با آغاز فصل گرما، نام «تب دنگی» بار دیگر در صدر اخبار حوزه سلامت قرار گرفته است. افزایش موارد ابتلا در جنوب کشور، هشدار کارشناسان درباره گسترش پشه آئدس و نگرانی از انتقال محلی بیماری در استانهای مختلف، باعث شده وزارت بهداشت بار دیگر نسبت به خطر شیوع این بیماری ویروسی هشدار دهد.
آمارهای رسمی نشان میدهد شمار مبتلایان در ماههای ابتدایی سال جاری از روندی نگران کننده ای حکایت دارد؛ موضوعی که اهمیت اقدامات پیشگیرانه و کنترل ناقل بیماری را بیش از گذشته آشکار کرده است.
میهمان ناخواندهای که دوباره بازگشت
سال گذشته نام پشه آئدس و بیماری تب دنگی به یکی از پرتکرارترین کلید واژه های حوزه سلامت تبدیل شد؛ اگرچه با آغاز فصل سرما تصور میشد خطر شیوع این بیماری تا حدی کاهش یافته باشد، اما با افزایش دما و فراهم شدن شرایط مناسب برای تکثیر پشه های ناقل، تب دنگی بار دیگر به کانون توجه مسئولان و افکار عمومی بازگشته است.
براساس اعلام قباد مرادی رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا هشتم خردادماه، ۵۷۷ مورد ابتلا به تب دنگی در کشور ثبت شده است. از این تعداد، ۵۶۱ مورد انتقال محلی و ۱۶ مورد نیز مربوط به افرادی بوده که از پاکستان وارد کشور شدهاند.
آمارها نشان میدهد چابهار با ۵۶۸ بیمار، کانون اصلی شیوع بیماری در کشور محسوب میشود. همچنین مواردی از ابتلا در ایرانشهر، زاهدان و بندرعباس نیز گزارش شده است. هرچند تاکنون موردی از مرگ ناشی از بیماری در سال جاری ثبت نشده، اما مسئولان وزارت بهداشت تأکید دارند که تعداد مبتلایان در چابهار نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته است.
چرا تب دنگی در ایران در حال گسترش است؟
کارشناسان معتقدند مجموعه ای از عوامل محیطی، اقلیمی و اجتماعی در گسترش این بیماری نقش دارند. تب دنگی یک بیماری ویروسی است که از طریق گزش پشه آئدس به انسان منتقل میشود و برخلاف بسیاری از بیماریهای واگیردار، از فردی به فرد دیگر سرایت نمیکند.
«مینو محرز» متخصص بیماریهای عفونی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، یکی از عوامل مهم افزایش موارد ابتلا را گسترش سفرهای داخلی به مناطق شمالی و جنوبی کشور میداند. به گفته او، جا به جایی گسترده جمعیت در کنار حضور پشه های ناقل در مناطق مختلف، زمینه انتقال ویروس را فراهم کرده است.
این متخصص بیماریهای عفونی هشدار میدهد که گونه های مختلف پشه آئدس اکنون در بخشهای مختلف کشور مشاهده شده اند و به دلیل سازگاری بالا با محیطهای انسانی، در نزدیکی منازل و محلهای سکونت زندگی میکنند.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین نیز نقش مهمی در افزایش جمعیت پشه های ناقل داشته است؛ افزایش دمای هوا، طولانی تر شدن فصل گرما و افزایش رطوبت محیط شرایطی را ایجاد کرده که پشه آئدس بتواند در مناطق بیشتری تکثیر شود.
قباد مرادی نیز سه عامل اصلی را در گسترش جهانی بیماری مؤثر میداند: تغییرات اقلیمی، رشد شهرنشینی بدون زیرساخت مناسب و افزایش سفرهای بینالمللی. به گفته وی، همین عوامل باعث شدهاند موارد ابتلا به تب دنگی در جهان طی دو دهه گذشته بیش از ۲۸ برابر افزایش یابد.
اقدامات مقابله ای سال گذشته
پس از افزایش موارد ابتلا در سال ۱۴۰۴، وزارت بهداشت برنامه گسترده ای برای شناسایی و کنترل بیماری اجرا کرد؛ یکی از مهمترین اقدامات، تقویت نظام مراقبت بیماری های واگیر در استانهای جنوبی و شمالی کشور بود.
همچنین کیتهای تشخیص سریع تب دنگی در اختیار دانشگاه های علوم پزشکی قرار گرفت تا بیماران در کوتاه ترین زمان ممکن شناسایی شوند. تیمهای بهداشتی نیز عملیات گسترده پایش محیطی، شناسایی کانونهای تجمع پشه و آموزش عمومی را در مناطق درگیر آغاز کردند.
سال گذشته حدود ۹۷۹ مورد ابتلا به تب دنگی در کشور ثبت شد که ۸۹۶ مورد آن انتقال محلی و ۸۳ مورد نیز وارده از پاکستان بود. در آن زمان چابهار، کنارک و بندرعباس مهم ترین کانونهای انتقال بیماری محسوب میشدند.
