رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ درباره اتفاقات آن روزهای جنوب مشهد فرمودند: «در ارتفاعات جنوب شهر مشهد که در واقع مرکز تنفس شهر است، دارند افرادی آن بالا خانه میسازند، هتل میسازند، ساختمانهای چند طبقه میسازند؛ اینها بد است، اینها غلط است؛ جرم بدانید اینها را. یکی از کارهای اساسی «جرمانگاری» در قانون است؛ اینها را باید جرم دانست در قانون و این کسانی که این کارها را میکنند، تعقیب قضایی کرد». بیش از ۱۱ سال از این بیانات میگذرد؛ اما هنوز برخی مسئولان به دنبال راهی برای آغاز ساختوساز در این محدوده هستند و هنوز هیچ جرمانگاری در این زمینه صورت نگرفته است. دو هفته پیش نیز کمیسیون ماده ۵ مصوبهای در راستای ادامه ساخت کمربند جنوبی داشته که نشان از گرفتن ماهی از آب گلآلود وضعیت جنگی در این ارتفاعات است.
برای بررسی این موضوع و راهحلهایی که میتوان جلو انجام این کار را گرفت، به سراغ نایب رئیس شورای اسلامی شهر مشهد و یکی از فعالان محیط زیستی مشهد رفتیم.
احیای کمربند جنوبی مشهد به بهانه پدافند غیرعامل
خلیل موحدی محصل، نایب رئیس شورای اسلامی شهر مشهد در گفتوگو با طوس ابتدا با اشاره به اینکه در سال ۱۳۹۳ رهبر شهید انقلاب از ارتفاعات جنوب مشهد بازدید کردند و فرمودند این ارتفاعات مربوط به همه مردم است و نباید در آنجا ساختوسازی صورت گیرد، اظهار میکند: آن زمان نیز پروژه کمربند جنوبی در حال اجرا بود. به بهانه اجرای کمربند جنوبی میخواستند ترافیک را از سه راه پرتویی به داخل شهر انتقال دهند و کمربند جنوبی هیچ نقش کمربندی را برای شهر ایفا نمیکرد.
او میافزاید: پس از فرمایش رهبر شهید انقلاب، صحبتی با نماینده محترم ولیفقیه داشتیم و بنا شد این منطقه حفاظت شده باشد و کاربری عمومی با یک نقشه راه کلی نه تشخیصهای موضعی و زمانی داشته باشد. پهنهها نیز به صورت دقیق تعریف شود و منافع آن نیز به مردم برسد. بعضی پهنهها باید کاملاً دست نخورده باشند و برخی پهنهها که نیاز به بارگذاری دارند، به صورت دقیق بارگذاری شوند و بیشتر مورد استفاده عموم قرار گیرند.
نایب رئیس شورای اسلامی شهر مشهد خبر میدهد: دو هفته پیش کمیسیون ماده ۵ مصوبهای داشت که طبق آن کمربند جنوبی دوباره احیا شود و شهرداری آن پروژه را تمام کند. اگر این اتفاق بیفتد، به صورت موتور پیشران و توسعه موجب میشود ساختوسازها دوباره به آن سمت جلب شود و همان اتفاقی که برای بولوارهای پیروزی، فکوری و نماز افتاد، برای آنجا هم رخ دهد.
موحدی محصل در پاسخ به این پرسش که آیا محدوده ارتفاعات جنوبی مشخص شده است، میگوید: محدوده ارتفاعات جنوبی اکنون مشخص شده و نقشه آن نیز آماده است که آن را ابلاغ کنیم. قرار است هفته آینده برخی از موارد جزئی آن را بیاورند و مشاور طرح آن را ابلاغ کند. پس از تصویب در شورا، آن را به کمیسیون ماده ۵ اعلام خواهیم کرد.
او خاطرنشان میکند: به طور طبیعی باید این منطقه به صورت یک منطقه حفاظت شده ملی باشد؛ اما این موضوع نیازمند عزم عمومی است؛ چرا که دستگاههای مختلف منافع زیادی در این زمینه دارند و جلو این کار را میگیرند. اگر سمنها و نخبگان در این راستا مطالبه جدی داشته باشند، این اتفاق خواهد افتاد.
نایب رئیس شورای اسلامی شهر مشهد درباره طرح ادامه ساخت کمربند جنوبی نیز بیان میکند: طرحی که شهرداری به منظور ادامه ساخت کمربند جنوبی برای ترافیک مطرح کرده، کاملاً غیرعلمی است و پدافند غیرعامل را بهانهای برای احیای کمربند جنوبی قرار دادهاند. اگر این اتفاق بیفتد، ساختوساز توسط نهادهای مختلفی که در آنجا زمین دارند، آغاز میشود و این نهادها نیز بیرغبت به این کار نیستند.
