جنگ فقط جان انسان‌ها را نمی‌گیرد؛ زیرساخت‌هایی را که سال‌ها با امید، سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی ساخته شده‌اند نیز زخمی می‌کند.
در میان این زیرساخت‌ها، اماکن اقامتی و تأسیسات گردشگری از نخستین قربانیان خاموش‌اند. هتل‌ها، مهمان‌پذیرها، مراکز تفریحی، مجتمع‌های رفاهی و مسیرهای دسترسی که قرار بود میزبان آرامش و تجربه‌های خوشایند باشند، در برابر ضربه‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ تاب نیاورده و متأسفانه بخشی از آن‌ها در ایران آسیب دیده‌اند.
از تخریب فیزیکی بناها و تجهیزات گرفته تا توقف کامل فعالیت‌ها، کاهش شدید درآمد، مهاجرت نیروی انسانی متخصص و از دست رفتن امنیت روانی گردشگران این‌ها تصویری از صنعتی است که در بحبوحه بحران، نه‌فقط اقتصادی بلکه هویتی آسیب می‌بیند.
جنگ، این فضاهای ساخته ‌شده برای میزبانی لبخند و سفر را به سازه‌هایی خاموش و بی‌روح تبدیل می‌کند؛ جایی که تا بازگشت ثبات، تنها صدای پژواک خسارت در آن شنیده می‌شود. درگیری‌های مسلحانه از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند روند توسعه گردشگری را به‌طور جدی مختل ‌کنند. اماکن اقامتی و تأسیسات گردشگری به‌عنوان زیرساخت‌های حیاتی این صنعت، در شرایط جنگی با گستره‌ای از خسارت‌های مستقیم و غیرمستقیم مواجه می‌شوند. تخریب سازه‌ها، آسیب به تجهیزات، اختلال در دسترسی‌ها، کاهش شدید تقاضا، تعطیلی اجباری واحدها و افزایش هزینه‌های نگهداری تنها بخشی از پیامدهایی است که می‌تواند حتی برای سال‌ها پایداری اقتصادی و کارکردی این مراکز را تهدید کند. علاوه بر اثرات مادی، جنگ موجب افت اعتماد و امنیت روانی گردشگران نیز می‌شود؛ عاملی که بازگشت فعالیت این واحدها را به‌مراتب دشوارتر می‌کند.
در مجموع، تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد صنعت گردشگری در برابر بحران‌های امنیتی به‌شدت آسیب‌پذیر است و بازسازی زیرساخت‌های اقامتی پس از جنگ نیازمند برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری هدفمند و زمان قابل ‌توجه است.

۶۶ واحد گردشگری زخمی از ترکش جنگ

مشاور معاون گردشگری و دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر در گفت‌وگو با قدس گفت: از ابتدای جنگ تا زمانی که آتش‌بس اتفاق افتاد، در مجموع ۶۶ واحد تأسیسات گردشگری مورد خسارت قرار گرفت که بخش زیادی از خسارت‌ها جانبی است؛ یعنی ساختمانی مانند نیروی انتظامی یا پایگاه بسیج در مجاورت آن قرار داشته و این خسارت به مجموعه تأسیسات گردشگری هم وارد شده است.
هانی رستگاران ادامه داد: بیشترین تعداد تأسیساتی که در استان‌های مختلف مورد خسارت قرار گرفته، در استان کرمانشاه با ۱۳ مورد است که این تأسیسات شامل هتل، دفتر خدمات مسافرتی، کمپ‌های گردشگری و مجموعه‌های بین‌راهی، سفره‌خانه‌های سنتی و... می‌شود. کاروانسرای لاله بیستون شاخص‌ترین آن بوده که آسیب دیده است.وی افزود: بعضی از اماکن ما مستقیماً مورد اصابت قرار گرفتند مانند مجتمع بین‌راهی در محور مواصلاتی قزوین- زنجان که متأسفانه بخش پذیرایی آن مورد اصابت قرار گرفته و ۱۷ نفر هم در آن مجموعه به شهادت رسیدند یا به عنوان مثال مهمان‌پذیر هاستل هریتیج در تهران، میدان بهارستان که اتفاقاً در چند روز گذشته با دکتر محسنی بازدیدی از آن داشتیم، بخش اقامتی یک ساختمان سه‌طبقه که به طور کامل منهدم شده و از بین رفته و موشک مستقیماً به آن برخورد کرده است.

