چند ماه پیش برای لاغر شدن باید رژیم میگرفتی، ورزش میکردی و ماهها صبر به خرج میدادی، اما حالا کافی است نام یک آمپول را در اینترنت جستوجو کنی؛ دهها صفحه فروش، صدها تجربه شخصی و هزاران وعده کاهش وزن پیش رویت قرار میگیرد. از بازیگران و اینفلوئنسرها گرفته تا افراد عادی، همه از معجزهای حرف میزنند که ظاهراً میتواند عدد روی ترازو را پایین بیاورد.
این تب آنقدر فراگیر شده که برخی متقاضیان حاضرند برای یک دوره سهماهه مصرف آمپول مانجارو، ۵۷ تا ۶۰ میلیون تومان هزینه کنند؛ دارویی که به عنوان یکی از گرانترین آمپولهای لاغری موجود در بازار شناخته میشود. در مقابل، نسخه ایرانی آن با نام اسپارتینا نیز با هزینهای ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومانی در ماه، جای خود را در میان متقاضیان کاهش وزن باز کرده است.
البته تب داروهای لاغری پدیده تازهای نیست. پیش از این هم بازار لاغری، ستارههای خودش را داشت؛ یک روز دمنوشها و جلبک اسپیرولینا، روزی دیگر قرصهایی مانند سیبوترامین و اورلیستات. حالا اما نامهای تازهای بر سر زبانها افتاده؛ اوزمپیک، ساکسندا و مانجارو؛ داروهایی که در اصل برای درمان برخی بیماریها ساخته شدند اما به یکی از پرتقاضاترین ابزارهای کاهش وزن تبدیل شدهاند.
اما این تب فراگیر، روی دیگری هم دارد؛ بازاری که در آن، مرز میان درمان، تبلیغات، سودجویی و سلامت عمومی گاهی چندان روشن نیست. در شرایطی که میلیونها تومان برای خرید این داروها هزینه میشود، پرسشهای مهمی درباره اصالت، اثربخشی، عوارض و شیوه نظارت بر آنها همچنان بیپاسخ مانده است.
اسپارتینا مجاز است، مانجارو نه!
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به موج تقاضا برای داروهای تزریقی کاهنده وزن بر اهمیت تفکیک دقیق میان محصولات دارای مجوز رسمی و کالاهای بدون اجازه ورود تأکید میکند و به خبرنگار ما میگوید: وضعیت حقوقی و بهداشتی داروهای موجود در بازار ایران کاملاً متفاوت بوده و آگاهیبخشی شفاف به جامعه برای پیشگیری از خطرات سلامت عمومی ضروری است.
هاشمی با تشریح وضعیت داروهای پرکاربرد در این حوزه بیان میکند: اسپارتینا به عنوان یک محصول تولید داخل فرایندهای ارزیابی فنی و بالینی را در سازمان طی کرده و تحت نظارت خطوط تولید داخلی قرار دارد. این بدان معناست که این دارو دارای چارچوب قانونی مشخص بوده و در شبکه توزیع رسمی کشور عرضه میشود. در مقابل، آمپول مانجارو تاکنون هیچگونه مجوز واردات یا توزیع از سوی مراجع ذیصلاح دریافت نکرده است. هر قلم از این دارو که هماکنون در بازار مشاهده میشود بدون وجاهت قانونی بوده و در زمره کالای قاچاق طبقهبندی میشود. تمامی پیامدهای حقوقی و خطرات بهداشتی مترتب بر کالاهای قاچاق عیناً شامل حال مصرفکنندگان این محصول نیز میشود.
اظهارات هاشمی تأکیدی است بر هشدارهای چند ساله سازمان غذا و دارو درخصوص استفاده از برخی برندهای اینگونه محصولات، بهویژه آمپول مانجارو.
آنطور که کارشناسان درباره این محصول میگویند، آمپول مانجارو با نام ژنریک تیرزپاتاید که به صورت قاچاق از کشورهای مختلف وارد کشور میشود، مجوز رسمی این سازمان را ندارد و در فهرست داروهای مجاز کشور به ثبت نرسیده است.
