در زندگی انسان بسیاری از پدیده‌های ارزشمند نه در یک لحظه، بلکه در یک فرایند تدریجی به وجود می‌آیند. شکل‌گیری شخصیت انسان، تربیت فرزند، استحکام روابط خانوادگی، کسب دانش و تجربه، موفقیت‌های اقتصادی و حتی حل بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی، اموری نیستند که بتوان آن‌ها را یک‌شبه به سرانجام رساند. همان‌ گونه که یک بذر برای تبدیل شدن به درخت به زمان نیاز دارد، بسیاری از نتایج مطلوب زندگی نیز تنها در سایه صبر، استمرار و طی شدن مراحل طبیعی خود حاصل می‌شوند.
با این حال، یکی از ویژگی‌های رایج انسان، تمایل به دستیابی سریع به نتیجه است. انسان معمولاً دوست دارد فاصله میان خواستن و رسیدن تا حد امکان کوتاه باشد. این تمایل در حد طبیعی خود امری قابل فهم است، اما هنگامی که به شتاب‌زدگی در تصمیم‌گیری و اقدام منجر شود، می‌تواند منشأ بسیاری از خطاها و خسارت‌ها شود، زیرا در چنین شرایطی، فرد به جای آنکه واقعیت‌ها را همان‌ گونه که هستند ببیند، می‌کوشد آن‌ها را مطابق خواسته و عجله خود تغییر دهد.
از همین رو، قرآن کریم انسان را نسبت به این روحیه هشدار می‌دهد و می‌فرماید: «أَتَی أَمْرُ اللهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ» به این مفهوم که فرمان خدا در تحقق نتیجه مطلوبی که افراد برای آن تلاش کرده‌اند فرا رسیده، اما برای آن شتاب نکنید!
این آیه تنها درباره یک موضوع خاص سخن نمی‌گوید، بلکه متضمن یک اصل مهم در زندگی است؛ اینکه همه امور دارای زمان، شرایط و مقدماتی هستند که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. شتاب‌زدگی نه می‌تواند زمان را کوتاه کند و نه جایگزین مقدمات لازم برای رسیدن به یک نتیجه مطلوب شود.
البته باید میان سرعت عمل و شتاب‌زدگی تفاوت قائل شد. سرعت عمل برخاسته از نظم، آمادگی و تصمیم آگاهانه است؛ اما شتاب‌زدگی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که انسان پیش از آنکه اطلاعات کافی بدست آورد، جوانب مختلف مسئله را بسنجد یا پیامدهای احتمالی یک تصمیم را ارزیابی کند، به نتیجه‌گیری و اقدام روی می‌آورد. در واقع، مشکل اصلی عجله آن است که فرصت اندیشیدن را از انسان می‌گیرد و به همین دلیل زمینه خطا را افزایش می‌دهد.
آثار این مسئله بیش از هر جا در محیط خانواده قابل مشاهده و حس است. خانواده نهادی است که بر پایه شناخت، اعتماد و تعامل مستمر استوار می‌شود و به همین دلیل تصمیم‌های عجولانه در آن معمولاً هزینه‌های سنگینی به همراه دارد. بسیاری از اختلاف‌هایی که در ابتدا محدود و قابل حل هستند، زمانی پیچیده می‌شوند که افراد تحت تأثیر ناراحتی یا خشم، بدون تأمل کافی واکنش نشان دهند. در چنین شرایطی، به جای آنکه مسئله اصلی مورد توجه قرار گیرد، سخنان نسنجیده و رفتارهای عجولانه خود به بخشی از مشکل تبدیل می‌شود.
همین موضوع در قضاوت درباره دیگران نیز صادق است. بخش قابل توجهی از سوءتفاهم‌ها و اختلافات اجتماعی از آنجا آغاز می‌شود که افراد پیش از آگاهی کامل از واقعیت، درباره اشخاص یا حوادث داوری می‌کنند. در حالی که شناخت صحیح معمولاً نیازمند شنیدن، بررسی و تأمل است، شتاب‌زدگی انسان را به سمت نتیجه‌گیری‌های سریع سوق می‌دهد؛ نتیجه‌گیری‌هایی که گاه با واقعیت فاصله زیادی دارند و آثار آن‌ها تا مدت‌ها باقی می‌ماند.
اگر از حوزه قضاوت به عرصه تصمیم‌های سرنوشت‌ساز زندگی وارد شویم، اهمیت این مسئله بیشتر آشکار می‌شود. ازدواج از مهم‌ترین انتخاب‌های زندگی هر انسان است و موفقیت آن تا حد زیادی به شناخت و ارزیابی صحیح بستگی دارد. با این حال، گاهی افراد تحت تأثیر هیجان، احساسات یا فشارهای اجتماعی، پیش از آنکه فرصت کافی برای شناخت فراهم شود، تصمیم نهایی را اتخاذ می‌کنند. در چنین شرایطی، آنچه نادیده گرفته می‌شود، تفاوت‌های فکری، اخلاقی و فرهنگی است که بعدها می‌تواند منشأ مشکلات جدی شود.
در نقطه مقابل، همان ‌گونه که عجله در ازدواج می‌تواند مشکل‌آفرین باشد، عجله در پایان دادن به زندگی مشترک نیز پیامدهای سنگینی به همراه دارد. بسیاری از اختلافات خانوادگی نیازمند زمان، گفت‌وگو، اصلاح رفتارها و گاه بهره‌گیری از مشاوره هستند. تصمیم‌هایی که در اوج ناراحتی و فشار روحی گرفته می‌شوند، لزوماً بهترین تصمیم‌ها نیستند. ازاین‌رو، هر اندازه اصل ازدواج نیازمند بررسی و شناخت است، حفظ یا پایان دادن به آن نیز باید بر اساس سنجش دقیق شرایط و به دور از هیجان‌های مقطعی صورت گیرد.
این قاعده به روابط خانوادگی محدود نمی‌شود. در انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب شغل و تعیین مسیر آینده نیز شتاب‌زدگی می‌تواند آثار بلندمدتی بر جای بگذارد. تصمیمی که قرار است سال‌ها بر زندگی فرد اثر بگذارد، نمی‌تواند صرفاً بر اساس علاقه‌های زودگذر، تقلید از دیگران یا فضای حاکم بر جامعه اتخاذ شود. هر چه دامنه تأثیر یک تصمیم گسترده‌تر باشد، نیاز آن به مطالعه، مشورت و بررسی نیز بیشتر خواهد بود.
بنابراین، مسئله اصلی در بسیاری از انتخاب‌ها و تصمیم‌های زندگی، زودتر رسیدن به نتیجه نیست، بلکه درست رسیدن به آن است، اما شتاب‌زدگی معمولاً این تفاوت را نادیده می‌گیرد و انسان را به سوی تصمیم‌هایی سوق می‌دهد که هزینه آن گاه بسیار بیشتر از زمانی است که برای اندیشیدن صرف می‌شود.