحمت الهی، روی آوردن به خدا و اولیای الهی است؛ گاه در قالب دعا و استغاثه و گاه در قالب توسل مانند حدیث کسا». وی افزود: «در حدیث کسا، انسان به کسانی اظهار محبت میکند که خداوند کل عالم را به عشق آنان آفریده است. وقتی انسان به چنین اولیایی اظهار علاقه میکند، طبیعی است که مشمول رحمت الهی بشود».
در پایان این محفل، سخنران با تأکید بر اینکه حدیث کسا گنجینهای از معارف، تربیت، ایمان و تجربههای عینی است، خاطرنشان کرد: «اگر حدیث کسا به درستی فهم و در زندگی فردی و اجتماعی جاری شود، میتواند منشأ آرامش، گشایش و نزول رحمت الهی باشد».
محفل خانوادگی «نفس عمیق» که هر چهارشنبه به همت مؤسسه جوانان آستان قدس رضوی برگزار میشود، این بار با محوریت حدیث کسا، فرصتی را فراهم آورد تا بار دیگر یکی از عمیقترین سرمایههای معنوی تشیع، با نگاهی تحلیلی و روزآمد بازخوانی شود.
نظر شما