حجتالاسلاموالمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به مناسبت «روز بزرگداشت صائب تبریزی» به خبرنگار ما، گفت: در میان بیش از ۵۹ هزار کتاب خطی کتابخانه این آستان مقدس به زبانهای مختلف، هشت هزار و ۹۰۰ نسخه خطی در موضوع ادبیات به چشم میخورد؛ آثاری از شاعران بزرگ زبان و ادب فارسی که صائب تبریزی نیز از جمله این فرهیختگان است.
وی ادامه داد: میرزا محمدعلی صائب تبریزی، بزرگترین شاعر غزلسرای قرن یازدهم هجری قمری است که در دربار صفویه به عنوان «ملکالشعرایی» رسید. این شاعر صاحب سبک شعری هندی بوده و در اشعارش به نعت پیامبر گرامی اسلام (ص) و ائمه شیعه (ع) پرداخته است.
وی با اشاره به اینکه شعر صائب سرشار از تصویرهای شاعرانه متنوع و رنگارنگ از جمله تشبیه است، افزود: از آثار این شاعر بنام میتوان به «کلیات اشعار» و دو مثنوی «قندهارنامه» و «محمود و ایاز»، اشاره کرد.
وجود ۴۳ نسخه خطی از آثار صائب
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی در ادامه، عنوان کرد: در حال حاضر در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، ۴۳ نسخه خطی از آثار صائب تبریزی وجود دارد که قدیمیترین نسخه آن، دیوان اشعار صائب است که در سال ۱۰۷۶ هجری قمری، کتابت شده است.
وی گفت: این نسخه ارزشمند توسط ظهیرالدین ظهیری مشهور به «عراقی زاده»، بهخط نستعلیق ۲۱ سطری بر روی ۱۰۴ برگ کاغذ نخودی آهارمهره در ابعاد ۵/۱۷ در ۵/۲۷ سانتیمتر نوشته شده و با مقوا با عطف و سجاف تیماج قهوهای، تجلید شده است. همچنین در برگ اول نسخه خطی حاضر، یادداشتی به تاریخ ۱۲۷۱ هجری قمری دیده میشود.
رئیس سازمان ادامه داد: این اثر اهدایی در مهرماه سال ۱۳۸۶ است و در حال حاضر از آن با شماره ۳۵۸۱۷ در مخزن مخطوطات کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
وی یادآور شد: این دیوان صائب تبریزی، چندین بار در ایران و هند از جمله با پیشگفتار امیری فیروزکوهی در تهران به چاپ رسیده است.
معرفی دو نسخه خطی نفیس
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی همچنین بیان کرد: نسخه خطی دیوان صائب تبریزی به شماره ۳۰۹۱۵ موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی، از دیگر آثار نفیس این شاعر عصر صفوی است. این دیوان به زبان فارسی و مشتمل بر غزلیات، رباعیات و مفردات اوست.
وی افزود: نسخه حاضر در سال ۱۰۷۸ هجری قمری توسط «خالدار بیک» بهخط نستعلیق ۱۴ سطری بر روی ۱۳۴ برگ کاغذ حنایی در ابعاد ۱۳ در ۲۰ سانتیمتر در شاهجهان کتابت شده است. اوراق اثر دارای جدولبندی به شنگرف است. این نسخه به همت فریدون مقتدری در تیرماه ۱۳۸۳، تقدیم کتابخانه این آستان ملکوتی شده است.
رئیس این سازمان گفت: از دیگر نسخههای نفیس خطی صائب تبریزی موجود در این کتابخانه میتوان از نسخه دیوان اشعار صائب به شماره ۱۶۴۳۱ نام برد. این نسخه در واقع در ضمیمه نسخه دیگری بوده و از صفحات ۷۸ تا ۲۲۸ آن نسخه را شامل میشود.
وی توضیح داد: نسخه خطی حاضر در سال ۱۱۴۶ هجری قمری توسط «محمد اعظم بن محمد اصلح» و «لطفالله کابلی»، بهخط نستعلیق ۱۶ سطری و چلیپائی بر روی کاغذ حنایی در ابعاد ۵/۸ در ۱۶ سانتیمتر در قصبه سیالکوت نگاشته شده و با تیماج مشکی تجلید شده است. این نسخه در سال ۱۳۶۷ به کتابخانه این آستان مقدس، واگذار شده است.
نگهداری از ۷ کتاب چاپ سنگی دیوان صائب
حجتالاسلاموالمسلمین حسینی در ادامه، عنوان کرد: در مخزن کتابهای چاپ سنگی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نیز هفت نسخه از دیوان صائب تبریزی وجود دارد که عمدتاً در شهرهای کانپور و لکهنو، چاپ شده است. قدیمیترین آنها نیز مربوط به نسخه کلیات صائب به شماره ۴۸۱۰۲، چاپ سال ۱۲۹۲ هجری قمری برابر با ۱۸۷۵ میلادی است.
وی افزود: این کتاب چاپ سنگی در ۷۱۶ صفحه در قطع وزیری در شهر لکهنو هند و در مطبع (چاپخانه) منشی نولکشور، به چاپ رسیده و مشتمل بر دیوان صائب، قصاید و رباعیات است.
یادآور میشود، دانشپژوهان میتوانند با مراجعه به تالار محققان خطی کتابخانه، ضمن مشاهده رایگان تصاویر دیجیتالی نسخههای خطی و چاپ سنگی، در صورت نیاز با تکمیل فرم درخواست، تصویر نسخه مورد نظر را نیز دریافت کرده و از آنها در مطالعات و پژوهشهای خود استفاده کنند. ارائه خدمات غیرحضوری سازمان نیز از طریق وبسایت کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی به نشانی https://digital.aqr.ir، به اهل علم و پژوهش انجام میشود.
نظر شما