هتل‌های پایتخت متحمل ۳۸ میلیارد تومان خسارت

وی در مورد تأسیسات گردشگری استان تهران نیز افزود: در مجموع چهار واحد در استان تهران اعم از هتل ارم، هتل وزرا، هتل اسکان الوند و مهمان‌پذیر هریتیج مورد اصابت قرار گرفته است. برآورد خسارت‌های هتل ارم حدود ۱۵ میلیارد تومان، هتل هریتیج ۱۰ میلیارد تومان، هتل وزرا حدود ۸ میلیارد تومان و هتل اسکان الوند هم ۵ میلیارد تومان بوده است.
دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر به دیگر استان‌ها اشاره کرد و گفت: ما در استان‌های لرستان، اصفهان، گیلان، آذربایجان غربی، البرز و خوزستان نیز خسارت به تأسیسات گردشگری را شاهد بودیم و متأسفانه خسارات در مجموع به تأسیسات گردشگری بیش از یک همت برآورد شده است.

برنامه‌ریزی برای بازسازی

رستگاران در خصوص برنامه‌ریزی برای احیا و بازسازی تأسیسات گردشگری عنوان کرد: با توجه به اینکه اکنون در آتش‌بس هستیم، گفت‌وگوهایی را با سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی درباره حمایت از واحدها و تأسیسات آسیب و خسارت ‌دیده داشتیم که در دست بررسی است تا ببینیم سازوکار آن را چگونه می‌توانیم انجام دهیم. علاوه بر این، بحث عدم نفع تأسیسات گردشگری را هم در ایام نوروز شاهد بودیم. بیشترین میزان بهره‌برداری واحدهای رسمی که دارای مجوز از وزارتخانه هستند، درایام عید اتفاق می‌افتد چون تعطیلات است و مردم هم بیشتر سفر می‌روند. متأسفانه برخی از این‌ها امسال یا مجبور به تعطیلی شدند یا آسیب دیدند و یا مسافر به دلیل جنگ به برخی نواحی کشور مراجعه نکرد. به عنوان مثال استان‌های جنوبی که همه ساله جزو استان‌های پرتردد بودند، امسال چنین آماری را از مراجعه یا تمایل مسافران به آن‌ها نداشتیم که البته به خاطر خطرات و مدیریت مصرف سوخت طبیعی است.وی با بیان اینکه عدم نفع بسیار چشمگیری نسبت به تأسیسات داریم که برای آن هم باید برنامه‌ریزی شود تا حمایت صورت گیرد و پس از آن ترمیم این شرایط انجام شود، افزود: نوع سفر در نوروزی که پشت سر گذاشتیم تغییر کرده و قاعدتاً ممکن است به لحاظ روانی تا مدت‌ها این شرایط وجود داشته باشد. برای این منظور هم برنامه‌ریزی در حال انجام است که با توجه به اینکه بیشتر مردم تمایل به سفر به نواحی دورتر از نواحی استان‌ها و روستاهای حاشیه‌ای در استان‌ها دارند، شرایط تسهیلی برای زیرساخت‌های جاده‌ای و نظایر آن هم باید فراهم شود.