سال گذشته روابط عمومی سازمان غذا و دارو با صدور اطلاعیهای ضمن هشدار درباره عرضه غیرقانونی آمپول مانجارو اعلام کرده بود: گزارشها حاکی از افزایش تقاضا برای این فراورده قاچاق است که موجب شکلگیری تجارت سیاه برخی افراد و مراکز فاقد صلاحیت در حوزه سلامت شده و این روند نگرانکننده، بستری برای تجویزهای غیرضروری و مصرف خودسرانه این دارو توسط سودجویان فراهم کرده است.
سازمان غذا و دارو همچنین با تأکید بر حساسیت بالای این دارو نسبت به شرایط نگهداری، بهویژه ضرورت رعایت دقیق زنجیره سرد، هشدار داده و اعلام کرده بود رعایت نکردن شرایط نگهداری میتواند منجر به کاهش اثربخشی و بروز خطرات جدی برای مصرفکننده شود.
همچنین، عرضه انواع تقلبی این فراورده با بستهبندی مشابه و قیمتهای گزاف تا ۵۰میلیون تومان برای هر قلم در ماه، از دیگر نگرانیهای جدی در این خصوص است.
بنابراین مردم باید به منظور مدیریت و کاهش وزن، صرفاً به پزشکان متخصص و مجاز مراجعه کنند و از مصرف هرگونه دارو یا فراوردهای که خارج از شبکه رسمی و بدون تأیید سازمان غذا و دارو عرضه میشود، بهطور جدی خودداری کنند.
چالش تشخیص اصالت و خطر شکست زنجیره سرد
سخنگوی سازمان غذا و دارو در پاسخ به پرسش ما درباره راهکارهای اطمینان از اصالت دارو عنوان میکند: در مورد کالاهای قاچاق اساساً ضمانتی برای اصالت وجود ندارد، اما برای داروهای مجاز، مردم باید حتماً شناسه رهگیری روی بستهبندی را از طریق سامانه تیتک استعلام بگیرند. داروهای تزریقی پروتئینی بهشدت به دما حساس هستند و ورود آنها از مسیرهای غیررسمی احتمال شکست زنجیره سرد و فساد دارو را به همراه دارد که میتواند منجر به عوارض شدید آلرژیک یا عدم اثرگذاری شود.
هاشمی افزایش مصرف این داروها را ناشی از تبلیغات گسترده در فضای مجازی و تمایل به دستیابی سریع به کاهش وزن میداند و درباره تفاوت قیمتها نیز توضیح میدهد: قیمت داروهای مجاز براساس تعرفههای مصوب و نظارت سازمان تعیین میشود، اما در بازار سیاه قیمتها تابعی از نرخ ارز، هزینههای پنهان قاچاق و سودجویی دلالان است که نوسانهای شدیدی را ایجاد میکند.
عوارض جانبی و هشدارهای بالینی
سخنگوی سازمان غذا و دارو همچنین با هشدار درباره خطرات جدی این داروها میافزاید: مصرف خودسرانه این داروها بدون پایش پزشکی میتواند سلامت کلیهها و سایر اعضای بدن را به خطر اندازد.
این داروها ابزارهای درمانی برای مدیریت چاقی بیمارگونه و دیابت هستند و نباید به عنوان کالای لوکس زیبایی توسط افراد سالم مصرف شوند. تجویز این داروها باید فقط توسط پزشک متخصص و پس از بررسی شاخص توده بدنی و سوابق بیماری فرد انجام شود تا از بروز عوارض جبرانناپذیر جلوگیری شود.
روی دیگر سکه آمپولهای لاغری
عاطفه گلحسنی، متخصص بیماریهای داخلی درباره این موضوع میگوید: داروی اسپارتینا حاوی تیرزپاتاید، دارویی است که با اثر بر گیرندههای دو هورمون طبیعی GIP و GLP-۱ عمل میکند. این دارو با کاهش اشتها، افزایش احساس سیری و کند کردن تخلیه معده به کاهش دریافت کالری و در نتیجه کاهش وزن کمک میکند. این گروه از داروها ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند، اما امروزه در افراد واجد شرایط برای درمان چاقی نیز کاربرد دارند و مصرف آنها برای همه افراد مناسب نیست.
