مسعود فرزانه، مدیرعامل انتشارات آستان قدس رضوی(بهنشر)، در نشست هماندیشی «رهبر شهید و کتاب؛ راه طیشده، راهی که باید رفت» که روز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت با حضور جمعی از دوستداران کتاب در سازمان علمی ـ فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، گفت: این نشستها که به صورت مداوم در آینده برگزار خواهد شد در صدد شناخت سلوک و رفتار رهبر شهید(رحمت الله علیه) در اهمیت کتاب و بازشناسی شخصیت ادبی ایشان است.
وی با تاکید بر اینکه در زمانه پرآشوب فعلی و در وسط معرکه جنگ تحمیلی سوم، توجه به سیره رفتاری رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه) میتواند راهگشای جامعه باشد، افزود: توجه به سیره ایشان در حوزه فرهنگ و کتابوکتابخوانی، نشاندهنده هویت سرشار ملت ایران و این مرز و بوم است که در مواجهه با دشمنان خونخوار و سفّاک خود، بر فرهنگ دینی و ملی میبالد و به آن اتکا و احترام میکند.
فرزانه با اشاره به اینکه در زندگی ما هیچ چیز جای کتاب را پر نمیکند، گفت: رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه)، یکی از بینظیرترین شخصیتهایی بودند که کتاب را به ایران عرضه کردند و نقش بهسزایی در انس جامعه ایرانی با کتاب داشتند. پس برای پاسداشت اقدامات فرهنگی رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه) و این نهضت علمی و فرهنگی و دینی، باید زمینه گفتوگو با اندیشمندانی که آشنایی کاملی با اندیشه ایشان داشتند فراهم شود که برگزاری این نشست، درصدد رسیدن به این هدف مهم است.
وی اظهار امیدواری کرد: برگزاری این سلسله نشستها به تقویت زیرساختهای فرهنگی در کشور منجر شود و زمینه شناخت بیشتر از این سلوک و تقویت زیرساختهای فرهنگی منجر شود.
اهمیت کتاب در اندیشه رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه)
در این نشست نیز محسن مؤمنی شریف، نویسنده و پژوهشگر و رئیس سابق حوزه هنری انقلاب اسلامی، گفت: کتاب در اندیشه رهبر شهید انقلاب(رضوان الله تعالی علیه) اسلامی صرفاً یک ابزار مطالعه نبود؛ بلکه بستری اساسی برای فهم عمیقتر تاریخ، شناخت جامعه و درک تحولات فکری و تمدنی به شمار میرفت که در شکلگیری نگاه راهبردی و افقگشای ایشان، نقش تعیینکنندهای داشت.
وی با تاکید بر اینکه در بررسی شخصیت علمی و فکری ایشان، یکی از مهمترین ابعاد کمتر پرداخته شده، نسبت ایشان با مفهوم «روشنفکری» و تعریف دقیق این جایگاه در اندیشه اسلامی است، افزود: واژه «روشنفکری» در روزگار ما دچار دگرگونی معنایی شده و آنچه امروز در فضای فکری کشور با این عنوان شناخته میشود، لزوماً با تلقی صحیح و مطلوب از این مفهوم همخوانی ندارد.
وی با بیان اینکه تعریف روشنفکری نیازمند بازنگری است، ادامه داد: در نگاه اصیل، روشنفکر کسی است که از یکسو شناختی عمیق از تاریخ جهان و سرزمین خود داشته باشد و از سوی دیگر، جایگاه کنونی جامعه خویش را در نسبت با تحولات جهانی به درستی درک کند و بر پایه این دو، توان ترسیم آینده و افقگشایی را داشته باشد. بر این اساس، روشنفکری صرفاً به آشنایی با برخی مظاهر فرهنگی یا هنری تقلیل نمییابد، بلکه امری عمیق، راهبردی و تمدنی است.
این نویسنده و پژوهشگر ادبیات مقاومت ادامه داد: رهبر شهید انقلاب اسلامی(رضوان الله تعالی علیه)، واجد هر سه این ویژگیها بودند. ایشان بهویژه تسلط قابل توجهی بر تاریخ اسلام تاریخ جهان داشتند. بخشی از این شناخت، حتی از مسیرهایی چون مطالعه رمانها حاصل شده بود. ایشان از خلال ادبیات داستانی به دریافتهای نوینی درباره جوامع دست مییافتند و این آثار را، بهویژه در حوزه جامعهشناسی و شناخت تحولات اجتماعی، بسیار مؤثر میدانستند. از همین رو، بخش مهمی از توصیههای ایشان معطوف به رمان، خصوصاً رمانهای تاریخی بود.