تنفس برای پرداخت بیمه و مالیات

مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و مدیرکل نظارت و ارزیابی خدمات گردشگری نیز در گفت‌وگو با ما درباره برنامه‌های حمایتی برای تأسیسات جنگ‌زده اظهار کرد: نامه‌ای را با امضای وزیر گردشگری آقای دکتر صالحی امیری خطاب به آقای دکتر عارف، معاون اول رئیس جمهور ارسال کردیم مبنی بر اینکه در دریافت مالیات تأسیسات گردشگری و بیمه تأمین اجتماعی تأسیسات گردشگری که شامل همه کسب و کارها از جمله هتل‌ها، آژانس‌ها و... است و مجوز دارند، ۶ ماه تنفس دهند تا در این ۶ ماهه مبالغ استمهال شود. این درخواست به معاون اول رئیس جمهور رسیده و ما پیگیر هستیم تا ان‌شاءالله از این هفته که روال اجرایی کشور به لحاظ کارگروه‌های تخصصی دولت و مبانی تصمیم‌گیری بیش از گذشته مستقر شد، این موضوع به تصویب برسد تا دست‌کم در چنین شرایطی که کسب وکارها درآمدی ندارند، بتوانیم آن‌ها را از این مزایا برخوردار کنیم.
پرهام جانفشان در ادامه گفت: همچنین پیشنهادی را با وزارتخانه مطرح کردیم که کارگروه کارشناسی آن در حال بررسی است تا دولت، تسهیلاتی را از محل تبصره ۱۵ برای حفظ اشتغال موجود اختصاص دهد. کار کارشناسی آن در حال انجام است و ان‌شاءالله این هفته نامه مکتوب به وزیر اقتصاد و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال خواهد شد.
وی در خصوص دیگر اقدام‌های این نهاد افزود: نامه‌ای نیز ارسال کردیم تا همه مجوزهای گردشگری تا ۹ خرداد ماه به مدت سه ماه در کشور تمدید شود. برخی از هتل‌ها و مجتمع‌های گردشگری که به صورت مستقیم توسط رژیم صهیونیستی آمریکایی مورد حمله قرار گرفتند و آسیب دیدند، در حال برآورد توسط مدیران کل استان‌ها هستند و ان‌شاءالله در این هفته به مرکز ابلاغ و جمع‌بندی خواهد شد و به کارگروه‌های زیرمجموعه دولت برای تصمیم‌گیری فرستاده می‌شود.

پیامدهای تخریب تأسیسات گردشگری

بنا بر گفته کارشناسان، تأسیسات گردشگری شامل هتل‌ها، مراکز اقامتی، مجتمع‌های تفریحی، زیرساخت‌های پذیرش، مسیرهای دسترسی و خدمات پشتیبان از بنیادی‌ترین اجزای زنجیره ارزش گردشگری‌اند، از این‌رو تخریب این زیرساخت‌ها چه بر اثر بحران‌های طبیعی و چه در نتیجه حوادث انسانی، آثار دامنه‌داری بر پایداری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع میزبان بر جای می‌گذارد. بنا بر گفته فعالان حوزه گردشگری توقف کامل فعالیت واحدهای اقامتی و خدماتی سبب از بین رفتن جریان درآمدی می‌شود و کسب‌وکارهای وابسته نظیر رستوران‌ها، حمل‌ونقل محلی، فروشگاه‌ها و آژانس‌ها نیز آسیب می‌بینند. کاهش ورود گردشگران موجب افت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و افزایش ریسک اقتصادی منطقه می‌شود و با آسیب رسیدن به این تأسیسات نیروهای شاغل در هتل‌ها، مراکز خدماتی، بخش فنی و پذیرش شغل خود را از دست می‌دهند. فعالان حوزه گردشگری معتقدند تخریب زیرساخت‌ها پیام روشنی از نبود ثبات و آمادگی خدمات‌رسانی ارسال می‌کند و بازیابی تصویر مقصد معمولاً زمانبر است و نیاز به تبلیغات و بازاریابی گسترده دارد.
تعمیر ساختمان‌ها، تجهیزات اقامتی، شبکه‌های آب‌وبرق و مسیرهای دسترسی هزینه‌های کلانی را تحمیل می‌کند، از این رو در برخی موارد، بازسازی از نظر اقتصادی بصرفه نیست و واحدها برای همیشه از چرخه فعالیت خارج می‌شوند.