کرسی نقد آثار حلقه فقه تعلیم و تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع) با موضوع «ساختار فقه تعلیم و تربیت»، با حضور حجتالاسلاموالمسلمین مقیمی حاجی، معاون آموزش حوزههای علمیه کشور و حجتالاسلاوالمسلمین الهی خراسانی، استاد خارج فقه حوزه علمیه مشهد و نیز دکتر همتی فر، عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی و رییس سابق سازمان تعلیم و تربیت کودک کشور، برگزار شد.
در این نشست، پروژه «شبکه موضوعات تربیت اسلامی» که تلاشی برای سازماندهی و ساختاربندی جامع موضوعات تربیتی از منظر فقهی است، مورد مداقه قرار گرفت.
روششناسی تدوین شبکه موضوعات؛ از عیون اخبار الرضا (ع) تا متون معاصر
در ابتدای این نشست، فرآیند شکلگیری ساختار اولیه این پروژه تشریح شد. این شبکه موضوعی ابتدا با مطالعه کتابهای محوری فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی نظیر آثار اساتید باقری، صفایی، ماجد عرسان و مصباح یزدی شکل گرفت. در گام دوم، با استناد به منابع اصیل حدیثی همچون کتاب شریف «عیون اخبار الرضا (ع)» و «صحیفه سجادیه»، نمایههای تربیتی استخراج و به این ساختار افزوده شد تا در نهایت یک شبکه منسجم و منطقی از موضوعات تربیت اسلامی به دست آید.
چالش تفکیک فقه اخلاق از فقه تربیت
حجتالاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمیحاجی، استاد درس خارج فقه تربیت حوزه علمیه قم، که به عنوان منتقد در این نشست حضور داشت، با طرح چالشی در خصوص جایگاه «تربیت خویشتن» اظهار کرد: طبق دیدگاه مشهور، مباحث مربوط به پرورش نفس و تهذیب در قلمرو «فقه اخلاق» قرار میگیرند، اما در ساختار پیشنهادی، این مباحث درون فقه تربیت گنجانده شده است که نیازمند بازنگری و تدقیق بیشتر است.
وی همچنین بر ضرورت استقلال اهداف تربیت در ساختار نهایی تأکید کرد و افزود: برای جلوگیری از ابهام، شایسته است اهداف عملی تربیت به صورت مستقل مطرح شود و پس از آن، به ترتیب اولویت، حوزههای تربیت خویشتن، تربیت فرزند و تربیت جامعه تبیین شود.
جایگزینی روابط انسانی به جای ساحتهای تربیتی
یکی دیگر از محورهای بحثبرانگیز این نشست، جایگزینی محور «روابط انسانی» به جای «ابعاد گستره و متنوع» بود. تدوینکنندگان پروژه بر این باور بودند که ساحتهای تربیتی در ادبیات فقهی معاصر فاقد واقعیت عینی قوی هستند؛ لذا در ساختار جدید، روابط انسانی در ابعاد مختلف تربیتی به عنوان شاخص اصلی قرار گرفته است. این رویکرد نوین، محل بحث و تبادل نظر جدی میان اساتید راهنما و منتقدان بود.
گستره شمول فقه تربیت؛ مومنان یا تمامی انسانها؟
در ادامه، دکتر مجتبی همتیفر، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد و رئیس سابق سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، از منظری دیگر به نقد این اثر پرداخت.
وی با طرح پرسشی درباره دامنه شمول فقه تربیت گفت: باید مشخص شود که آیا احکام و تجویزهای این دانش صرفاً ناظر به جامعه مسلمانان است یا فقه تربیت درصدد ارائه راهکارهای تربیتی برای تمامی انسانها در چارچوب ارزشهای الهی است. این موضوع از جمله مسائل بنیادین است که همچنان نیازمند بررسیهای عمیقتر پژوهشی است.
بهرهگیری از رویکردهای سازنده برای تدوین نهایی
در بخش پایانی این کرسی علمی، حجتالاسلاموالمسلمین الهی بهعنوان استاد راهنما، ضمن جمعبندی مباحث مطرح شده، به تبیین ضرورتهای اصلاحی در نسخه نهایی پروژه پرداخت.
وی، تأکید کرد: چالشهای مطرح شده در خصوص تفکیک مرزهای فقه اخلاق و فقه تربیت پذیرفتنی نیست و همچنین گستره شمول احکام تربیتی، در ویرایشهای بعدی ساختار به صورت جدی مورد توجه و تعمیق، قرار میگیرد.
نقشه راهی برای محققان حوزه فقه تربیت
پروژه «شبکه موضوعات تربیت اسلامی» با اعمال اصلاحات نهایی، بهعنوان یک زیرساخت علمی و نقشه راه جامع برای محققانی که در صدد استخراج احکام و موضوعشناسی تربیتی هستند، منتشر خواهد شد.
این شبکه موضوعی با منطق دفاعی و منسجم خود، بستر لازم را برای تبدیل شدن به یک منبع مرجع در حوزه مطالعات فقهی-تربیتی، فراهم میآورد.
نظر شما