دریاچه نمک قم یکی از مهم‌ترین منابع نمک کشور و شریان حیاتی تأمین این ماده استراتژیک، این روزها بیش از آنکه نماد توسعه منابع طبیعی باشد، به کانون نگرانی‌های زیست ‌محیطی و بهداشتی تبدیل شده است.
در سایه بحران شدید حقابه و خشکی روزافزون، فعالیت‌های گسترده و گاه فاقد نظارت کافی برای برداشت نمک خوراکی، زنگ خطر جدیدی را با عنوان احتمال آلودگی نمک‌های استخراجی به صدا درآورده است.
گزارش‌های میدانی از نفوذ پساب‌های صنعتی و کشاورزی به این اکوسیستم حکایت دارند و این پرسش مطرح می‌شود که نمک بسته‌بندی شده با عنوان «خوراکی» تا چه میزان از سلامت و پاکی لازم برخوردار است؟
کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند عناصر سمی همچون سرب، کادمیوم و جیوه در غلظت‌های پایین نیز می‌توانند تأثیرات جبران‌ناپذیری بر سیستم عصبی و کلیوی مصرف‌کنندگان بگذارند.
متأسفانه کاهش سطح آب، غلظت مواد معدنی و آلاینده‌ها را به شدت افزایش داده است، از این‌رو منابع آبی که پیش از این در فصول پرآب با فرایند رقیق‌سازی طبیعی محافظت می‌شدند، اکنون مستقیماً در معرض ورود پساب‌های صنعتی، فاضلاب‌های شهری تصفیه‌نشده و رواناب‌های کشاورزی حاوی سموم و کودهای شیمیایی قرار دارند.
در حالی که نگرانی اصلی بر خشک شدن دریاچه متمرکز شده، اما احتمال آلودگی نمک‌های برداشت شده در سایه بحران آب و فعالیت‌های معدنی بیش از گذشته دوستداران محیط زیست را حساس کرده است.

حقابه؛ عامل کلیدی در تشدید ریسک

بر اساس آمارهای ارائه شده وضعیت ورودی آب به دریاچه نمک قم به شدت بحرانی است و در حالی که حقابه سالانه این تالاب حیاتی ۱۵۵ میلیون مترمکعب برآورد شده، اما در یک سال آبی، تنها ۵ میلیون مترمکعب آب وارد آن شده و نشانه کسری ۹۷ درصدی منابع آبی در این دریاچه است.
کاهش سطح آب موجب می‌شود هر گونه آلاینده ورودی، به جای رقیق شدن در حجم عظیم آب، در غلظت‌های بسیار بالاتری در بستر نمک و رسوبات باقی بماند.

سایه فعالیت‌های معدنی بر نمک

مهم‌تر از بحران آب متأسفانه واگذاری‌های معدنی در حریم یا حتی داخل دریاچه، فرضیه آلودگی نمک را قوت بخشیده است.
زمانی که فلزات سنگین و مواد شیمیایی ناشی از استخراج معادن در محیطی با سطح آب پایین و نمک فوق‌اشباع انباشته شوند، این مواد به راحتی وارد ساختار بلورهای نمک می‌شوند. نمک خوراکی به دلیل جذب و نگهداری بالا می‌تواند به ناقل خاموش فلزاتی نظیر سرب، کادمیوم و آرسنیک تبدیل شود که مصرف مداوم آن‌ها ریسک‌های جدی قلبی، کلیوی و عصبی برای مصرف‌کنندگان از جمله زائران مذهبی استان را به همراه دارد.

ضرورت تشکیل کمیته پایش کیفیت

تشکیل ستاد ملی احیای دریاچه نمک به ریاست استاندار قم، اقدامی مثبت در سطح کلان است که نشان از جدیت دولت دارد. با این حال، دامنه فعالیت این ستاد باید فراتر از کنترل گرد و غبار و تأمین حقابه باشد.
از نگاه روزنامه‌نگاری تحقیقی، نیاز مبرم به تشکیل یک «کمیته ویژه پایش کیفیت نمک استخراجی» به دلیل اهمیت سلامتی مردم بیش از گذشته احساس می‌شود تا در همین راستا نمک برداشت شده از نقاط مختلف را از نظر فلزات سنگین و ترکیبات آلی آزمایش کرده و فعالیت‌های معدنی اطراف دریاچه را از منظر زیست ‌محیطی بازبینی و در صورت ضرورت متوقف یا محدود کند.
قم نه تنها به عنوان یک مرکز علمی و دینی، بلکه به عنوان یک مقصد گردشگری مذهبی شناخته می‌شود، بنابراین هر گونه نگرانی درباره سلامت عمومی مرتبط با محصولات محلی، به ویژه نمک می‌تواند اعتبار شهر را زیر سؤال ببرد.