مؤسسات قرآنی بهعنوان مراکزی برای آموزش و ترویج معارف قرآن میتوانند بستری را برای کاربردی کردن آموزههای قرآنی در سطح جامعه فراهم کنند؛ اما اینکه مؤسسات قرآنی تا چه اندازه به این موضوع ورود کردهاند و توانستهاند از مفاهیم و آموزههای قرآنی برای حل چالشها و مشکلات جامعه استفاده کنند، موضوعی است که آن را در گفتوگو با دو تن از مسئولان قرآنی خراسان رضوی بررسی کردیم.
مشکلات مالی و فراوانی نهادها؛ دو مانع بزرگ پیش روی فعالیتهای قرآنی
رئیس اداره قرآن و عترت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در گفتوگو با طوس میگوید: مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت که به صورت تخصصی در این حوزه فعالیت میکنند، ابتدا تشکلهای مردمنهادی بودند و پس از آن مجوزهای لازم را دریافت کردند و بهصورت قانونی و با نظارت دولت فعالیت خود را ادامه دادهاند. در این زمینه باید رابطه دوطرفه میان دولت و مؤسسات قرآنی برقرار شود و تصمیمگیریهای لازم نیز در اختیار مؤسسات قرار گیرد.
حمید صمدی عنوان میکند: اکنون ۲۰۰ مؤسسه قرآنی در خراسان رضوی داریم که نمیتوانیم بگوییم همه آنها فعال و بهروز هستند؛ حدود ۱۵۰ مؤسسه مجوز خود را از وزارت ارشاد گرفتهاند و حدود ۵۰ مؤسسه دیگر نیز از سازمان تبلیغات اسلامی مجوز دریافت کردهاند. این مؤسسات در چهار یا پنج رشته مشخص فعالیت میکنند. با این حال میتوان گفت بیش از ۷۰ درصد این مؤسسات در زمینه آموزشهای عمومی همچون روخوانی، روانخوانی، صوت، لحن، تجوید و حفظ قرآن فعالیت دارند و تعداد مؤسساتی که آموزش تخصصی میدهند، کمتر هستند. بخشهای پژوهشی، تدبر و مشاورههای قرآنی و خانواده در قرآن به توجه بیشتر و تقویت نیاز دارد. مهمتر از همه بحث تبلیغ و ترویج است.
وی با بیان اینکه در بیشتر وقتها مؤسسات قرآنی، تنها به قرآنآموزان در مؤسسه خود آموزش میدهند و کار بیشتری انجام نمیدهند، اظهار میکند: مؤسسات پس از آموزش به سمت تبلیغ و ترویج قرآن میروند؛ یعنی از طریق نمایشگاهها فعالیتهای مختلف یا ارائه یک طرح در جامعه دستاوردهای خودشان را نشان دهند و به نمایش بگذارند. به ویژه طرحهای گفتوگومحور و گفتوگوساز را با هدف پاسخگویی به پرسشها و شبهات به ویژه برای جوانان انجام میدهند.
رئیس اداره قرآن و عترت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش که آیا پژوهشهای قرآنی وجود داشته که به طرحی اجتماعی تبدیل شده باشند، میگوید: بله، برخی از این پژوهشها به نهضتهای قرآنآموزی و حفظ قرآن تبدیل شدهاند که در آنها نیز همان آموزش مطرح بوده است. همچنین نشستها و محافل گفتوگومحوری نیز بوده که در مکانهای عمومی مانند مساجد یا سایر نقاط جامعه برگزار شدهاند.
صمدی یکی از دلایلی را که مؤسسات قرآنی به سمت کارهای پژوهشی نمیروند، مشکلات مالی میداند و خاطرنشان میکند: مؤسسات برای مدیریت مالی مؤسسه پس از یک یا دو سال، به دنبال دریافت وام میروند و از دغدغه اصلی خود که آموزش تخصصی قرآن است، فاصله میگیرند و ممکن است غیرفعال شوند. وزارت ارشاد و نهادهای دیگر در این حوزه کمکهایی ارائه میدهند؛ اما کفاف خرج و مخارج مؤسسات را نمیدهد.
وی یکی دیگر از مشکلات را فراوانی دستگاههای متولی تعلیم و ترویج قرآن در کشور میداند و متذکر میشود: به دلیل اینکه حدود ۱۷ نهاد و دستگاه هر کدام زیرمجموعه یک نهاد بالادستی هستند، هر نهادی تصمیم خودش را در حوزه قرآنی میگیرد. به همین خاطر کار تیمی در این زمینه ضعیف است و باید تقویت شود تا توانهای پرشمار کنار هم جمع شوند و بتوانیم تبلیغ و ترویج این کتاب الهی را بهعنوان درسنامه زندگی بهتر انجام دهیم.
