24سال از زمانی که «زهرا محسنی» به دعوت مدیران عالی حرم مطهر، آموزش حفاظت و مرمت آثار باستانی خزانه و موزه آستان قدس رضوی را بر عهده گرفت، میگذرد. او که اکنون بیش از هر زمان دیگری با این فضای معنوی مأنوس شده، عمر خود را وقف ماندگاری آثاری کرده است که هویت کهن این مرزوبوم و ارادت به حضرت رضا (ع) را در دل خود جای دادهاند.
خزانه، امنترین جا برای آثار تاریخی
زهرا محسنی، پژوهشگر و کارشناس صنایعدستی با گرایش پارچه و منسوجات، علیرغم دشواریهای جسمی، همچنان با انگیزه در مسیر حفاظت از حریم تاریخ و هویت ملی گام برمیدارد. او که دکتری صنایعدستی دارد، نقش کلیدی در شناسنامهدار کردن و گندزدایی منسوجات خزانه ایفا کرده است.
محسنی درباره تحول خزانه میگوید: «تا پیش از دهه ۸۰، منسوجات گرانبها بهصورت انبارشده نگهداری میشدند و ساختار منسجم فعلی وجود نداشت؛ اما از آن زمان، فرآیند علمی تفکیک، آفتزدایی و مستندسازی آثار آغاز شد.»
این کارشناس، ادامه میدهد: امروزه هر اثر دارای پروندهای مجزا است و اطلاعات آن در پنج قالبِ «کیسه نگهداری، برچسب، سامانه دیجیتال، پرونده فیزیکی و شناسنامه اثر» ثبت میشود.
روایت ماندگاری در تاروپود منسوجات
کارشناس مرمت آثار منسوجات خزانه آستان قدس رضوی، علاوه بر فعالیتهای قبلی، اقدام به پژوهش و تألیف چند اثر در زمینه معرفی اقلام موجود در خزانه نیز کرده است تا به این وسیله موجودی ارزشمند خزانه و موزه را به زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی معرفی کند.
محسنی علاوه بر مرمت، به تدوین مجموعهکتابهایی برای معرفی این نفایس پرداخته و با اشاره به این آثار میگوید: «نگارش این کتابها را با هدف معرفی شایستهای از آثار نفیس خزانه آغاز کردم. این کتابها شامل ضریحپوش و صندوقپوش، پارچههای نفیس، پردههای نفیس، قلابدوزیهای نفیس و... است.»
از نظر این پژوهشگر صنایع دستی، خزانه و موزه آستان قدس بهترین مکان برای نگهداری اقلام نفیس است. اگر به شرایط موزهها توجه کنیم، میبینیم که موزه و خزانه آستان قدس رضوی تنها جایی است که تقریبا تمام نفائس آن اهدایی و یا نذری هستند و این به برکت امامرضا (ع) و ارادت زائران به این صحن و سرا است.
زهرا محسنی در این سالهای پرافتخار خدمت، آثار تاریخی زیادی دیده است که از دیدگاه او همه آنها نظر بازدیدکنندگان موزه را جلب میکند، اما یک مورد بهگونهای خاص، در ذهنش ماندگار شده است.
او در میان هزاران اثر در گنجینه رضوی به یک «صندوقپوش زربفت» متعلق به سال ۹۵۲ هجری قمری اشاره میکند و میگوید: این اثر اهدایی شاهطهماسب صفوی است و یکی از شاخصترین آثار خزانه محسوب میشود.
قصه احیای یک کلاه
در میان خاطرات بیستوپنجساله او، ماجرای مرمت یک کلاه عشایریِ تزئین شده با ۳۰ ربعسکه، جایگاه ویژهای دارد. او تعریف میکند: «زمانی که این کلاه اهدا شد، بافت پارچهای آن کاملاً فرسوده بود. ما با وسواس بسیار آن را مرمت و در موزه به نمایش گذاشتیم. مدتی بعد، بانوی اهداکننده با دیدن کلاه در ویترین موزه، ابتدا آن را نشناخت و تصور کرد اثر دیگری است؛ اما وقتی متوجه شد این همان کلاه قدیمی اوست که به این زیبایی احیا شده، اشک شوق در چشمانش حلقه زد.»
تلاشهای بیوقفه دکتر زهرا محسنی و همکارانش در خزانه آستان قدس رضوی، تنها مرمت چند تکه پارچه نیست؛ بلکه احیای روایتها و حفظ هویت یک ملت است. این دستان پرتوان، با ظرافتی مثالزدنی، میراثی گرانبها را برای نسلهای آینده ماندگار میکنند؛ میراثی که هر تاروپودش، داستانی از ارادت و هنر ایرانی-اسلامی را در خود نهفته و گواه بیبدیل تاریخ و فرهنگ این سرزمین است.
نظر شما