درباره چگونگی به قدرت رسیدن رضاخان، دیدارش با افسران انگلیسی در قزوین، همکاری با «سیدضیاءالدین طباطبایی»، رسیدن به مقام وزارت جنگ و... زیاد خوانده و شنیدهاید، با این حال، شاید درباره «کمیته آهن» و نقش آن در کودتای سوم اسفند۱۲۹۹ کمتر شنیده باشید. این تشکیلات که به کمیته «زرگنده» یا «فولاد» هم معروف شد، تیم نسبتاً ورزیدهای از دیپلماتها، نظامیان و سیاستمداران عموماً وابسته و مورد حمایت سفارت بریتانیا بود که مسئولیت طراحی جزئیات و اجرای کودتا را به عهده داشت. «یحیی دولتآبادی» رئیس فرقه ازلی در ایران و یکی از اعضای «کمیته آهن» در این باره مینویسد: «کمیته زرگنده مرکز سیاست انگلیس است در تهران، در قسمتی که باید به دست ایرانیان انجام بگیرد». ظاهراً «کمیته آهن» در سال ۱۲۹۶، در اصفهان تشکیل شد و تعدادی از اشراف و نظامیان به عضویت آن درآمدند. به نوشته «یحیی دولتآبادی»، کمیته مدتی بعد، به دستور انگلیسیها، به تهران منتقل و پس از انتخاب «سیدضیاء» به ریاست آن، منزل وی در «زرگنده» به مقر کمیته تبدیل شد. «کمیته آهن» با سفارت انگلیس، ارتباطات سازمانی و پنهان داشت. از اعضای برجسته آن، افزون بر «سیدضیاء» و «دولتآبادی»، میتوان به «میرزا کریمخان رشتی»، «میرزا محمودخان مدیرالملک» (محمود جم)، «منوچهرخان» (طبیب ژاندارمری)، «میرزا موسی خان» (رئیس خالصجات) و سرهنگ «مسعود کیهان» اشاره کرد. در جلسات سری کمیته، «آیرون ساید» به عنوان عضو خارجی شرکت میکرد. تعدادی از اعضای «کمیته آهن» در زمره نزدیکان رضاخان قرار گرفتند و برخی از آنها مانند «محمود جم» به نخستوزیری رسیدند. با این حال، کمیته مذکور تنها برای برکشیدن رضاخان به قدرت و حمایت از وی، فعال نبود. اعضای کمیته، مأموریتهایی را از سوی بریتانیا، برای سرکوب جنبشهای آزادیخواهانه در ایران به انجام رساندند. «یحیی دولتآبادی» در خاطراتش، به مأموریت کمیته در سرکوب جنبش «میرزاکوچکخان جنگلی» اشاره کرده است.
«دولتآبادی» به نقش این کمیته مرموز در تغییر کابینهها پیش از به قدرت رسیدن رضاخان هم اشاره کرده و مینویسد: «کمیته زرگنده، با همراهی انگلیسیان، سپهدار اعظم گیلانی را رئیس دولت میسازد. قسمتی از ملیون هم که با آنها رابطه دارند، دل خود را خوش میدارند که دوستان خود را به وزارت برسانند. رئیس تازه دولت مجبور است هرچه انگلیسیان بگویند، اطاعت کند. در این وقت، سیدضیاء، مدیر رعد و رئیس کمیته زرگنده، واسطه است میان رئیس دولت و سفارت انگلیس؛ پس رئیسالوزرا باید از واسطه هم حرفشنوی داشته باشد و مقاصد او و همدستانش را برآوَرَد، تا او هم به سفارتخانه انگلیس آمد و شد کرده و کارهای وی را آنجا انجام دهد». به این ترتیب، پهلویها از همان آغاز راه، مسیری را در پیش گرفتند که در آن خبری از استقلال نبود.
۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۲:۵۱
کد مطلب: ۱۱۲۷۹۴۰
درباره چگونگی به قدرت رسیدن رضاخان، دیدارش با افسران انگلیسی در قزوین، همکاری با «سیدضیاءالدین طباطبایی»، رسیدن به مقام وزارت جنگ و... زیاد خوانده و شنیدهاید، با این حال، شاید درباره «کمیته آهن» و نقش آن در کودتای سوم اسفند۱۲۹۹ کمتر شنیده باشید.
زمان مطالعه: ۲ دقیقه
منبع: روزنامه قدس




نظر شما