ما هنوز به قرآن بهعنوان یک داروخانه رجوع نکردهایم
مسئول دارالقرآن اداره کل تبلیغات اسلامی خراسانرضوی نیز در این باره اظهار میکند: ما در ادبیات اسلام وقتی به قرآن و سیره اهل بیت(ع) مراجعه میکنیم، میبینیم برای موضوعات مختلف اجتماعی دستوراتی وجود دارد؛ اما اینکه چرا ما به این موضوعات نپرداختهایم و عمل نکردهایم، محل بحث است و باید در این مورد خیلی صحبت کنیم؛ بهعنوان مثال نسبت به مسائلی مانند حجاب و عفاف و مسائل اقتصادی که در جامعه وجود دارد.
مهدی رمضانی خاطرنشان میکند: اگر سوره «نور» را در نظر بگیریم، میبینیم محتوای آن به بررسی مسائلی مانند مفاسد اجتماعی و راههای نجات از آنها میپردازد. برای مثال، در بحث ازدواج، خداوند در قرآن فرموده است: «بیهمسرتان را همسر دهید؛ اگر تهیدستاند، خدا آنان را از فضل خود بینیاز میکند و خدا بسیار عطا کننده و داناست». ما به این موضوع نپرداختهایم. وقتی به این آیه قرآن عمل نکردیم، موجب شده سن ازدواج در جامعه بالا برود و چون انسانها نمیتوانند از نیازهای طبیعی خود چشمپوشی کنند، این موضوع سبب ایجاد مشکلات و چالشهایی در جامعه شده است. این تنها یکی از آیات قرآن است و ما برای حل موضوعات مختلف اجتماعی مانند طلاق، فساد و فحشا، حاشیهنشینی، اعتیاد و بیکاری و سایر موضوعات مختلف اجتماعی، به سراغ قرآن نرفتهایم که به ما راه را نشان دهد تا حکمرانی در کشور، حکمرانی قرآنی باشد و بگوییم ما میخواهیم به این آیه قرآن عمل کنیم.
وی متذکر میشود: در حوزه آموزش قرآن نیز معمولاً در بیشتر موارد دچار افراط و تفریط شدهایم؛ تنها به قرائت یا به حفظ قرآن و یا به تفسیر قرآن پرداختیم، آن هم نه تفسیری که از آن تعقل بیرون بیاید. تنها تفسیری بوده که ارتباط واژهها را در آن توضیح میدادیم و به طور خلاصه تعهدی برای عمل به قرآن برای ما ایجاد نکرده است. در واقع قرآن در کناری نشسته و ما به زندگی خودمان میپردازیم. مسئول دارالقرآن اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با اشاره به اینکه ما هنوز به قرآن به عنوان یک داروخانه رجوع نکردهایم، عنوان میکند: وقتی میفرمایند قرآن شفاست، به این معناست که شفای همه دردهاست. بر این اساس باید به قرآن مراجعه کنیم و ببینیم برای درد اجتماع دوایی دارد یا ندارد. اگر مراجعه کردیم و دیدیم دوایی نداشت، در نهایت بگوییم قرآن برای این درد ما دوایی ندارد.
رمضانی یادآور میشود: در دو سال گذشته نهضت ملی «زندگی با آیهها» بر اساس فرمایشات رهبر معظم انقلاب آغاز شده و در آن به کاربرد آیات قرآن پرداخته میشود. این طرح مقدمه است تا افراد آیات منتخبی از قرآن را بخوانند و حفظ کنند و این موضوع به گفتمان تبدیل شود. هدف نهایی در این طرح این است که به آیات قرآن عمل کنیم و مطمئن باشیم جامعه با این کار نجات پیدا میکند. اکنون همه باید تلاش کنیم که این اتفاق رقم بخورد؛ چون اگر میخواهیم جامعه نجات پیدا کند، باید به این باور برسیم که راهی بیرون از قرآن وجود ندارد.
گفتوگو با مسئولان قرآنی خراسان رضوی نشان میدهد اگرچه مؤسسات قرآنی سالهاست در مسیر آموزش و ترویج گام برمیدارند؛ اما فاصله میان ظرفیتهای قرآن و نیازهای واقعی جامعه همچنان محسوس است. مشکلات مالی، فراوانی نهادهای تصمیمگیر و غلبه آموزشهای سطحی بر فعالیتهای پژوهشی، مانع از آن شده که فعالیتهای قرآنی بهعنوان «داروخانهای برای دردهای اجتماعی» نقشآفرینی کند. طرحهایی مانند «زندگی با آیهها» میتواند آغاز یک تغییر باشد؛ اما تحقق آن نیازمند باور جمعی، همکاری نهادی و بازگشت جدیتر به آیات راهگشا در زندگی فردی و اجتماعی است.
نظر شما