‏‏در آستانه نیمه شعبان، به پیوند غدیر و ظهور می‌پردازیم. این دو، نقطه آغاز و انجام یک مسیر واحدند که غدیر اصل راه است و ظهور، کمال آن. بر اساس حدیث امام باقر، رسالت انسان در سه محور معرفت، تسلیم و رجوع به امامان خلاصه می‌شود. این ولایت، روح دین و ضامن سعادت دنیا و آخرت است. تأخیر ظهور، نتیجه عدم وفای به این عهد است. در این یادداشت، به بررسی این پیوند و اهمیت ولایت پرداخته شده است. یادداشت حجت‌الاسلام والمسلمین ابراهیم انصاری بحرینی، مفسر قرآن کریم را در ادامه می‌خوانید:

از امام محمد باقر علیه‌السلام نقل شده است: «اِنَّما کُلِّفَ النّاسُ ثَلاثة: مَعرِفَةُ الأئمّة، و التَّسلیمُ لهم فیما وَرَدَ علیهم، و الرَّدُّ إلیهم فیما اختُلِفَ فیه» (الکافی، کتاب الحجة، باب التسلیم و فضل المسلمین، حدیث ۱)

واقعه غدیر خم و بشارت ظهور، نقطه آغاز و انجام یک مسیر واحدند. غدیر، اصل راه است و ظهور، تمام و کمال آن. غدیر اجمال است و ظهور تفصیل همان اجمال. هر یک به دیگری اشاره دارد و معنای خود را در پرتو آن بازمی‌یابد.

بدون غدیر، اسلام منطق و محتوای خود را از دست می‌دهد و بدون ظهور، غدیر از تجلی جهانی و انسانی خویش محروم می‌ماند. و بدون این دو رکن، نه نظام تکوین هدفمند خواهد بود و نه نظام تشریع حکیمانه و معقول.

نگاهی در طراحی آفرینش: انسان و جهان

در نظام حکیمانه الهی، انسان و جهان بر اساس طرحی استوار و پرمعنا آفریده شده‌اند:

جهان: راه و مسیر

انسان: رهرو این راه

غایت: رسیدن به قرب الهی و مقام عبودیت

دین: برنامه حرکت و سیر

انسان به استعدادها، قابلیت‌ها و نعمت‌های بی‌شماری مجهز شده تا بتواند این راه را بپیماید؛ اما در این میان، عنصری بنیادین و غیرقابل جایگزین وجود دارد و آن «راهنمای الهی» است.

راهنما حلقه اتصال میان انسان، راه و مقصد است. بدون او، حرکت بی‌معنا و هستی بی‌حکمت خواهد بود. از همین جا ضرورت نبوت و امامت آشکار می‌شود و هماهنگی نظام خلقت و تشریع فهمیده می‌گردد. روشن می‌شود که:

تعیین امام باید الهی باشد.

زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نمی‌شود.

امام باید دارای علم و عصمت باشد.

انسان تنها زمانی به فلاح می‌رسد که: امام را بشناسد. به او ایمان داشته باشد. از او اطاعت کند و دوستش بدارد. ملازم او باشد و از او جدا نشود.

مجموع این حقیقت، «ولایت» نام دارد.

ولایت، روح دین

روایات تصریح می‌کنند که: ولایت روح و حقیقت دین است. اسلام بدون ولایت همچون جسد بی‌روح است. ولایت ضامن سعادت دنیا و آخرت است.

هویت واقعی انسان در سایه ولایت شکل می‌گیرد. پذیرش اعمال وابسته به اعتقاد به ولایت است.

پس ولایت یک موضوع فرعی نیست، بلکه زیربنای همه دین است.

حدیث امام باقر علیه‌السلام و اصول تکلیف

حدیث شریف یادشده، رسالت انسان را در سه محور خلاصه می‌کند:

نخست: معرفت/ انسان را از سرگردانی و پوچی می‌رهاند و به صراط مستقیم وارد می‌سازد.

دوم: تسلیم/ تجلی عملی معرفت است و ایمان، بیعت، اطاعت و حرکت را به دنبال دارد.

سوم: رجوع به امامان در اختلافات/ پایه وحدت امت است و مانع انحراف و تفرقه می‌شود.

بدین ترتیب، شخصیت انسان در ابعاد فردی، اجتماعی و سیاسی به کمال می‌رسد.

اصالت غدیر در نظام آفرینش

غدیر تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه ضرورتی وجودی است. پس از ختم نبوت، باید غدیر باشد تا خط هدایت ادامه یابد.

غدیر، دست گشوده خدا به سوی انسان‌هاست؛ هر که آن را بگیرد نجات می‌یابد و هر که رها کند هلاک می‌شود. هدایت تحمیلی نیست، بلکه نتیجه انتخاب انسان است.

از این رو، امت باید با امام خویش بیعت کند: در پیروی از او ثابت‌قدم باشد. بر ولایت او استوار بماند. برای اهدافش فداکاری کند. و در مقابل، امام متکفل هدایت و سعادت آنان است.

خداوند می‌فرماید: ﴿أوفوا بعهدی أوفِ بعهدکم﴾ و روایات، این عهد را عهد ولایت دانسته‌اند.

پیام غدیر: ساختن انسان و ساختن جامعه

غدیر دو بُعد همزمان دارد:

بُعد معنوی: تزکیه نفوس و رشد روحی

بُعد اجتماعی: تشکیل حکومت الهی و حفظ عزت امت

این آثار در گرو وفای به بیعت است.

چرا باید به غدیر بازگشت؟

انحراف امت از مسیر ولایت از سقیفه تا امروز، عامل اصلی شقاوت بشر بوده است؛ و در مقابل، غدیر همواره راه نجات بوده است. پس تنها راه سعادت، بازگشت به غدیر و ولایت است. اما طرح الهی در غدیر متوقف نمی‌شود، بلکه به اوج خود در «ظهور» می‌رسد.

ظهور؛ کمال غدیر

ظهور آخرین و کامل‌ترین مرحله مسیر آفرینش است و تحقق آن به آمادگی مردم و وفای آنان به عهد بستگی دارد.

چنانکه امام مهدی علیه‌السلام فرموده‌اند: «اگر شیعیان ما ـ که خدا آنان را به طاعت خود موفق بدارد ـ در وفای به عهد، همدل و یکپارچه بودند، سعادت دیدار ما از آنان به تأخیر نمی‌افتاد.» پس تأخیر ظهور از جانب مردم است، نه از جانب خدا.

از غدیر تا ظهور، یک راه

ظهور پایان همه تلخی‌ها و آغاز همه زیبایی‌هاست. در آن روز، بشر معنای انسان، زندگی و جهان را درک خواهد کرد.

آن‌گاه خواهد فهمید که راز حیات طیبه در غدیر نهفته بود و کمال غدیر تنها در ظهور آشکار می‌شود.

غدیر بدون ظهور ناتمام است و ظهور بدون غدیر بی‌ریشه.

و این دو با هم، راه واحد الهی به سوی انسان کامل و جهان عادل‌اند.