تبدیل ارتفاعات جنوبی مشهد به منطقه حفاظت شده شهری
در ادامه، به سراغ فرشته تقیزاده، مدیرعامل انجمن «دیدهبان آب، هوا و زمین» رفتیم. او درباره اینکه آیا امکان دارد ارتفاعات جنوبی جزو مناطق حفاظت شده ملی شوند، به خبرنگار طوس میگوید: ما در مورد کمربند جنوبی مشهد با مدیر حفاظت محیط زیست گفتوگو کردیم. این منطقه شرایط مناطق چهارگانه حفاظت شده را ندارد. بنابراین به صورت قانونی در چارت مناطق حفاظت شده قرار نمیگیرد. با این حال، مذاکراتی در حال انجام است تا امکان تبدیل آن به منطقه حفاظت شده شهری بررسی شود؛ اما هنوز به نتیجهای نرسیدهایم؛ چرا که در این منطقه چندین نهاد حضور دارند؛ از جمله اداره کل راه و شهرسازی. شهرداری نیز به دلیل درختکاری که در ارتفاعات جنوبی انجام داده و از آن مراقبت میکند و همچنین به خاطر اینکه بخشی از آن جزو منابع طبیعی پشت شاندیز است، منابع طبیعی شاندیز نیز در این زمینه اعمال نظر دارد.
او ادامه میدهد: برای تبدیل این منطقه به منطقه حفاظت شده شهری، نیاز به انعقاد تفاهمنامهای میان اداره کل محیط زیست، منابع طبیعی، راه و شهرسازی و شهرداری است. در این تفاهمنامه باید تمام مستندات، مدارک و نامههایی که منجر به تغییر کاربری قانونی منطقه و حذف آن از طرح تفصیلی شهر مشهد شده، ضمیمه و مطالعات دکتر مختوم از انجمن ارزیابی محیط زیست ایران نیز پیوست شود. باید در این تفاهمنامه بیان کرد که این منطقه بهعنوان منطقه حفاظت شده شهری برای پایداری شهر مشهد و حفظ تنفسگاه آن و موارد دیگری که به پیوست این مستندات میآیند، محسوب میشود و نهادهای مربوط متعهد شوند از این منطقه بهعنوان منطقه حفاظت شده شهری محافظت کنند.
تقیزاده در پایان یادآور میشود: چنین طرحی مدنظر گرفته شده؛ اما جلب مشارکت افراد و هماهنگی با نهادها برای امضای این توافق زمانبر است. پیش از شرایط جنگی سال گذشته، این مراحل را تا حدودی پیگیری کردیم؛ اما پس از جنگ ۱۲ روزه، وضعیت تغییر کرد و ادامه این روند متوقف شد. اکنون نیاز است که بار دیگر این موضوع را پیگیری کنیم.
در پایان...
حفظ ارتفاعات جنوب مشهد که در فرمایشات حکیمانه رهبر شهید انقلاب بهعنوان «مرکز تنفس شهر» توصیف شده، نیازمند اراده جمعی و همکاری همهجانبه نهادهای ذیربط است. گذشت بیش از یک دهه از تأکیدات رهبر معظم انقلاب، بدون تحقق عمل جرمانگاری مطالبهشده، نشاندهنده وجود چالشهای جدی در حوزه اجرا و هماهنگی بیننهادی است.
ضرورت تدوین و ابلاغ سریع نقشه محدوده ارتفاعات جنوبی، تشکیل منطقه حفاظتشده شهری از طریق انعقاد تفاهمنامه چهارجانبه میان نهادهای مربوط و بالاتر از همه، جلوگیری قاطع از احیای پروژه کمربند جنوبی که میتواند بهعنوان محرک توسعههای ناپایدار عمل کند، از اولویتهای انکارناپذیر مدیریت شهری محسوب میشود.
تحقق این مطالبات مشروع تنها با همراهی فعال سازمانهای مردمنهاد، نخبگان و افکار عمومی آگاه امکانپذیر است تا بتوان میراث طبیعی این شهر مقدس را برای نسلهای آینده حفظ و در عین حال، به تعهدات اخلاقی و شرعی در قبال حفظ محیط زیست عمل کرد. آنچه امروز نیاز است، تبدیل گفتمان به عمل و اراده سیاسی قوی برای اجرای دستورات صریح امام شهید امت در این حوزه حیاتی است.
نظر شما