راز حیات و سرزندگی هر خانوادهای، مهرورزی و پیوند عاطفی اعضاست؛ نخی نامرئی اما استوار که خانه را از پناهگاهی مادی به ساحتی معنوی و تربیتی بدل میسازد. آیه شریفه «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً…» (روم:۲۱) به روشنی نشان میدهد مودت و رحمت، از نشانههای آشکار خداوند است؛ رمز آرامش بخشیدن به انسان در پرالتهابترین لحظات زندگی. از این منظر، خانواده موفق تنها ساختاری زیستی یا قراردادی نیست، بلکه میدانی برای شکوفایی مهر و کاشت محبت در ساحت دلهاست. متون و مبانی دین مبین اسلام بر ابعاد و برکات مهرورزی و مودت میان اعضای خانواده دلالت دارد. این نکته به عنوان اصلی انکارنشدنی در تحکیم روابط خانوادگی، موجب انس و علاقه میان افراد خانواده میشود. در ادامه سلسله مباحث خانه و خانواده به عنوان یکی از ارکان خانواده اسلامی در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین باقر مشکاتی به بررسی نقش مودت در استحکام خانواده پرداختهایم.
مهرورزی، بنیاد آرامش و حفظ حریم خانواده
قرآن سکونت و آرامش را ثمره مودت میداند و از زوجین میخواهد همت کنند روح محبت را در خانه شعلهور نگه دارند. سکونت و آرامش در اینجا معنایی از قوت و قوام در خانواده را به همراه خود دارد. این محبت یک احساس زودگذر یا وابسته به شرایط نیست، بلکه «مودت» در قرآن، عاطفهای عمیق و ریشهدار است که با رفتارهای نیک، نگاه حمایتگر و مفاهمه و ایثار مستمر، تقویت میشود. حدیث نبوی میفرماید: «لَوْ کَانَ الْمُؤْمِنُ فِی قُبَّةٍ وَاحِدَةٍ لَسَعَتْهُم…» اگر ایمانداران در یک خیمه جمع شوند، محبت و الفت، ایشان را کافی است (کنزالعمال، ج۱۳، ص۶۴۱). این عنصر در طولانی مدت و پس از توفانهای احساسی آغاز ارتباط نه تنها کمککننده است بلکه بنای خانواده را مستحکم میکند.
جلوههای مهرورزی در روابط بستگان
اما کارکرد این عنصر تنها میان زوجین، کارا و کمککننده به تحکیم خانواده نبوده و محدود به جریان میان زن و شوهر نیست؛ بلکه مودت میان والدین و فرزندان نیز در این مدار قرار دارد. قرآن احترام، دعا و مهربانی به والدین را واجب میشمارد: «وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا کَمَا رَبَّیَانِی صَغِیرًا» (اسراء:۲۴) و همچنین سفارش میکند فرزندان با عواطف صادقانه تقویت و هدایت شوند، نه با خشونت و تحقیر. این نکات ظریف و توصیههایی با این دقت نشاندهنده اهمیت روابط در خانواده است. در روایات معروف، پیامبر(ص) میفرماید: «اَکرِموا اَولادَکُم وَ أَحسِنوا أَدَبَهُم» به معنی اینکه فرزندانتان را تکریم کنید و گرامی بدارید و آداب نیک به آنان بیاموزید. در خانوادهای که اعضای آن بر مبنای احترام با یکدیگر تعامل دارند حرمتها حفظ میشود و فرزندان با حس همدلی و همراهی بیشتری در خانواده به ایفای نقش خود میپردازند.
رحمت و گذشت، ضامن پایداری مهر
آیه شریفه، مودت را با رحمت همراه میکند تا بیاموزیم محبت، تنها احساسگرایی نیست؛ بلکه در سایه رحمت، به بخشایش عیوب، صبر بر سختیها و رفاقت حتی در سختیهای اقتصادی و اخلاقی معنا مییابد.
امام باقر(ع) میفرماید: «لَا یَسْتَغْنِی أَحَدٌ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا عَن ثَلَاثٍ… وَالثَّالِثَةُ مُوَافَقَةُ أَهْلِ الْبَیْتِ فِی صِلَةِ جَمِیلَةٍ…» هیچکسی از رفاقت و مدارا در خانواده مستغنی نیست (کافی، ج۲، ص۱۰۳).
درس عملی این است اگر فضای اختلافی در خانه و خانواده پدید آمد، به جای عیبجویی و عتاب، با نگاهی همدلانه و جملهای محبتآمیز فضا را آرام کنیم. گاه یک جمله ساده «دوستت دارم» یا «برایم مهم هستی» توان ترمیم دلآزردگیها را دارد.
مهرورزی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و تربیتی
امروزه بسیاری از آسیبهای روانی و اختلالات رفتاری نوجوانان، ریشه در کمبود یا زخم محبت خانوادگی دارند. خانوادهای که اعضایش مهر و پذیرش متقابل را تمرین میکنند، فرزندانی بالنده و جامعهپذیر را به اجتماع تحویل میدهد. امیرالمؤمنین(ع) میفرماید: «أَلمَحبَّة رأسُ الخَیرِ فی الدُّنیا و الآخِرَه» محبت، سرچشمه همه خیرهاست (غررالحکم، ح۴۰۸۲).
فرصت را غنیمت بدانیم
به عنوان نکته پایانی، با توجه به مواردی که عنوان شد باید بدانیم خانواده قرآنی، تنها با پیوند نسل یا مشارکت اقتصادی شکل نمیگیرد؛ بلکه خانه هنگامی معنای حقیقی مییابد که همه اعضا فعالانه برای ساختن فضایی سرشار از عشق، مهربانی و حمایت عاطفی تلاش کنند. داشتن اختلاف یا خستگی طبیعی است، اما هنر خانواده قرآنی، تبدیل رنجها به فرصت نزدیکی دلها در سایه مهر و محبت است.
همین امروز فرصتی صادقانه برای ابراز مهر در خانواده بسازیم؛ یک آغوش، یک جمله محبتآمیز یا شنیدن بیداوری میتواند به زندگی اعضا معنا و امید ببخشد. خانهای که بر ستون مودت و رحمت استوار شود، نهتنها خود را از توفان آسیبها ایمن میکند، بلکه الگویی برای نجات جامعه در بحران بیعاطفگی خواهد شد.
نظر شما