در طول سال و ماه، دقایقی وجود دارند که در ذهن باقی میمانند؛ مثل آغاز هر دوره و رویداد و یا لحظات حزنآلود وداع و خداحافظی. در باور ما، ماه و روزهای خدا برای خودشان دارای شأن و مقاماند؛ ماه رجب نیز از همین دست ایام است. همانطور که پیش از رسیدن به آن در تکاپو برای آماده شدن بودیم حالا که در دهه پایانی آن قرار داریم هم در تلاش برای بهرهوری حداکثری و آمادگی برای وداع با آن هستیم که تا هنوز فرصت باقی است بتوانیم با انجام اعمالی که از روایات و توصیههای دینی برای ما بهجا مانده، قدر و شأن این ماه را بهجا آوریم. در ادامه مروری بر این موارد خواهیم داشت.
وداعی در شأن مقام ماه رجب
مفهوم وداع به غیر از بار احساسی که با خود دارد، در باور دینی ما که برگرفته از سیره و نحوه رفتار بزرگان دینی و توصیههای روایی است برای خود آداب و راه و روشی دارد. پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) در مواجهه اعمال دینی مثل حج، زیارت و یا پایان روزهای مقدس خداوند مانند ماههای مختلف، دعاها و اذکاری برای وداع با آنها داشتهاند؛ کافی است به کتاب مفاتیحالجنان رجوع کنیم تا فهرست دعاهای وداع را ببینیم. از بهترین ماههای سال، ماه رجب است که در آن پیامبر(ص) به رسالت مبعوث شده و حضرت علی(ع) پا به دنیا گذاشتند. ماهی که وداع با آن دارای آداب و ترتیبی است و در زمینه آن، دعایی وارد شده است که در ادامه بیشتر با آن آشنا خواهیم شد.
با جسم و جانی پاک متوسلیم
این دعا که باید در روز پایانی ماه خوانده شود، دارای آدابی است. نخست آنکه مطهر باشیم، یعنی غسل کرده و خود را از آلودگیها پاک کنیم. دومین مورد، سفارش به روزهداری است. پس پاکی و روزهداری از عناصری هستند که خوب است هنگام تلاوت دعای وداع با ماه رجب انجام دهیم. در باورهای دینی ما توسل و درخواست شفاعت از باب گرهگشایی نیز امری است که در ایام خاص توصیه میشود. همانطور که آیتالله ملکی تبریزی در اعمال روز آخر ماه رجب میگوید: «در این روز باید در عرضه اعمال و عرض ناتوانی و کوتاهی خود تلاش کرده و همراه با اعتراف صادقانه و حیایی خالص و با وارد شدن از در فضل بزرگ او برای تمام حالات و اعمال خود چارهجویی کرده و آنان را اصلاح کند و با دوستان روسفید خداوند به او متوسل شود که او کریم بوده و کرامت را برای اولیا و بندگانی که به دنبال وسیلهای به در او آمده و محتاج به رحمت او هستند، دوست دارد».
نماز؛ یاری همیشگی
نماز یار همیشگی مؤمن است. ما در طول روز به وسیله نماز با خداوندگار عالم ارتباط برقرار میکنیم. بدین واسطه و براساس استعدادهای درونی خود در موارد مختلف نیز نمازهای مستحبی و توصیه شدهای داریم. چنانکه برای این ماه عزیز نیز میراثی در قالب نماز از پیامبر اکرم(ص) برای ما بهجا مانده است. براساس کتاب المراقبات آیتالله میرزا جواد آقای ملکی تبریزی، از بزرگان دینی که برنامههای عبادی آن از آیات و روایات ائمه اطهار(ع) جمعآوری شده، اعمال روز آخر رجب اینگونه توصیه شده است: «از مهمترین اعمال این روز، خواندن قسمت سوم نماز سلمان است». پیامبر(ص) درباره این نماز به یار خود جناب سلمان میگویند: هیچ مؤمنی این نماز را نمیگزارد مگر اینکه همه گناهان صغیره و کبیرهاش محو میشود.
در توضیح ساده چگونگی خواندن قسمت سوم نماز سلمان میتوان اینطور آن را تشریح کرد: این نماز ۱۰ رکعت نماز است که بعد از هر دو رکعت، سلام میدهیم و در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد»، سه مرتبه «توحید» و سه مرتبه «قل یا ایها الکافرون» را میخوانیم و پس از هر سلام دستها را بلند کرده و میگوییم: «لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیک لَهُ، لَهُ الْمُلْک وَ لَهُ الْحَمْدُ یحْیی وَ یمِیتُ وَ هُوَ حَی لا یمُوتُ بِیدِهِ الْخَیرُ وَ هُوَ عَلَی کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ»، یعنی معبودی جز خدا نیست، یگانه و بیشریک است، فرمانروایی و سپاس تنها برای او است، زنده میکند و میمیراند و اوست زندهای که نمیمیرد، خیر به دست او بوده و او بر هر کاری تواناست. همچنین در روز آخر ماه رجب بعد از «عَلَی کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ» بگوییم: «وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ الْعَلِی الْعَظِیمِ» یعنی او بر هر کاری تواناست. خدایا بر محمد و خاندان پاکش درود فرست و جنبش و نیرویی جز به خدا نیست، خدای برتر و بزرگ.
ذکری کارساز برای انسان فروتن
به عنوان نکته پایانی باید بدانیم اعمال و آداب وداع با ماه رجب تنها به خواندن ادعیه و نماز خلاصه نمیشود بلکه طیف وسیعی از اعمال مختلف را میتوان در کتب دینی مشاهده کرد که فرد، بسته به توانایی خود میتواند به انجام آنها بپردازد. میرزا جواد آقای ملکی تبریزی در کتاب خود به ذکر کارگشایی برای این روزها اشاره کرده و آورده است: «امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء؛ ای کسی که وقتی او را بخوانند بیچارگان را اجابت کرده و گرفتاریشان را برطرف میکند». توصیه به تکرار این ذکر به این دلیل است که خداوند متعال «کریم العفو» است و «کریم العفو» را به کسی که گناهان را بخشیده و آنها را تبدیل به چند برابر نیکی میکند تعبیر کردهاند. در این روزها خوب است در مقابل خداوند عالم با حالت فروتنی و تواضع، آداب آن را رعایت کنیم و واقف باشیم ما در برابر عظمت خالق، بنده کوچکی هستیم که سر تسلیم فرود آورده و احتیاج و نیاز خود را در برابر بینیازی و غنای خالق عرضه میکنیم. همچنین با در نظر گرفتن حسن ظن به آنچه خداوند برایمان مقدر کرده از درگاه الهی درخواست لطف و عفو کنیم و با شکر تجربه دوباره ماه مبارک رجب بخواهیم در این ماه بخشوده شویم و فرصت دوبارهای برای زیست در این ماه در سال آینده داشته باشیم.
نظر شما