تحلیل تاریخ در اندیشه رهبر شهید مبتنی بر سنن الهی
مؤمنی شریف افزود: ایشان، شناخت عمیق و دقیقی از تاریخ ایران در همه ابعاد اسطورهای، پهلوانی و همچنین تاریخ واقعی و عینی ایران داشتند. با این حال، نکته مهم آن است که نگاه ایشان به تاریخ، صرفاً یک نگاه توصیفی یا روایی نبود؛ بلکه بهعنوان یک متفکر اسلامی، تاریخ را از منظری عمیقتر و مبتنی بر سنن الهی تحلیل میکردند.
وی ادامه داد: سنن الهی، قواعد ثابت و تغییرناپذیری هستند که خداوند بر اساس آنها جهان را تدبیر میکند و فهم آنها نقشی اساسی در درک درست تحولات تاریخی دارد.
به گفته مؤمنیشریف، رهبر شهید انقلاب(رحمت الله علیه)، به واسطه تقوا، مجاهدت و سلوک خود، به این سطوح عمیقتر از شناخت نیز دست یافته بودند. از همین رو، در تحلیل حوادث و حتی در تشخیص آینده، از قدرتی ویژه برخوردار بودند.
رئیس سابق حوزه هنری انقلاب اسلامی، افزود: تأکید بر سنن الهی مهم است چون این مفهوم، در ادبیات ما بهویژه در ادبیات داستانی تا حد زیادی مغفول مانده است، حال آنکه اساس مدیریت در نظام ولایت فقیه، بر همین مبنا استوار است. البته این بهمعنای بیتوجهی به قوانین و مناسبات مادی و بینالمللی نیست؛ بلکه در کنار آنها، قواعدی فراتر نیز وجود دارد که،حرکت عالم بر مدار آنهاست.
رهبر شهید(رحمت الله علیه) به فهم این قوانین دست یافته بودند و در بیانات خود به تبیین آنها میپرداختند و بر اساس همین مبانی، مردم را به صحنه میآوردند.
روشنفکری در نگاه امروز به سطحی پایین تقلیل یافته است
مؤمنی شریف با اشاره به ضعف در تلقی رایج از روشنفکری گفت: آنچه امروز بهعنوان روشنفکری شناخته میشود، غالباً به سطحی نازل تقلیل یافته است؛ گویی صرف آشنایی با شعر و داستان یا فعالیت در حوزه هنر، برای اطلاق این عنوان کافی است. در حالی که چنین تعریفی، تصویری کاریکاتوری و تقلیلیافته از روشنفکری است. حتی روشنفکری در غرب نیز با همه تفاوتهایی که با مبانی ما دارد چنین تعریف سطحی و نازلی ندارد.
وی با اشاره به ناتوانی جریان روشنفکری در مواجهه با انقلاب اسلامی ادامه داد: یکی از نمودهای این ضعف، ناتوانی بخش قابل توجهی از جریان روشنفکری در پیشبینی انقلاب اسلامی و سپس درک و همراهی با آن بود. بر اساس برخی نظریات رایج در علوم اجتماعی و حتی آثار برخی متفکران غربی در حوزه انقلاب، وقوع چنین انقلابی در ایران با این ویژگیها اساساً ناممکن تلقی میشد اما این رویداد عظیم رخ داد و به بزرگترین واقعیت عینی بدل شد.
تاکید رهبر شهید انقلاب بر نقش گفتوگو در کاهش تقابل با روشنفکران
مؤمنی شریف با تحلیل وضعیت امروز روشنفکری بیان کرد: امروز نیز بخشی از جریان روشنفکری، در برابر تحولات مهم اجتماعی و سیاسی، سکوت اختیار میکند؛ چرا که شناخت دقیقی از گذشته و درک درستی از حال ندارد، در نتیجه توان تحلیل آینده را نیز از دست داده است. از سوی دیگر، بخشی از این جریان که در خارج از کشور مستقر است، بر فضای داخلی نیز اثر میگذارد و نوعی انفعال و انتظار را در میان برخی فعالان داخل ایجاد میکند.
تبدیل «مردم» به «ملت» از دستاوردهای انقلاب اسلامی
وی در ادامه با مقایسه این وضعیت با الگوی مطلوب افزود: رهبر شهید انقلاب اسلامی، نمونهای از روشنفکری اصیل بودند؛ روشنفکری که ملت خود را میشناخت، جهان ایرانی را درک کرده بود و بر همین اساس، قضاوتی واقعی و منطبق با حقیقت درباره مردم ایران داشت. این ویژگی، پیشتر در شخصیت امام خمینی(ره) نیز بهروشنی دیده میشد. شاید بتوان گفت یکی از بزرگترین هنرهای امام، تبدیل «مردم» به «ملت» بود؛ ملتی که طی بیش از چهار دهه، حضور مستمر و تعیینکننده خود را در صحنههای مختلف نشان داده است.