او درباره موارد تجویز این داروها توضیح میدهد: برپایه راهنماهای علمی، این داروها معمولاً برای افرادی توصیه میشوند که شاخص توده بدنی (بیامآی) آنها ۳۰ یا بیشتر است، یا بیامآی بالاتر از ۲۷ دارند و همزمان به بیماریهای مرتبط با اضافه وزن مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، اختلالات چربی خون، آپنه خواب یا بیماریهای قلبیعروقی مبتلا هستند. بسیاری از افراد برای کاهش چند کیلوگرم وزن یا دستیابی به اهداف زیبایی به سراغ این داروها میروند، در حالی که این داروها برای چنین مواردی طراحی نشدهاند و مصرف غیرضروری آنها میتواند فرد را در معرض عوارض ناخواسته قرار دهد.
این متخصص بیماریهای داخلی درباره عوارض احتمالی این داروها خاطرنشان میکند: شایعترین عوارض شامل تهوع، استفراغ، احساس پری معده، یبوست یا اسهال و کاهش اشتهاست. در برخی موارد نیز ممکن است عوارض مهمتری مانند التهاب لوزالمعده (پانکراتیت)، بیماریهای کیسه صفرا، کمآبی بدن و اختلال عملکرد کلیه رخ دهد. همچنین مطالعات جدید نشان دادهاند بخشی از کاهش وزن حاصل از این داروها ممکن است ناشی از کاهش توده بدون چربی یا توده عضلانی بدن باشد. به همین دلیل رعایت رژیم غذایی متعادل، دریافت کافی پروتئین و انجام منظم فعالیت بدنی، بهویژه تمرینات مقاومتی، در طول درمان اهمیت ویژهای دارد.
چه کسانی نباید این داروها را مصرف کنند؟
گلحسنی همچنین درباره مصرف خودسرانه این داروها هشدار میدهد و میافزاید: تهیه آمپولهای لاغری از بازار غیررسمی یا فضای مجازی میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا احتمال بودن فراوردههای تقلبی، نگهداری نامناسب یا دزهای نامشخص وجود دارد. داروهای دیگری مانند سماگلوتاید و لیراگلوتاید نیز برای درمان چاقی و کنترل دیابت استفاده میشوند، اما انتخاب داروی مناسب باید براساس شرایط هر فرد و تحت نظر پزشک انجام شود. همچنین از موارد مهم منع مصرف این داروها میتوان به سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید (MTC) و همچنین سندرم نئوپلازی غدد درونریز متعدد نوع ۲ (MEN۲) اشاره کرد. همچنین این داروها در دوران بارداری و در برخی بیماران مبتلا به بیماریهای شدید گوارشی، از جمله گاستروپارزی معمولاً توصیه نمیشوند و تصمیمگیری درباره مصرف آنها باید توسط پزشک انجام شود.
وی توصیه میکند: افرادی که قصد استفاده از این داروها را دارند، پیش از آغاز درمان حتماً توسط پزشک ارزیابی شوند، سابقه بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی آنها بررسی و درمان با دزهای پایین و طبق برنامه افزایش تدریجی دز آغاز شود. این داروها برای برخی بیماران میتوانند ابزار مؤثری در مدیریت چاقی باشند، اما هیچ دارویی جایگزین اصلاح سبک زندگی نیست. رعایت رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و پیگیری پزشکی همچنان مهمترین ارکان کاهش وزن پایدار و حفظ سلامت محسوب میشوند.
سعید سینا، متخصص جراحی لاغری و لاپاراسکوپی نیز معتقد است: مصرف داروهای تزریقی به عنوان روشهای کمتهاجمی شاید جذابیت بیشتری داشته باشند اما در واقعیت اثربخشی اندک و غیرماندگاری دارند، بهطوری که در ۷۰ درصد افراد، این کاهش وزن در طول یکسال بازگشت داشته است.
سینا اضافه میکند: در کنار هزینه بالای آمپولهای لاغری باید دانست مصرف ۷۲ هفتهای این داروها عوارض بسیار زیاد و حتی خطرناکی را به همراه دارد که در برخی موارد کوری ناگهانی چشم و در مواردی دیگر حتی مرگ فرد استفادهکننده گزارش شده است.
اما در مواردی که فرد بخواهد در مدت کوتاه مثلاً دو تا سه ماهه، کاهش وزنی بین ۳ تا ۱۰ کیلوگرم داشته باشد، مصرف این دست از داروهای تزریقی لاغری میتواند منطقی باشد ولی مصرف طولانی مدت آن به دلیل عوارض شناخته نشده آنها توصیه نمیشود.
نظر شما