بیشتر ما خاطرهای مشترک از دوران کودکی داریم: قدم زدن در سالنهای سکوتزده موزه، تماشای اشیایی که پشت شیشههای نفوذناپذیر محبوس شدهاند و گوش سپردن به توضیحات تخصصی راهنمایانی که انگار فقط برای بزرگترها حرف میزنند. برای کودکِ آن دوران، موزه نه یک «تجربه»، که یک «مشاهده از راه دور» بود. اما امروز، در عصر روایتهای دیجیتال، دیگر نمیتوان با زبان سنتی با نسل «بومیان دیجیتال» سخن گفت.سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با درک این گسست نسلی، دست به ماجراجویی تازهای زده است: پروژه «گنج هزارساله». برای واکاوی این حرکت نوآورانه به سراغ عادل مطوریحسین، رئیس اداره ارزیابی، مستندنگاری و معرفی آثار معاونت موزهها و گنجینههای فرهنگی در سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی رفتیم.
چه جرقهای سبب شد از پیله سنتی معرفی آثار خارج شوید و به سراغ دنیای پرجنبوجوش پویانمایی بروید؟
واقعیت این است که ما نیازمند یک «چرخش استراتژیک» در نگاه به مخاطب بودیم. جهان امروز، جهانِ روایت است، نه صرفاً نمایش. ما با هدفی بزرگ وارد این میدان شدیم: «روایتگری اصیل میراث رضوی برای نسل دیجیتال».
این رویکرد، تجلی عینی اصل «مخاطبمحوری» و «زائرمحوری» در اسناد راهبردی آستان قدس رضوی است. ما در آستان قدس رضوی میدانیم صیانت از میراث فرهنگی تنها در گرو نگهداری فیزیکی اشیا نیست، بلکه در گرو زنده نگه داشتن حافظه جمعی نسل آینده است. بنابراین، پویانمایی «گنج هزارساله» تلاشی است برای بازتعریف موزه به عنوان یک «کلاس درس پویا» و «فضای بازی فکری»، جایی که هر شیء، داستانی برای گفتن دارد و هر کودک، شنوندهای مشتاق برای شنیدن است.
از سوی دیگر، پژوهشهای نوین موزهشناسی و روانشناسی تربیتی ثابت کردهاند کودک وقتی با یک اثر تاریخی روبهرو میشود، اگر با آن «همذاتپنداری» نکند، تنها یک بازدیدکننده منفعل خواهد بود که اطلاعات را میبیند اما ارتباط درونی با آن برقرار نمی کند.
«گنج هزارساله» در حقیقت، شکستن سکوت سنگین ویترینهاست. ما میخواستیم مرزی جدید در تاریخ تعامل میراث فرهنگی با کودک و نوجوان ترسیم کنیم؛ جایی که اشیا از کالبد بیجان خود خارج شده و با زبان «حرکت» و «داستان» با کودک سخن بگویند. این پروژه که در نیمه نخست خرداد ۱۴۰۵ رونمایی میشود، حاصل تلاش هنرمندان ایرانی بدون دخالت هوش مصنوعی است تا اصالت و روح انسانی در آن جاری باشد. ما از الگوی «آموزش مستقیم» عبور کردیم تا به «یادگیری ضمنی» و همذاتپنداری عاطفی برسیم.
استفاده از پویانمایی برای معرفی آثار موزهای، چیزی فراتر از یک سرگرمی ساده است. شما چگونه از این ابزار برای پر کردن «شکاف شناختی» میان کودک و اشیای تاریخی استفاده کردید؟
دقیقاً درست است. موزه در حالت کلاسیک، بر «حفظ شیء» تمرکز دارد، اما ذهن کودک بر «تجربه زیسته» تأکید میکند. اشیا پشت شیشههای ضدضربه، در سکوتی صدها ساله فرورفتهاند که زبان موردپسند کودک نیست. کودک با زبان تخیل و احساس نفس میکشد.پویانمایی «گنج هزارساله» با بهرهگیری از جادوی «جانبخشی به اشیا» این فاصله را از بین میبرد. ما «تماشاگر منفعل» را به «کاوشگر فعال» تبدیل کردیم. وقتی کودک داستان خلق یک اثر یا سفر تاریخی آن را در قالب انیمیشن میبیند، دیگر آن را فقط یک تکه سنگ یا فلز نمیبیند، بلکه بخشی از هویت و خاطره خود میپندارد. این، تجلی عینی «زائرمحوری» و «مخاطبمحوری» در اسناد راهبردی ماست. صیانت از میراث، فقط نگهداری فیزیکی نیست؛ بلکه زنده نگه داشتن آن در حافظه نسل آینده است.
در فصل اول از «گنج هزارساله» کدام آثار از دل تاریخ بیرون کشیده شدهاند تا ستارههای قاب پویانمایی شما باشند؟
ما با وسواس فراوان، ۱۲ موضوع را انتخاب کردیم که هر کدام قطعهای از پازل هویت ایرانی-اسلامی هستند.سفر ما با «قرآن بایسنقری» آغاز میشود؛ جایی که شکوه خط محقق، ادبِ شنیدن کلام وحی را به کودک میآموزد. سپس به سراغ «محراب کاشی زرینفام» میرویم تا پیوند نور و رنگ و بندگی را روایت کنیم.در ادامه پس از غور در وادی معنویت؛ عقلانیت و علم را با «اسطرلاب برنجی عبدالائمه» به تصویر کشیدهایم تا کودک به رصدخانه خیال سفر کند. از سوی دیگر، «تفنگ سرپُر صفوی» صنعتگری ایرانی را به رخ میکشد و «پرچم جهاد عشایر عرب خوزستان» حماسه ایستادگی در برابر استعمار را روایت میکند.در بخش هنر و عرفان، از «قالی چهار فصل» و جهانبینی اساطیریاش تا «فرش هفت شهر عشق» که براساس طرح استاد فرشچیان بافته شده، مسیری از زمین تا غیب را ترسیم کردهایم. حتی برای تحریک حس کنجکاوی و تخیل، به سراغ «ماهی شیطان دریا» و برای مهندسی آب به سراغ «سنگاب خوارزمشاهی» رفته و در نهایت با نمایش «مدالهای جهانپهلوان تختی» اخلاق، تواضع و میهندوستی را به عنوان الگوی برتر برای نوجوان امروز بازتعریف کردهایم.در یک کلام، «گنج هزارساله» پلی است میان نجوم و عرفان، مقاومت و هنر؛ تا گذشته، چراغ راه آینده نسل دیجیتال باشد.
نظر شما