بررسی نوسانات ارزی از دهه ۹۰ تاکنون نشان میدهد که چگونه تغییر در الگوی اختلاف نرخ ارز رسمی و غیررسمی، از رهبری بازار توسط نرخ غیررسمی حکایت دارد؛ تغییری که اقتصاددانان و شواهد تاریخی، آن را نتیجهی مستقیم کارزار فشار مالی و «جنگ ارزی» آمریکا علیه ایران میدانند.
مهدی قربانیان در این باره نوشت: از تقریباً اوایل دهه ۹۰ نوسانات مثبت و منفی اختلاف نرخ ارز رسمی و غیررسمی در بازار ارز نمایان و تا فروردین ۱۴۰۵ صرفاً در کمتر از ۱.۵ سال این اختلاف منفی شد؛ میانگین و بیشترین اختلاف منفی به ترتیب ۱.۴٪ و ۱۲.۷٪ بود. بیش از ۱۳ سال اختلاف مثبت نرخ ارز غیررسمی و رسمی حاکی از رهبری قیمت در بازار غیررسمی دارد. حال آن که در دهه ۸۰، تقریباً این اختلاف صفر بود!
دهه از دست رفته ۹۰، آغاز کارزار فشار مالی آمریکا علیه ایران بود؛ این جنگ مالی که پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ علیه گروهکهایی مثل القاعده و کشورهایی مثل کره شمالی آزمون پس داده بود برای ایران نیز بهکارگرفته شد؛ همانطور که در صفحات ۳۳۳ و ۳۴۲ کتاب «اتاق جنگ در خزانهداری آمریکا»، خوان زارارته معاون وقت وزارت خزانهداری آمریکا نوشته است: «ایران هدف بعدی ما خواهد بود... ایالات متحده به اهرمی برای اثرگذاری به محلسبات تهران نیاز دارد... بوش خواهان کمپین فشار مالی بهمنظور جلوگیری از پیشرفت ایران در جهت قدرت هستهای و افزایش شکاف در سیستم ایران بود. هدف نهایی طرح این پرسش در تهران بود که آیا اقدام به برنامه هستهای، ارزش هزینههای اقتصادی و انزوا را دارد؟ رئیسجمهور برای این تلاش عملیاتی دعا کرد.»
در صفحه ۳۸۹ این کتاب نیز به تأثیرات کارزار فشار مالی علیه ایران اشاره شده است: «در سپتامبر ۲۰۱۰ [شهریور و مهر ۱۳۸۹]، وقتی که امارات متحده عربی معاملات بانکی با ایران را تحریم کرد ارزش ریال ایران حدود ۱۵٪ افت کرد. در تابستان ۲۰۱۲ [۱۳۹۱] ارزش ریال تا ۸۰٪ افت پیدا کرده بود. قیمت کالا در ایران روزانه بسیار افزایش یافت که به تودهای از مردم فقیر فشار زیادی وارد میشد.»
اقتصاد ایران بعد از حدوداً ۱۵ سال از شروع کارزار فشار مالی، همچنان شاهد شوکهای برونزا است؛ اعتراضات بازاریان در دی ۱۴۰۴ به کاهش ارزش پول ملّی از نتایج این جنگ مالی بود که رهبر معظم انقلاب نیز قبل از شهادت در دیدار روز میلاد امیرالمؤمنین (ع) و در سالگرد شهید سلیمانی با فرمودند: «این گران شدن قیمت ارز خارجی، بالا رفتن بیحسابِ قیمت ارز خارجی و عدم ثبات آن که مدام بالا برود، پایین بیاید که کاسب نداند تکلیفش چیست، طبیعی نیست؛ این کار دشمن است.»
نظر شما