«علیرضا رئیسی» معاون بهداشت وزارت بهداشت، بارها نسبت به خطر گسترش پشه آئدس هشدار داده و تأکید کرده بود که کنترل این پشه به مراتب دشوارتر از بسیاری از حشرات دیگر است. به گفته وی، تخمهای این پشه در برابر خشکی، گرما و حتی برخی روشهای سم پاشی مقاومت بالایی دارند و میتوانند پس از مدتی دوباره فعال شوند.
بیماری چه خطراتی دارد؟
تب دنگی در بسیاری از بیماران با علائمی شبیه آنفلوانزا آغاز میشود؛ تب بالا، سردرد شدید، درد پشت چشمها، درد عضلات و مفاصل، حالت تهوع و بثورات پوستی از جمله مهمترین نشانههای بیماری هستند.
اگرچه بسیاری از مبتلایان پس از چند روز بهبود مییابند، اما در برخی موارد بیماری میتواند وارد مرحله شدید شود. در این حالت خطر خونریزی داخلی، افت شدید فشار خون، نارسایی اندامها و حتی مرگ وجود دارد.
مینو محرز هشدار میدهد که ابتلای مجدد به تب دنگی میتواند خطرناکتر از ابتلای نخست باشد. به گفته او، بدن در مواجهه دوم با ویروس ممکن است واکنش شدیدتری نشان دهد و احتمال بروز عوارض افزایش یابد.
موضوع نگران کننده دیگر، نبود درمان اختصاصی برای این بیماری است. کارشناسان تأکید میکنند که تاکنون داروی اختصاصی مؤثری برای درمان تب دنگی تولید نشده و واکسنهای موجود نیز محدودیتهای جدی برای استفاده عمومی دارند. به همین دلیل پیشگیری همچنان مهم ترین راه مقابله با بیماری محسوب میشود.
تب دنگی از طریق پشه آئدس منتقل میشود؛ پشه ای که بیشتر در طول روز فعالیت دارد و در آب های راکد مانند لاستیکهای مستعمل، ظروف و قوطیهای رها شده تخم گذاری میکند. این بیماری از انسان به انسان منتقل نمیشود و علائم آن معمولاً ۴ تا ۱۰ روز پس از گزش ظاهر میشود.
در صورت ابتلا، درمان اختصاصی برای بیماری وجود ندارد و تنها استراحت و مصرف مایعات توصیه میشود. همچنین تأکید شده که برای کاهش تب و درد فقط باید از استامینوفن استفاده شود و مصرف داروهایی مانند ایبوپروفن، آسپرین، ژلوفن، دیکلوفناک و ناپروکسن به دلیل افزایش خطر خونریزی ممنوع است.
کارشناسان همچنین براستفاده از روشهای پیشگیرانه مانند پوشیدن لباسهای پوشیده و روشن، استفاده از مواد دافع حشرات استاندارد، نصب توری پنجرهها و پرهیز از حضور در محیط های باز در ساعات اوج فعالیت پشه (صبح زود و غروب) تأکید دارند.
به گفته متخصصان، کنترل محیطی و حذف آب های راکد مهم ترین راه جلوگیری از تکثیر پشه آئدس و کاهش خطر شیوع تب دنگی است.
مهمترین راهکار مقابله
کارشناسان معتقدند موفقیت در کنترل تب دنگی بیش از هر چیز به مشارکت مردم وابسته است. پشه آئدس برای تخمگذاری به حجم زیادی آب نیاز ندارد و حتی مقدار اندکی آب راکد در زیرگلدانیها، ظروف بلااستفاده، لاستیکهای فرسوده، کولرها یا حیاط منازل میتواند به محل تکثیر آن تبدیل شود.
پژمان شاهرخی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، پیشتر هشدار داده بود که روند گسترش بیماری در برخی مناطق جنوبی نگران کننده است و زنجیره انتقال باید پیش از شکل گیری الگوی گسترده شیوع قطع شود.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند اگرچه ایران هنوز با یک اپیدمی گسترده تب دنگی مواجه نشده است، اما گسترش پشه آئدس در استانهای شمالی و جنوبی، افزایش سفرها و تغییرات اقلیمی میتواند زمینه ساز شیوع های بزرگ تر در سالهای آینده باشد.
در شرایطی که آمار مبتلایان در نخستین ماههای سال جاری روندی صعودی را نشان میدهد، مسئولان وزارت بهداشت بر لزوم هوشیاری عمومی تأکید دارند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که مقابله با تب دنگی تنها با اقدامات درمانی امکانپذیر نیست و کنترل محیط، آموزش عمومی و مشارکت مردم نقش تعیینکنندهای در مهار این بیماری دارند.
تب دنگی حالا دیگر یک تهدید دور از مرزهای ایران نیست؛ بیماری ای که با گرم تر شدن هوا بار دیگر خود را به صدر اخبار رسانده و زنگ هشدار را برای نظام سلامت و شهروندان به صدا درآورده است.
نظر شما