بیش از هزار و دویست و اندی سال است که حرم مطهر امام رئوف، حضرت ابالحسن الرضا(ع) پناه و ملجأ همه درماندگان زائر و مجاوری است که چشم به سوی خراسان رضا(ع) دارند. بارگاهی که در هر عصر و دورهای، عدهای به فراخور ارادتشان، خشتی بر آن نهاده و به شیوهای آذینش کردهاند. از دوره صفویه که شاید بتوان آن را دوره آغاز توسعه مجموعه عظیم حرم منور رضوی دانست تا دورههای افشاریه، قاجاریه و... در هر عصری، درزمینه ساخت و توسعه این بارگاه مقدس با ایجاد صحنها، بستها، رواقها و... اقداماتی به عمل آمد، اما در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، روند توسعه حرم مطهر با سرعتی دوچندان پیگیری شد.
آستان مقدس حضرت رضا(ع) که به عنوان یکی از بزرگترین بناهای تاریخی و مذهبی در جهان اسلام مطرح است، سالانه پذیرای میلیونها زائر و مجاوری است که برای زیارت مضجع شریف امام هشتم(ع) به آن بارگاه مطهر مشرف میشوند. از این رو، نیازمند گسترش فضا و مرمت فضاهای قدیمی و مستهلک است. پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران، مسئولان آستان قدس رضوی توجه بسیار ویژهای به توسعه حرم مطهر امام رضا(ع) داشتهاند و شاهد آن، اقدامات چشمگیری است که در بخشهای مختلف اجرا شده است. در همین راستا تشکیل سازمان عمران و نگهداری حرم مطهر رضوی در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۶۲ با نام سابق سازمان عمران و توسعه حریم حرم حضرت رضا(ع) و با هدف بازسازی، نوسازی، گسترش و توسعه اماکن متبرکه و پیرامون حرم مطهر در دستورکار تشکیلات آستان قدس رضوی قرار گرفت.
این سازمان در سالیان متمادی پس از تشکیل آن تاکنون، با همت نیروی انسانی متعهد و کارآمد شامل مهندسان، متخصصان، طراحان، کارشناسان، معماران، هنرمندان و... به طراحی و ساخت بستها، صحنها، رواقها و فضاهای زیارتی و خدماتی جدید در بارگاه مطهر امام هشتم(ع) اقدام کرد، بهگونهای که به غیر از دو صحن کهنه و نو (با نامهای فعلی انقلاب اسلامی و آزادی) و چند رواق که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در این بارگاه مقدس وجود داشتهاند، تمامی صحنها و رواقهای جدید و بسیاری از فضاهای زیارتی و خدماتی در بارگاه ملکوتی امام رضا(ع)، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران توسط این سازمان و نیروهای متعهد و متخصص آن ساخته شدهاند، چنانکه حرم مطهر حضرت ثامنالحجج(ع) که پیش از انقلاب حدود ۱۲۰هزار مترمربع وسعت داشت، اکنون به حدود یکمیلیون مترمربع فضای باز و سرپوشیده رسیده و از افزایش حدود ۱۰برابری برخوردار است. افزون بر آن، اقدامات متعددی نیز در زمینه تسهیل دسترسی زائران و مجاوران به حرم مطهر امام هشتم(ع) و انجام زیارت آسان صورت گرفته است. به عبارتی، حفاظت از هنر و معماری در حرم مطهر رضوی در کنار اجرای طرحهای توسعهای برای ارتقای سطح خدماترسانی، همواره یکی از راهبردهای مهم و اساسی در آستان قدس رضوی بوده است. هماکنون نیز فعالیتهای عمرانی حرم مطهر رضوی در بخشهای مختلف سطحی و زیرسطحی در حال انجام است که در این گزارش به معرفی یکی از این پروژههای مهم به نام پروژه رواقهای زیرسطحی حضرت امام حسین(ع) میپردازیم.
پروژه رواقهای زیرسطحی حضرت امام حسین(ع)
صحبت از این پروژه، یعنی صحبت از بزرگترین پروژه عمرانی حرم مطهر رضوی. پروژهای که با نام پروژه رواقهای زیرسطحی حضرت امام حسین(ع) بارگاه مطهر امام هشتم(ع) از آن یاد میشود. ساخت این پروژه بزرگ با هدف افزایش فضاهای زیارتی مسقف بارگاه منور حضرت ثامنالحجج(ع) آغاز شد و اکنون به مرحله اجرای عملیات مربوط به مرحله سازه رسیده و قرار است با اجرای طبقه منفییک آن، همه رواقهای زیارتی زیرسطحی پیرامون مضجع شریف امام رئوف(ع) از طریق این پروژه بههم متصل شوند. بهاینترتیب، در گرمای تابستان و سرمای زمستان امکان انتخاب مسیر زیارتی مسقف برای زائران بارگاه ملکوتی امامهشتم(ع) فراهم میشود و دیگر ضرورتی ندارد زائران برای انجام زیارت، ناگزیر به حضور در صحنها (به عنوان فضاهای روباز) باشند.
