انسولین برای میلیون‌ ها بیمار دیابتی یک انتخاب نیست؛ مرز میان زندگی و مرگ است؛با این حال در ماه‌ های اخیر، افزایش چند برابری قیمت، کمبود برخی برندهای پرمصرف خارجی، ضعف پوشش بیمه‌ ای و سردرگمی در سیاست‌ های ارزی و دارویی، این داروی حیاتی را به یکی از مهم ‌ترین دغدغه‌ های بیماران تبدیل کرده است.

مسئولان از نبود کمبود کلی انسولین سخن می‌گویند، اما بیماران از داروخانه ‌ای به داروخانه دیگر سرگردان‌اند؛ مسئولان از پوشش بیمه ‌ای می‌گویند،اما بیماران از پرداخت صدها هزار تومان برای هر قلم انسولین گلایه دارند. پرسش اصلی اینجاست؛ چرا دارویی که باید در دسترس ‌ترین خدمت درمانی برای بیماران دیابتی باشد، به یکی از پرهزینه ‌ترین اقلام درمانی خانوارها تبدیل شده است؟

دارویی که حذف آن مساوی با بحران سلامت است

دیابت یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های مزمن در ایران محسوب می‌شود. براساس آمارهای بیمه سلامت، تنها در استان تهران حدود ۲۴۰ هزار بیمار دیابتی نشان‌ دار شده‌ اند که از این تعداد حدود ۷۸ هزار نفر وابسته به انسولین هستند؛ این آمار نشان می‌دهد هرگونه اختلال در تأمین یا افزایش قیمت انسولین می‌تواند مستقیماً زندگی صدها هزار بیمار را تحت تاثیر قرار دهد.

برای بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و بخشی از مبتلایان به دیابت نوع دو، انسولین نه یک داروی معمولی بلکه یک ضرورت روزانه است؛ کاهش دوز مصرفی به دلیل مشکلات مالی یا عدم دسترسی به دارو می‌تواند منجر به افزایش شدید قند خون، آسیب‌های کلیوی، مشکلات قلبی، نابینایی، زخم‌های دیابتی و حتی مرگ شود.

با این وجود، طی یک سال گذشته انسولین بیش از هر زمان دیگری به یک چالش اقتصادی و درمانی برای بیماران تبدیل شده است.

شوک قیمتی؛وقتی انسولین چند برابر گران شد

مهم ‌ترین نگرانی امروز بیماران دیابتی، افزایش قیمت انسولین است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد قیمت برخی قلم‌های انسولین که تا یک سال پیش با پرداختی اندک و تحت پوشش بیمه در اختیار بیماران قرار می‌گرفت، اکنون به چند صدهزار تومان رسیده است.

برخی انواع انسولین تولید داخل که پیش‌ تر حدود ۲۰۰ هزار تومان قیمت داشتند، اکنون با قیمت‌هایی بیش از ۶۰۰ هزار تومان عرضه می‌شوند. در مورد برندهای خارجی نیز قیمت‌ها در برخی موارد به ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان برای هر قلم رسیده است.

علیرضا استقامتی، رئیس انجمن دیابت گابریک و رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، معتقد است بخشی از این شوک ناشی از سیاست‌های قیمت‌ گذاری گذشته است. او می‌گوید: انسولین سال‌ها با قیمتی پایین‌تر از واقعیت اقتصادی عرضه می‌شد و افزایش تدریجی متناسب با تورم اتفاق نیفتاد. به گفته وی، حذف بخشی از ارز ترجیحی و جهش ناگهانی قیمت‌ها باعث شد بیماران یکباره با افزایش هزینه ‌ها مواجه شوند.

در مقابل، مجتبی بوربور، نایب‌ رئیس اتحادیه واردکنندگان دارو، افزایش نرخ ارز، تورم عمومی و رشد هزینه‌ های تولید را عوامل اصلی گرانی انسولین می‌داند. به گفته او، تولید انسولین به مواد اولیه، تجهیزات و فناوری‌ های وارداتی وابسته است و افزایش قیمت‌ها تا حد زیادی بازتاب شرایط اقتصادی کشور است.

