در پی چند مرحله حمله هوایی که آخرین مورد آن روز دوشنبه سوم فروردین رخ داد، موج انفجار و اصابت ترکش به ساختمان مرکزی انستیتو پاستور ایران خسارت‌های قابل توجهی به بخش‌هایی از این مجموعه وارد کرده است. بنا بر اعلام این مؤسسه، در اثر این حملات برخی ساختمان‌ها دچار تخریب کامل شده و در سایر بخش‌ها نیز ریزش تجهیزات و آسیب به آزمایشگاه‌ها باعث ایجاد اختلال در بخشی از فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی شده است.

بر اساس گزارش منتشرشده، مجموعه‌ای که آسیب دیده حدود ۲۳ هزار مترمربع مساحت داشته و در آن مجموعه‌ای از آزمایشگاه‌های مرجع و تحقیقاتی کشور مستقر بوده است. در میان این مراکز، ۱۳ آزمایشگاه مرجع کشوری فعالیت داشتند که وظیفه تشخیص و پایش برخی از مهم‌ترین بیماری‌های عفونی را بر عهده داشتند. آزمایشگاه‌های مرتبط با کووید-۱۹، آبله میمونی، هاری، اشریشیاکلای، آربوویروس‌ها و تب‌های خونریزی‌دهنده ویروسی، مالاریا، سیاه‌سرفه، طاعون، تولارمی، تب کیو، بیوشیمی، پروتئین‌شیمی و تشخیص پیش از تولد از جمله این مراکز تخصصی بوده‌اند.

علاوه بر این، سه آزمایشگاه همکار مرجع شامل آزمایشگاه‌های هپاتیت، ایدز و آنفلوآنزا نیز در همین مجموعه فعالیت داشتند. همچنین هشت آزمایشگاه بهداشتی دیگر در حوزه‌هایی مانند سل، لیشمانیوز، توکسوپلاسموز، بورلیوز، سیاه‌زخم، بوتولیسم، بروسلوز و بیماری‌های قارچی در این مرکز مستقر بوده‌اند.

ساختمان آسیب‌دیده علاوه بر این شامل ۲۳ بخش تحقیقاتی، دو مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت، سه بانک زیستی، سه شبکه تحقیقاتی، سه مرکز تحقیقاتی، یک واحد واکسیناسیون و یک آزمایشگاه مورد تأیید سازمان غذا و دارو بوده است؛ مجموعه‌ای که نقش مهمی در شبکه ملی تشخیص بیماری‌های عفونی و تحقیقات سلامت کشور ایفا می‌کرد.

در زمان وقوع این حملات، ۱۱۰ عضو هیأت علمی، بیش از ۴۰۰ کارشناس و عضو غیرهیأت علمی و حدود ۸۰ دانشجوی دکترای تخصصی در این مجموعه مشغول فعالیت و تحصیل بودند. با این حال مسئولان انستیتو پاستور اعلام کرده‌اند که خوشبختانه در جریان این حوادث آسیبی به کارکنان و دانشجویان وارد نشده است.

در همین حال رئیس انستیتو پاستور ایران با اشاره به وضعیت فعلی این مجموعه تأکید کرده است که ارائه خدمات همچنان ادامه دارد. دکتر احسان مصطفوی گفت: خدمات تشخیصی، تولیدی و آموزشی در انستیتو پاستور مانند گذشته در حال انجام است، هرچند بخش مهمی از این خدمات پیش‌تر در ساختمان آسیب‌دیده ارائه می‌شد.

به گفته او، آسیب واردشده به ساختمان اصلی به‌ویژه بر فعالیت‌های تحقیق و توسعه تأثیر گذاشته و بخشی از پروژه‌های پژوهشی این مرکز با محدودیت‌هایی مواجه شده است. با این حال برای جلوگیری از توقف کامل فعالیت‌های علمی، بخشی از این برنامه‌ها به‌طور موقت در فضاهای مشترک یا سایر بخش‌های فعال انستیتو دنبال خواهد شد.

مصطفوی درباره روند بازسازی نیز توضیح داد که برای راه‌اندازی دوباره بخش‌های آسیب‌دیده برنامه‌ریزی انجام شده است. او گفت: هنگامی که شرایط برای بازسازی مهیا شود، این روند آغاز خواهد شد و برای بازسازی آزمایشگاه‌ها اولویت‌بندی در نظر گرفته‌ایم تا آزمایشگاه‌هایی که نقش حیاتی‌تری در ارائه خدمات دارند زودتر راه‌اندازی شوند.

وی همچنین تأکید کرد که سایر شعب انستیتو پاستور ایران در حال حاضر فعال هستند و بخش مهمی از فعالیت‌های تشخیصی از طریق این مراکز ادامه دارد. به گفته او، همکاری با دانشگاه‌های علوم پزشکی و دیگر مراکز تحقیقاتی نیز در حال انجام است تا خلأهای ناشی از آسیب به ساختمان مرکزی جبران شود.

انستیتو پاستور ایران یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مراکز علمی و بهداشتی کشور به شمار می‌رود. این مؤسسه در سال ۱۲۹۹ تأسیس شده و ساختمان اصلی آن در سال ۱۳۰۳ توسط مرحوم عبدالحسین میرزا فرمانفرماییان وقف این مجموعه شد. برخی از بناهای قدیمی این مرکز نیز به دلیل ارزش تاریخی در فهرست میراث فرهنگی ثبت شده‌اند.

این مؤسسه همچنین عضو شبکه جهانی پاستور است؛ شبکه‌ای متشکل از ۳۳ مؤسسه در کشورهای مختلف که بیش از یک قرن در حوزه تحقیقات بیماری‌های عفونی، بهداشت عمومی و توسعه واکسن فعالیت می‌کنند و در سطح بین‌المللی همکاری علمی دارند.

انستیتو پاستور ایران در طول بیش از یک قرن فعالیت خود نقش مهمی در مقابله با بیماری‌های واگیر در کشور داشته است. تولید واکسن‌ها و کیت‌های تشخیصی، انجام تحقیقات کاربردی و پایش بیماری‌های نوپدید و بازپدید از جمله مأموریت‌های اصلی این مرکز بوده است. این مؤسسه همچنین در کنترل بیماری‌هایی مانند آبله، وبا، طاعون، تب‌های راجعه، هاری، سل، هپاتیت و در سال‌های اخیر کووید‑۱۹ نقش مؤثری ایفا کرده است.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند آسیب واردشده به زیرساخت‌های این مرکز می‌تواند در کوتاه‌مدت برخی فعالیت‌های تحقیقاتی را تحت تأثیر قرار دهد، اما ادامه فعالیت شعب دیگر و همکاری با مراکز علمی کشور می‌تواند مانع از ایجاد اختلال جدی در خدمات تشخیصی و پایش بیماری‌ها شود.

مسئولان انستیتو پاستور نیز ابراز امیدواری کرده‌اند که با تأمین منابع لازم و فراهم شدن شرایط اجرایی، بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده و راه‌اندازی کامل آزمایشگاه‌های تخصصی در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود تا این مجموعه بتواند بار دیگر با ظرفیت کامل به فعالیت‌های علمی و بهداشتی خود ادامه دهد.