عضو هیئت مدیره انتشارات بهنشر افزود: رهبر شهید انقلاب(رضوان الله تعالی علیه)، با درک عمیق این ظرفیت، به ملت ایران امید داشتند؛ امیدی که در بسیاری از جریانهای روشنفکری کمتر دیده میشود. این شناخت از ملت و تاریخ، در کنار فهم صحیح از شرایط روز، به ایشان امکان میداد تا آینده را ترسیم کنند و افقهای نو بگشایند. یکی از مهمترین جلوههای این افقگشایی، طرح نظریه «تمدن نوین اسلامی» است؛ هدف نهایی انقلاب اسلامی که در بیانیه «گام دوم انقلاب» نیز تبیین شده است.
مؤمنی شریف با اشاره به مراحل تحقق این نظریه ادامه داد: بر اساس این بیانیه، حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی، در قالب مراحلی مشخص تعریف شده است؛ مراحلی که برخی از آنها تحقق یافته و برخی دیگر همچنان در حال شکلگیری است. در این میان، «جامعهسازی» ازجمله عرصههایی است که نشانههای تحقق آن به وضوح قابل مشاهده است. همچنین، «خودسازی» چه در سطح فردی و چه اجتماعی از الزامات اساسی این مسیر بهشمار میرود و مسئولیتی مهم برای فعالان فرهنگی و فکری انقلاب اسلامی محسوب میشود.
این نویسنده و پژوهشگر ادبیات مقاومت در ادامه گفت: در مورد موضوع «کتاب» و نسبت آن با رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه)، باید به یک سوءبرداشت رایج نیز اشاره کرد؛ اینکه تصور میشود ایشان صرفاً به ادبیات دفاع مقدس یا آثار مرتبط با مقاومت علاقهمند بودهاند. در حالی که واقعیت، بسیار گستردهتر از این است. مطالعات ایشان، بهویژه در حوزه علوم انسانی، بسیار وسیع و عمیق بود. کتابخانه شخصی ایشان، یکی از غنیترین کتابخانههای کشور بهشمار میرفت که با نظمی دقیق و علمی، توسط خود ایشان مدیریت میشد. تسلط ایشان بر منابع، بهگونهای بود که در جلسات مختلف، به سرعت به کتاب مورد نظر دسترسی پیدا میکردند و از آن بهره میبردند. البته در کنار تخصص در علوم انسانی، مطالعات عمومی ایشان در حوزههای دیگر نیز قابل توجه بود.
دلیل توجه رهبر شهید انقلاب(رضوان الله تعالی علیه) به ادبیات دفاع مقدس
مؤمنی شریف با تبیین دلیل توجه ایشان به ادبیات دفاع مقدس، اظهار کرد: توجه ویژه ایشان به ادبیات دفاع مقدس، ریشه در همان شناخت عمیق از «ملت ایران» داشت. ایشان معتقد بودند که حقیقت و روح جامعه ایرانی، در دوران دفاع مقدس به نحو برجستهای تجلی یافته است. این دوره، فرصتی بینظیر برای شناخت ویژگیهای فرهنگی، فکری و معنوی ایرانیان فراهم کرده است. از این رو، مطالعه و تولید آثار ادبی در این حوزه، به معنای شناخت عمیقتر از هویت ایرانی است. البته این به آن معنا نیست که سایر حوزههای ادبی مورد توجه ایشان نبوده است. هر اثری که بتواند بهدرستی «انسان ایرانی» و «جهان ایرانی» را بازنمایی کند، طبعاً در دایره توجه ایشان قرار میگیرد. مسئله اصلی، ضعف نسبی ادبیات ما در بازنمایی این حقیقت است؛ ضعفی که تا حدی ناشی از تأثیرپذیری از الگوهای غیرایرانی و عدم شناخت عمیق از پیشینه فرهنگی خودمان است.
وی تصریح کرد: بر همین اساس، میتوان گفت که نگاه رهبر شهید(رضوان الله تعالی علیه) به کتاب و ادبیات، نگاهی راهبردی و تمدنی بود؛ نگاهی که کتاب را نه صرفاً بهعنوان یک ابزار فرهنگی، بلکه بهمثابه وسیلهای برای شناخت انسان، جامعه و حرکت در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی مینگریست.
نظر شما