اما واقعیت این است که برای بیمار دیابتی، تفاوتی ندارد که علت گرانی ارز باشد یا سیاست‌های قیمت‌ گذاری؛ آنچه اهمیت دارد مبلغی است که باید هر ماه از جیب خود پرداخت کند.

کمبود واقعی یا کمبود برندهای محبوب؟

یکی از موضوعات بحث‌ برانگیز بازار انسولین، مسئله کمبود است؛ مسئولان وزارت بهداشت و متخصصان حوزه دیابت تاکید می‌کنند که کمبود کلی انسولین در کشور وجود ندارد؛علیرضا استقامتی صراحتاً اعلام کرده است که مشکل اصلی کمبود فیزیکی دارو نیست، بلکه کمبود برندهای خاصی است که بیماران سال‌ها به مصرف آنها عادت کرده‌اند.

به گفته او، چندین شرکت داخلی درحال تولید انسولین هستند و حتی بخشی از تولیدات آنها به فروش کامل نمی‌رسد؛ بنابراین از نگاه مسئولان، مسئله اصلی نه کمبود دارو بلکه الگوی تقاضا و ترجیح بیماران به مصرف برندهای خارجی است.

اما در سوی دیگر ماجرا، بیماران روایت متفاوتی دارند. آنها می‌گویند پزشک معالج سال‌ها درمانشان را بر اساس یک برند مشخص تنظیم کرده و تغییر ناگهانی دارو نگرانی‌های زیادی برایشان ایجاد می‌کند. به همین دلیل هرگونه اختلال در تأمین برندهای خارجی یا وارداتی، از نگاه آنان به معنای کمبود دارو است.

سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، نیز اخیراً از اختلال در واردات و توزیع برخی انسولین‌های خارجی خبرداده است. به گفته او، تاخیر در قیمت ‌گذاری و تخصیص ارز موجب شده شرکت‌های وارد کننده در انتظار تعیین تکلیف بمانند و همین مسئله عرضه برخی برندهای خارجی را با مشکل مواجه کرده است.

چالش اعتماد به انسولین ایرانی

شاید مهم‌ ترین اختلاف میان سیاست‌ گذاران و بیماران در موضوع انسولین، مسئله اعتماد به تولیدات داخلی باشد.

وزارت بهداشت و متخصصان حوزه غدد معتقدند انسولین‌ های تولید داخل از کیفیت قابل قبولی برخوردارند و از نظرعلمی تفاوت معناداری در اثربخشی آنها با نمونه‌های خارجی وجود ندارد.

فرزاد حدائق، فوق تخصص غدد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تاکید کرده است که تفاوت اثربخشی جدی میان نمونه‌ های داخلی و خارجی وجود ندارد و تغییر برند لزوماً مشکلی برای بیمار ایجاد نمی‌کند.

علیرضا استقامتی نیز می‌گوید بسیاری از تصورات درباره اثربخشی کمتر انسولین‌های داخلی، مبنای علمی ندارد و بیشتر ناشی از ذهنیت بیماران است.

با این حال، اعتماد عمومی یک شبه ایجاد نمی‌شود. بسیاری از بیماران سال‌ها از برندهای مشخص خارجی استفاده کرده‌اند و کنترل قند خون خود را با آن داروها تنظیم کرده‌اند. طبیعی است که در چنین شرایطی، تغییر برند با نگرانی همراه باشد.

کارشناسان معتقدند سیاست جایگزینی داروهای داخلی با نمونه‌ های خارجی باید مبتنی براقناع علمی، آموزش و اعتماد سازی باشد، نه اجبار، زیرا هرگونه مقاومت بیماران در نهایت می‌تواند به کاهش پایبندی به درمان منجر شود.

بیمه‌ها؛ حلقه مفقوده حمایت از بیماران دیابتی

اگر یک عامل را بتوان مهم‌ ترین دلیل فشار اقتصادی بر بیماران دانست، آن عامل ضعف پوشش بیمه‌ ای است.

