پزشکی در تمدن اسلامی به‌طور چشمگیری تحت تأثیر پزشکان ایرانی شکل گرفت و بسیاری از بنیادهای علمی و عملی این حوزه، به‌ویژه بیمارستان‌سازی، ریشه در دانش و تجربه آنان داشت. خاندان بختیشوع، که از سنت علمی جندی‌شاپور برخاسته بودند، با مهاجرت به بغداد نقش مهمی در پایه‌گذاری بیمارستان‌های مدرن جهان اسلام داشتند. این روند در ایران دوره اسلامی با تلاش‌های آل‌بویه به نقطه اوج رسید. عضدالدوله دیلمی با ساخت بیمارستان‌های مجهز در شهرهای ری، شیراز، اصفهان و یزد، نهضتی بزرگ در بهداشت و درمان پدید آورد. نمونه مشهور آن بیمارستان ری است که به مدیریت محمد بن زکریای رازی ساخته شد و با روش‌هایی علمی، از جمله انتخاب محل مناسب بر پایه شرایط آب‌وهوایی، بنا شد.

در این بیمارستان‌ها برای نخستین بار بخش‌های جداگانه برای مردان و زنان در نظر گرفته شد و خدمات بستری برای صدها بیمار به‌صورت هم‌زمان فراهم بود؛ در حالی که در همان دوره، مجموع بیمارستان‌های اروپا ظرفیت بسیار محدودی داشتند. این مراکز نه تنها جایگاه درمان، بلکه محل آموزش پزشکان، داروسازان و پرستاران نیز بودند.

در معماری بیمارستان‌ها، پاکیزگی، تهویه، نورگیری و جداسازی فضاهای درمانی اهمیت ویژه داشت. اتاق‌های جراحی از نظر رعایت بهداشت تا حد زیادی با استانداردهای امروزی قابل مقایسه بود و به‌سبب رعایت اصول نظافت و ضدعفونی، مرگ‌ومیر ناشی از عفونت بسیار کم بود. وجود داروخانه‌های سازمان‌یافته یا «صیدلانی» نیز بیماران را از مراجعه بیرونی بی‌نیاز می‌کرد.

مدیریت بیمارستان‌ها نظام‌مند بود؛ پزشکان آزموده می‌شدند، پرستاران زیر نظر ریاست بیمارستان کار می‌کردند و گزارش‌های روزانه ثبت می‌شد. خدمات به بیماران ناتوان حتی در منزل ارائه می‌شد و موقوفات، هزینه درمان نیازمندان را تأمین می‌کرد. همچنین بیمارستان‌های سیار برای مناطق محروم وجود داشت که خدمات رایگان ارائه می‌دادند. این مجموعه پیشرفت‌ها، ایران اسلامی را به یکی از پیشروترین سرزمین‌ها در تاریخ پزشکی تبدیل کرد.