دکتر احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این نشست با کالبدشکافی ریشه‌های اخلاقی انسجام اجتماعی، بر پیوند ناگسستنی میان ایستادگی ملی و فضیلت‌های اخلاقی شهروندان تاکید کرد و به تبیین ضرورت‌های جامعه امروز برای دستیابی به وحدت پایدار پرداخت.

هم‌سرنوشتی؛ درس بزرگ تاریخ اسلام برای انسجام ملی

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در ابتدای سخنان خود، درک هم‌سرنوشتی را پیش‌شرط اصلی انسجام دانست و تصریح کرد: ایستادگی یک ملت زمانی محقق می‌شود که آحاد آن جامعه بپذیرند خیر و صلاح یا آسیب و گزند هر فرد، به کل جامعه گره خورده است.

وی با بازخوانی تجربه تاریخی صدر اسلام در مدینة‌النبی اظهار کرد: پیامبر اکرم (ص) با ایجاد عقد اخوت و تأکید بر هم‌سرنوشتی میان گروه‌های مختلف، توانستند جامعه‌ای منسجم و مقاوم بسازند. این تجربه نشان می‌دهد که وقتی افراد بپذیرند سرنوشت آنها از یک‌دیگر جدا نیست، قدرت ایستادگی جامعه در برابر فشارهای بیرونی چندین برابر می‌شود.

وی نخستین گام عملی برای رسیدن به این هم‌سرنوشتی را سعه‌صدر دانست و گفت: سعه‌صدر تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه ظرفیتی وجودی و حقوقی برای تحمل رأی مخالف و مدیریت تفاوت‌هاست. در جامعه‌ای که افراد بدون واکنش هیجانی، تندی یا تخریب دیگران، با احترام و منطق از دیدگاه خود دفاع می‌کنند، پایه‌های ایستادگی مستحکم می‌شود.

وی با اشاره به مثال‌های خانوادگی خاطرنشان کرد: میزان سعه‌صدر افراد در کوچک‌ترین اختلافات نمایان می‌شود و کسانی که در برابر تضادهای ساده خانوادگی تندخویی می‌کنند، فاقد ظرفیت لازم برای مشارکت در انسجام کلان اجتماعی هستند.

استاد حوزه و دانشگاه با استناد به آیه شریفه ویل للمطففین، قرائتی نوین از مفهوم کم‌فروشی ارائه داد و گفت: تطفیف اجتماعی به معنای نگاه تحقیرآمیز به اندیشه، تلاش یا سبک زندگی دیگران است. وقتی ما داشته‌ها و دستاوردهای دیگر شهروندان را ناچیز می‌شماریم، در واقع نوعی بی‌عدالتی ایجاد کرده‌ایم که به تدریج سرمایه همبستگی ملّی را فرسوده کرده و اعتماد عمومی را تخریب می‌کند.

قراملکی در بخش دیگری از سخنان خود، رساله حقوق امام سجاد (ع) را یکی از غنی‌ترین منابع اخلاق اجتماعی دانست و تاکید کرد: پیام اصلی این میراث ارزشمند این است که احترام به انسان‌ها یک وظیفه اولیه و نامشروط است.

وی افزود: احترام و رعایت حقوق دیگران باید از سر صداقت و محبت باشد، نه با نگاه معامله‌گرانه؛ چراکه جامعه و حتی کودکان، تفاوت رفتار صادقانه و نمایشی را به خوبی درک می‌کنند. رفتاری که از دل برآید، بی‌تردید پایه‌های انسجام ملی را مستحکم خواهد کرد.

تمایز میان گفت‌وگو و جدل در مسیر همبستگی

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، گفت‌وگو را راهکار اصلی تقویت همبستگی دانست و با هشدار نسبت به خلط آن با جدل تصریح کرد: هدفِ گفت‌وگو فهم متقابل و حل اختلاف است، درحالی‌که جدل رقابتی برای غلبه بر طرف مقابل است. همبستگی ملّی نهالی است که باید به صورت مستمر با آبِ سعه‌صدر، رعایت حق‌الناس و پرهیز از خودمحوری آبیاری شود تا در برابر تهدیدها ایستادگی کند.

گفتنی است، سلسله نشست‌های تالار گفت‌وگو با رویکردی نخبگانی و با هدف بررسی موضوعات راهبردی در عرصه فرهنگ و اندیشه، به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در رواق کتاب حرم مطهر رضوی برگزار می‌شود.