این پروژه بزرگ ۴۳هزار مترمربعی از سمت شمال به رواق حضرت معصومه(س) (واقع در قسمت تحتانی رواق دارالولایه) و از شرق به رواق دارالمرحمه (واقع در قسمت تحتانی رواق امام خمینی(ره)) متصل میشود و ساخت آن در سه طبقه اصلی همکف، منفی یک، منفی دو و دو نیمطبقه در طبقات منفی یک و همکف، تعریف شده است. ضمناً فضاهای قدیمی که هنگام اجرای این پروژه مهم تخریب شدهاند، با برنامهریزی دقیق دوباره ساخته شده و به بهرهبرداری خواهند رسید. یکی از این اماکن، کتابخانه گوهرشاد است که در طرح جدید با امکانات عالی ساخته و جایگزین کتابخانه قبلی خواهد شد.
معرفی این پروژه به روایت آمار و ارقام
در ساخت این پروژه بزرگ، موارد متعددی برای رفاه حال زائران مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله اینکه ۱۶۰چشمه سرویس بهداشتی به مساحت بیش از هزارو۳۰۰ مترمربع در این پروژه پیشبینی شده است. یکی از امکانات ویژه در این مجموعه، در نظر گرفتن اتاق مادر و کودک و سرویسهای ویژه معلولان و... بوده تا رفاه بیشتری برای زائران حرممطهر حضرترضا(ع) فراهم شود.
همچنین در این پروژه، ۱۰هزار مترمربع رواق زیارتی سرپوشیده برای استقرار زائران ایجاد میشود که ۳هزار مترمربع از این مساحت در قسمت زیرین مسجد جامع گوهرشاد، حدود ۵هزار مترمربع از آن در قسمت زیرین بست شیخ بهایی(ره) و بقیه آن در ضلع غربی پروژه در مکانی که پیشتر کتابخانه، سرویسهای بهداشتی و انبار فرش وجود داشت، قرار میگیرد.
ساخت سرداب قبور به ظرفیت ۱۸هزار قبر طبقاتی از دیگر پیشبینیهای انجام شده در این پروژه مهم است، ضمن اینکه بخشهای ارتباطی، تأسیساتی و خدماتی نیز در طبقه منفیدو آن قرار دارند. همچنین در دی ماه سال گذشته و در نخستین فاز بهرهبرداری از این پروژه عظیم، تعداد ۲هزار قبر طبقاتی از ۱۸هزار محل دفن پیشبینی شده، آماده افزوده شدن به ظرفیت خدماتی جهت دفن درگذشتگان در حرم مطهر رضوی شد.
مسیرهای دسترسی به رواقهای زیرسطحی حضرت امام حسین(ع)
دسترسیهای این پروژه بزرگ از طریق «صحن جمهوری اسلامی»، «ابتدای بست شیخ بهایی(ره)» و «صحن غدیر» بهصورت پلهبرقی، پلهسنگی و آسانسور طراحی شده است و بهاینترتیب، دسترسی زائران به این رواق زیرسطحی آسان میشود. فضاهای طراحیشده در بزرگترین پروژه عمرانی حرم مطهر رضوی بسیار فاخر و براساس معماری سنتی متناسب با جایگاه و قداست حرممطهر رضوی بوده که این موضوع مهم با استفاده از نظرات استادان و نخبگان علم و هنر معماری، طراحی و اجرا خواهد شد. همچنین بهدلیل اتصال این پروژه به مسجد جامع گوهرشاد، سعی شده از طراحی معماری به سبک دوره تیموری نیز استفاده شود.
اتمام بزرگترین پروژه عمرانی حرم مطهر رضوی تا پایان سال ۱۴۰۵
این پروژه زیرسطحی حرم منور امام هشتم(ع) ابتدا با عملیات اجرایی مقاومسازی، تحکیم سازههای موجود، خاکبرداری و اجرای سازه نگهبان شروع به کار کرد و در تعامل با بناهای موجود حرممطهر رضوی و بهصورت مرحلهای اجرا شد. با تمامشدن عملیات گودبرداری پروژه و حصول اطمینان از حذف ریسکهای ناشی از آن برای بناهای همجوار، روند اجرایی پروژه از آذر ۱۴۰۱ با سرعت بیشتری ادامه پیدا کرد. این پروژه بزرگ عمرانی هماکنون پیشرفتی حدود ۸۶ درصدی داشته و امید میرود عملیات ساخت آن تا پایان سال ۱۴۰۵ به پایان برسد.
نظر شما