در حالی که مسئولان بیمه سلامت اعلام می‌کنند ۹۵ درصد هزینه انسولین‌های داخلی تحت پوشش بیمه قرار دارد، بیماران معتقدند هزینه واقعی پرداختی آنها همچنان بالاست؛ به ویژه زمانی که مجبور به استفاده از برندهای وارداتی می‌شوند.

محمدمهدی برجی، رئیس اسناد سرپایی اداره سلامت استان تهران، می‌گوید:پس از حذف ارز حمایتی انسولین‌های وارداتی، قیمت این محصولات افزایش یافته و بیمه‌ ها تنها تا سقف قیمت نمونه داخلی از آنها حمایت می‌کنند.

این یعنی هرچه فاصله قیمت انسولین خارجی با نمونه داخلی بیشتر شود، سهم پرداخت از جیب بیمار نیز افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، استقامتی نیز معتقد است وعده‌های مربوط به پوشش کامل بیمه‌ ای هنوز به طور کامل محقق نشده و همین مسئله بار مالی سنگینی را به بیماران تحمیل کرده است.

در شرایطی که بسیاری از بیماران ماهانه چند قلم انسولین مصرف می‌کنند، حتی افزایش چند صد هزار تومانی هزینه هر قلم می‌تواند هزینه درمان ماهانه خانواده‌ها را به چند میلیون تومان برساند.

سیاست‌های ارزی؛گره‌ای که همچنان باز نشده است

موضوع ارز همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر بازار انسولین است؛ سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، تأکید کرده است که صرف تعیین نرخ ارز کافی نیست و آنچه اهمیت دارد تخصیص به موقع ارز است. به گفته او، هرگونه تأخیر در این زمینه می‌تواند فرآیند واردات و تأمین دارو را مختل کند.

این مسئله به ویژه درباره انسولین‌ های خارجی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. وارد کنندگان می‌گویند تأخیر در تخصیص ارز یا اعلام قیمت‌های جدید باعث می‌شود روند واردات کند شود و بازار با کمبودهای مقطعی مواجه گردد.

ازسوی دیگر، تولید کنندگان داخلی نیز بخشی از مواد اولیه و تجهیزات خود را از خارج تأمین می‌کنند و بنابراین از نوسانات ارزی تأثیر می‌پذیرند.

به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند تا زمانی که تکلیف سیاست‌های ارزی، بیمه‌ ای و قیمت‌ گذاری دارو به صورت پایدار مشخص نشود، بازار انسولین همچنان با نوسان و بی‌ثباتی مواجه خواهد بود.

بیماران دیابتی قربانیان اصلی آشفتگی بازار انسولین

در نهایت، مهم نیست که علت مشکلات انسولین، ارز باشد، بیمه باشد یا سیاست‌گذاری‌های دارویی. آنچه امروز اهمیت دارد وضعیت بیمارانی است که هر روز برای تامین داروی حیاتی خود با دغدغه‌های جدیدی مواجه می‌شوند.

بازار انسولین در کشور اگرچه از منظر مسئولان با کمبود مطلق مواجه نیست،اما از منظر بیماران با بحران دسترسی، افزایش هزینه ‌ها، نگرانی از تغییر برند و ضعف حمایت‌های بیمه ‌ای روبه ‌رو است. دارویی که زمانی نماد حمایت از بیماران مزمن بود، امروز برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی گران و پراسترس تبدیل شده است.

اگر قرار است بحران انسولین به یک بحران بزرگ‌ تر در حوزه سلامت تبدیل نشود، دولت، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و بیمه‌ ها باید هرچه سریع‌ تر برای تقویت پوشش بیمه‌ ای، تامین پایدار برندهای مورد نیاز بیماران، شفاف‌ سازی سیاست‌ های ارزی و افزایش اعتماد عمومی به تولیدات داخلی اقدام کنند، درغیر این صورت، هزینه این بی‌ تصمیمی نه در ترازنامه شرکت‌ های دارویی، بلکه برسلامت و زندگی بیماران دیابتی پرداخت خواهد شد.